| |
àáåú äöéåðåú åîéúåñ äìéãä îï äàøõ
àñó ùâéá
äàí àøõ éùøàì äéà àëï îåìãúå ùì äòí äéäåãé? áòéðé éäåãéí øáéí, äî÷áìéí ëôùåèå àú îùôè äôúéçä ìîâéìú äòöîàåú ùì îãéðú éùøàì, òìåìä ùàìä æå ìäéøàåú áìúé îåáðú. äéà ðåâãú àú îä ùäôê ëáø ìäëøú éñåã áúåãòä äìàåîéú äîåãøðéú ùì äòí äéäåãé - äæéäåé ùì àøõ éùøàì òí ä"îåìãú", ùáä ÷í äòí åáä òåöáä ãîåúå äøåçðéú åäúøáåúéú. åäðä, ääéñèåøéä äòáøéú ìôé äúð"ê îôøéëä æéäåé ôùèðé îîéï æä: àáé äàåîä, àáøäí, ìà äéä éìéã äàøõ; îùôçåú öàöàéå äôëå ìòí ø÷ áòú ùäåúï áîöøéí; åàéìå äúåøä, îòöáú ãîåúå äãúéú åäîåñøéú ùì äòí, ðéúðä ìå áñéðé.
"îåìãú" äéà àçú äîéìéí äñåçôåú áéåúø ùáðîöà, åäáéèåé äçùåá áéåúø áì÷ñé÷åï ùì äìàåîéåú. áëì î÷åí áå ÷ééîéí øâùåú ôèøéåèééí, äéà èòåðä áëåç ùéù áå ëãé ìòåøø ëîéää, òøâä åîçåéáåú. òöîä àîåöéåðìéú æå éåð÷ú îî÷åøåú ÷ãåîéí, îéúééí; ùëï áä÷ùø äúøáåúé äøçá, "îåìãú" îùîòä ìà ø÷ äî÷åí ùáå ðåìã äàãí, àìà âí òøù äåìãúå ùì äòí. æäå îåùâ äîâìí áúåëå àú úçåùú äùåøùéåú äàøöéú, àú øâù äîçåéáåú ìàãîä, àùø ðúôùú ëéùåú îæéðä åîôøä.
äãéå ùì îéúåñ æä ðùîòéí áëì øçáé äòåìí äòúé÷, àåìí äáéèåé äîôåøñí áéåúø ùìå î÷åøå áúøáåú äéååðéú. áðé äòéø àúåðä øàå òöîí ëéåùáéä äî÷åøééí ùì àøöí, åëéðå òöîí áâàååä àåèåëúåðéí, òì ùí éöåøéí îéúééí ùð÷øàå ëê, åäéå áòìé èáò ëôåì - ôìâ âåôí äòìéåï àðåùé åôìâ âåôí äúçúåï ðçùé, åîñîì àú ä÷ùø ùìäí ìîåöàí îï äàøõ. òì ôé äîéúåìåâéä äéååðéú äéä îìëä äøàùåï ùì àúåðä, ÷é÷øåôñ, áøééä îòéï æå. åæåäé úôéùä ùìà äééúä áìòãéú ìàúåðä: äàöåìä ùì äòéø úáé, ìîùì, øàúä òöîä ëîúééçñú àì çîùú éìéãé æøò äãø÷åï ùèîï äâéáåø äîéúåìåâé ÷ãîåñ áàãîä. ëáéèåé ìúôéùåú ùëàìä äùúøù äîåùâ "àåèåëúåðé", ìöéåï äæé÷ä ä÷ééîú áéï àåëìåñééä "éìéãéú" ìàãîúä, ùîîðä äúäååúä åáä ðèåòéí ùåøùéä.
ùìà ëîéúåñ äàåðéáøñìé òì ìéãú äàãí îï äàãîä, ùîùîòåéåúéå äï ëìì-àðåùéåú, äîéúåñ äàåèåëúåðé îééöâ æé÷ä áéï òí ìèøéèåøéä îñåéîú, áòìú æäåú îåâãøú. îëàï âí äçùéáåú ùîééçñú äàéãéàåìåâéä ùì äìàåîéåú äîåãøðéú ìéçñ áøàùéúé îîéï æä, ùäéà äòîéãä àåúå ëîñã ìçååéä ùì ìàåîéåú "àåøâðéú" ä÷ùåøä ì÷ø÷ò åùåàáú îîðä àú ëåçä. ëìåîø, äîéúåñ äàåèåëúåðé äåà îéúåñ äéñèåøé, áîåáï æä ùúô÷éãå äîäåúé äåà ìáññ ìâéèéîéåú.1 ëîéúåñ ùì æéëøåï äéñèåøé îùåúó, äåà îéìà àú äöåøê áèéôåç æäåúï äééçåãéú ùì ÷áåöåú àúðéåú, áäòî÷ú äñåìéãøéåú áéï çáøéäï, áäâðä òì æëåéåúéäï äèøéèåøéàìéåú îôðé úáéòåú îúçøåú, åáâéáåùí ùì ëì äøëéáéí äàìä ìëãé úôéùä ùì ìàåîéåú àåøâðéú. áàåôï ëæä ùéîù äîåöà äéìéãé ùì àåëìåñéåú, åîùîù âí áòú äçãùä, èéòåï îøëæé áâéáåù æäåúï åáúáéòåú äìàåîéåú àå ä÷ø÷òéåú ùìäï, áî÷åîåú ëîå ÷åñåáå, öôåï àéøìðã åàåñèøìéä.
áøí, áúøáåú äîòøáéú ùì äéåí äàåèåëúåðéåú àéðä àåôöéä áìòãéú ìäúééçñåúå ùì öéáåø àì äàøõ ùáä äåà éåùá. áòåã äàåèåëèåðéåú îééöâú àú äôï äîéúé ùì æé÷ú äàãí àì äèáò, éùðä âéùä äôåëä, äâéùä äèëðåìåâéåú äîåãøðéú, àùø úåôùú àú äòåìí äìà-àðåùé ëîùàá çåîøé áìáã, ðééèøìé îëì òøê æåìú úåòìúå òáåø áðé äàãí. áä÷ùø ùì äúøáåú äîòøáéú àé àôùø ìðú÷ àú äøàééä äèëðåìåâéú ùì äèáò, äîòåâðú áîçùáä äøöéåðìéñèéú, î÷éåîå ùì äîáè äîðåâã, äîéúé, òì äçååéä äàðåùéú. áñôøí äîåôúé ùì î÷ñ äåø÷äééîø åúéàåãåø àãåøðå, äãéàì÷èé÷ä ùì äðàåøåú, îåöâéí äðàåøåú åäøöéåðìéæí ëáéèåééí ìäú÷åîîåú äàãí äîòøáé ðâã äàéåí ùì ëåçåú äèáò äáøàùéúééí, ëðéñéåï ìôúç ëìéí ùéàôùøå ìå ìùìåè áëåçåú àìä åìéèåì îäí àú ääéìä äîéúåìåâéú.2 äúåöàä äéà äòìàä òì ðñ ùì äîãò åäèëðåìåâéä äîåãøðééí ëáòìé òøê òöîé - åäöã÷ä ùì éçñ ðöìðé åçñø îòöåøéí ëìôé äèáò.
"äîòøá", àôåà, áðåé áîéãä øáä òì æåâ ùì îåùâéí îðåâãéí äãøéí áëôéôä àçú: äèëðåìåâéä åäîéúåñ, äçúéøä ìùìéèä áèáò åäëîéää ìäúîæâåú òéîå. åáéñåãå ùì ãáø, ùðé ãçôéí îðåâãéí àìä îáèàéí àåúä úçåùä ùì ÷øò áñéñé, ùì ñëñåê ìà ðéúï ìâéùåø áéï àãí ìäååéä. æåäé äçååéä äîòöáú ùì äòåìí äîéúé, åîàåçø éåúø ùì äòåìí äîåãøðé äîúåòù, ùäåà áòé÷øå ùì ãáø öàöàå äáìúé ðîðò: äàãí ëéìãä äîåëä ùì äàãîä àå ëàãåðä çñø äøçîéí.
äîåøùú äúøáåúéú ùì äîòøá äéà, àí ëï, äéèìèìåú áéï ùðé ÷èáéí îðåâãéí àìä: áéï îä ùðéúï ìøàåú ë"áâøåú" øöéåðìéñèéú, èëðåìåâéú, àãéùä åìòúéí òåéðú ìèáò, åáéï "àéðôðèéìéåú" àåèåëúåðéú, øåîðèéú åàðèé-èëðåìåâéú, äëîää ìçæåø ìçñã äáøàùéúé ùì çééí ôâðééí èáòééí. äéèìèìåú æå àéðä ðåúðú îðåç ìîçùáä äîòøáéú òì äéçñ áéï äàãí åáéï äòåìí, ùëï îùðé äòáøéí ðù÷ôú ñëðä: îçã, ääùçúä äùéèúéú ùì äòåìí, åéçã òéîå ùì äîäåú äàðåùéú òöîä, òì éãé èëðåìåâéä úòùééúéú ãåøñðéú ùäåôëú ìòøê, ëôé ù÷øä ìîùì ááøéú-äîåòöåú; åîàéãê, ôøàåú áøáøéú ùì çáøä äîùéìä îòöîä àú ÷ìéôåú äòéãåï ùì äúøáåú äîåãøðéú, ëôé ùòùä äðàöéæí. ìëï èòåú äéà ìöîöí àú äîçùáä äàåèåëúåðéú àå àú æå äøöéåðìéñèéú-èëðåìåâéú ìëãé îúï áñéñ ììâéèéîéåú ìàåîéú áìáã, åéù ìäáéðï áàåôï øçá éåúø, ëîù÷ôåú àú äàåôï ùáå úåôùú úøáåú ìàåîéú àú î÷åîå ùì äàãí - åäòí ùäåà îùúééê àìéå - áñáéáúå äèáòéú.
éùøàì ùì äéåí äéà, áîåáï æä, çáøä îòøáéú èéôåñéú áéçñä ìñáéáúä äàðåùéú åäèáòéú. îðäéâéä å÷áøðéèéä ùì îãéðú éùøàì îúâàéí ìøåá áäöìçú äöéåðåú ìëåðï îãéðä äðéöáú áçæéú äîãòéú åäèëðåìåâéú ùì äòåìí. éúøåï æä äåà, ììà ñô÷, áòì çùéáåú øáä, àåìí ìà ôòí ðãîä ùúëìéúå äàéðñèøåîðèìéú ðùëçú: äèëðåìåâéä åä÷ãîä îöèééøåú ëîæåø ìëì úçìåàé äçáøä. äîçéø ìãåîéððèéåú ùì äù÷ôä æå äåà ëáã: äæéäåí åääøñ ä÷ùéí ùì äèáò áàøõ, åáî÷áéì úçìåàéä ùì äçáøä ääéôø-îåãøðéú - ðéëåø, àãéùåú åúìéùåú. îðâã, îåøâùú äúòåøøåú âåáøú ùì ÷áåöåú "éøå÷åú", ùì ùåçøé àéëåú äñáéáä, àùø îòîéãéí îåì äîöéàåú äèëðåìåâéú-ðöìðéú çæåï øåîðèé, ùòé÷øå äòìàä òì ðñ ùì ëì ùãä áåø åçì÷ä òæåáä, ãøéùåú ìäôñ÷ú äôéúåç åäáðééä åùàéôä ìäúçáøåú îéñèéú ìèáò.
òã ëîä éäåãé äåà äòøê äèëðåìåâé äãåîéððèé áîãéðä äéùøàìéú? òã ëîä îù÷ôú äúôéùä äéùøàìéú ùì ääååéä àú äãøê äéäåãéú áäéñèåøéä, ùàåúä äéà îúééîøú, áîåáðéí øáéí, ìééöâ åìäîùéê? äàí äîçùáä äéäåãéú éëåìä ìäöéò çìåôä ìúôéùä äîòøáéú áãáø î÷åîå ùì äàãí áàøöå?
äðéñéåï ìáçåï àú äàåôï ùáå úôùä äîçùáä äéäåãéú áâìâåìéä äùåðéí àú äæé÷ä áéï äîîã äàðåùé ìîîã äèáòé äìà-àðåùé éäéä øçá-äé÷ó, àê éçã òí æàú, ðéúï ìäöáéò òì ëîä îàôééðéí ëììééí áéçñä ùì äéäãåú àì äéù äèáòé, äàøöé, äìà-àìåäé, úåê äúî÷ãåú áäéáè àçã ùìå: éçñä ìîéúåñ äàåèåëúåðé, ëáéèåé ùì äçååéä äøàùåðéú ùòéöáä àú äúåãòä äîòøáéú (âí ëàùø äéà éåöàú ðâãå). æäå øëéá úøáåúé àùø áàîöòåú ðéúåç äéçñ ëìôéå åîòîãå áøåç äéäåãéú ðéúï ìòîåã òì äàôéåðéí äééçåãééí ùì äáðú äéäãåú àú î÷åîå ùì äàãí áèáò, åòì äàåôï ùáå äéà îù÷ôú - àå àéðä îù÷ôú -àú äôøåé÷è äîåãøðé ùì äöéåðåú.
ð÷åãú äîåöà äèáòéú ìáãé÷ú éçñä ùì äéäãåú ìàåèåëúåðéåú äéà äî÷øà, äîëåðï àú äúåãòä äìàåîéú äòáøéú. òîãúå ùì äúð"ê áéçñ ìæé÷ä áéï äòí äòáøé ìàøõ äîåáèçú ìà ø÷ ùàéðä áòìú âéùä àåèåëúåðéú, àìà ùäéà ñåúøú àåúä áàåôï ùéèúé. ìîòùä, áðéâåã ìòîéí äàçøéí áðé äîæøç ä÷ãåí äîðñéí ìäöéâ òöîí ëéìéãéä äî÷åøééí ùì àøöí, àå ìôçåú îðñéí ìèùèù àú äáòééúéåú ùì äñåâéä, äøé ùòí éùøàì ùîø áúåãòúå úîéã ãåå÷à àú ãáø äéåúå ìà îúåùáéä ä÷ãåîéí ùì àøõ îåùáå.3 òðééï æä æåëä ìäãâùä çåæøú åðùðéú áúåøä: áñôø áøàùéú îúåàø ëéöã ðôøãå ùáòéí äàåîåú äî÷åøéåú "àéù ììùÉðå ìîùôçúí áâåéäí", àê òí éùøàì èøí ðîöà áéðéäï.4 áàùø ìîåìãúå ùì àáé äàåîä, àáøäí, îöåéï áîôåøù ëé äéà àåø ëùãéí, ùàåúä öåÌåä ìòæåá áîéìéí: "ìê ìê îàøöê åîîåìãúê åîáéú àáéê àì äàøõ àùø àøàê".5 ëê, áòú ùùàø äâåééí ëáø éùáå áðçìåúéäí, äéä äòí äòáøé îçåñø àãîä, ðò åðã áàøöåú æøåú. åáäúàí ìëê, áúéàåø îöååú äáéëåøéí ðãøù äàéëø, òåáã äàãîä, ìäëéø áëê ùàáéå äéä "àøîé àÉáÅã", ãäééðå, ðååã çñø ðçìä.6
îãåò ãåçä äî÷øà àú äîéúåñ äàåèåëúåðé ìâáé òí éùøàì? äúùåáä ðòåöä áòé÷øå ùì ãáø áëê ùäî÷øà ãåçä àú úîåðú äòåìí äøçáä éåúø ùîáèà îéúåñ æä, úîåðä àùø ðéúï ìëðåúä äúôéùä äîéúéú-îèøéàøëìéú ùì äèáò. áîñâøú úîåðú òåìí æå çååä äàãí àú äèáò ëîäåú àéîäéú çåá÷ú-ëì, ùäåà úìåé áçñãéä. àéîà àãîä æå äéà àáèéôåñ äð÷áä: àí ëì çé, äîçæé÷ä áîôúçåú ììéãä, îååú åúçééä. ôåìçðé äôøéåï åäîéñèøéåú ùì ãúåú äòåìí äòúé÷ áéèàå ëîéää ìâÇùø áéï äàãí ìáéï äèáò äáøàùéúé, äôøàé, åìäîçéù àú ä÷ùø äàåøâðé, äèáòé áéï ä÷éåí äàðåùé ìîäåú äçéä åäðåùîú ùì äòåìí. ôåìçðéí àìä àôùøå ìáàéí áñåãí ìäöéõ áîçæåøé äîååú åäúçééä ùì äé÷åí, åìùåá åìäúîæâ òí äàí äâãåìä - äàãîä.
áøí, òáåø òåìí äîçùáä äî÷øàé ôåìçðéí àìä äí ùé÷åõ åúåòáä, ùéù ìîçå÷ àåúí îòì ôðé äàãîä. äñéáä ìéçñ æä àéðä ðòåöä ø÷ áúçåùú øúéòä îåñøéú ðåëç ääô÷øåú äîéðéú åäàìéîåú äàåøâéàñèéú ùäééúä ëøåëä áëîä îôåìçðéí àìä, àìà áøàù åáøàùåðä áãçééä ùì úîåðú äòåìí äòåîãú áéñåãí. áòéðé äúð"ê, î÷åø äçñã åäùôò àéðå äàãîä äçéä, àìà äàìåäéí äòåîã îòì äèáò. àîåðä æå òåîãú áéñåã äîðäâéí ùì îúï ì÷è, ùëçä åôàä ìòðééí, äáàú äîòùø åäô÷òú ÷ø÷òåú ìùí ä÷îú òøé äìååééí åäëåäðéí. äðéîå÷ äîôåøù åäðçøõ ìòîãä æå ùì äî÷øà îåôéò áñôø åé÷øà, áôøùä äòåñ÷ú áãéðé ùîéèä åéåáì: "åäàøõ ìà úÄîëø ìöîÄúËú ëé ìé äàøõ, ëé âøéí åúåùáéí àúí òîãé".7 áîéìéí àçøåú, äàãîä àéðä ááòìåúí ùì áðé àãí, åòøëä àéðå ðòåõ áäéåúä éùåú àìéìéú òöîàéú, àìà áäéåúä îå÷ãùú ìàì.
éúø òì ëï, äî÷øà ùåìì îï äéñåã àú äøòéåï ùìàãí áòìåú îìàä òì àãîúå. äàãåï äàîéúé ùì äàøõ ëåìä äåà ä', åáçñãå äåà îçì÷ åî÷öéá ëáøåú àãîä ìâåééí äùåðéí: "áäðçì òìéåï âåéÄí áäôøéãå áðé àãí éöá âáËìÊú òîéí ìîñôø áðé éùøàì: ëé çì÷ ä' òîå éò÷á çáì ðçìúå".8 ëìåîø, ìà ø÷ äòáøéí, àìà äòîéí ëåìí ÷éáìå àú âáåìåúéäí îéãé àìåäéí. áñéôåø òì ëéáåù òáø äéøãï áñôø ãáøéí, ìîùì, îæäéø ä' àú îùä ùáðé éùøàì ìà éðñå ìéèåì ìòöîí àú àãîåú äîåàáéí åäòîåðéí: "ëé ìà àúï ìê îàøöí éøùä, ëé ìáðé ìåè ðúúéä éøùä".9 åéåùáéä äàðåùééí ùì ä÷ø÷ò, âí àí äí òîéí àåèåëúåðééí, îåçìôéí òì ôé äëøòú äàì:
àøõ øôàéí úçùá àó äåà, øôàéí éùáå áä ìôðéí åäòîÉðéí é÷øàå ìäí æîæîéí: òí âãåì åøá åøí ëòð÷éí åéùîéãí ä' îôðéäí åééøùí åéùáå úçúí: ëàùø òùä ìáðé òùå äéÉùáéí áùòéø àùø äùîéã àú äçÉøé îôðéäí åééøùí åéùáå úçúí òã äéåí äæä.10
áôñå÷éí àìä àðå øåàéí ëé äî÷øà àéðå øåàä áàåèåëúåðéåú ëì î÷åø ìæëåéåú èøéèåøéàìéåú îéåçãåú, àìà ìäôê, èåøç ìäôøéê àú ú÷ôåúï áéçñ ìøöåï äàìåäé.
ääëøä ëé "ìä' äàøõ åîìåàä úáì åéåùáé áä"11 äéà, àí ëï, äéñåã ìäáðú àåôé äçæ÷ä ùéù ìòí éùøàì òì àøöå. æëåú æå ðåáòú îäáèçä àìåäéú, åäéà ìîòùä úåöàä ùì äáøéú áéï àáøäí ìä':
åäôøéúé àåúê áîàã îàã åðúúéê ìâåééí åîìëéí îîê éöàå. åä÷éîåúé àú áøéúé áéðé åáéðê åáéï æøòê àçøéê ìãÉøÉúí ìáøéú òåìí ìäéåú ìê ìàìåäéí åìæøòê àçøéê. åðúúé ìê åìæøòê àçøéê àú àøõ îâåøéê, àú ëì àøõ ëðòï, ìàçåæú òåìí åäééúé ìäí ìàìåäéí.12
áåìè ëàï áîéåçã ùäúð"ê îòãéó, ëîå âí áî÷åîåú àçøéí, ìëðåú àú äàøõ äîåáèçú áùí "àøõ ëðòï" òì ùí éåùáéä ä÷ãåîéí, ëîòéï úæëåøú ùéù áä âí îñø ùì àæäøä. äàøõ îå÷ãùú ìä', åòì ëï éù ìðäåâ áä áëáåã, åìäú÷ééí áä òì ôé ÷åã îåñøé îñåéí, ùäôøúå âåøøú òðéùä çîåøä: "åúèîà äàøõ åàô÷åã òååðä òìéä åú÷éà àú éåùáéä: åùîøúí àúí àú ç÷åúé åàú îùôèé åìà úòùå îëì äúåòáåú äàìä åìà ú÷éà äàøõ àúëí áèîàëí àåúä ëàùø ÷àä àú äâåé àùø ìôðéëí".13
åæäå äàåôï ùáå îöéâ âí äðáéà éøîéäå àú äñéáä ìæòîå ùì äàì äîåôðä ëìôé òîå: "åàáéà àúëí àì àøõ äëøîì ìàëåì ôøéä åèåáä åúáåàå åúèîàå àú àøöé åðçìúé ùîúí ìúåòáä".14 îôñå÷éí àìä åàçøéí ãåîéí ìäí òåìä ùäàçøéåú äîåñøéú ëìôé äàøõ àéðä ðåáòú ø÷ îäééòåã äãúé äééçåãé ùì òí éùøàì, ùáà ìéãé áéèåé áîúï úåøä áñéðé, àìà îòöí äéùéáä áèøéèåøéä ä÷ãåùä, äùééëú ìàì.15
áøåø àí ëï ùäî÷øà àéðå î÷áì àú øòéåï äæé÷ä äàåøâðéú äáìúé àîöòéú áéï òí ìàãîúå. åàåìí, àéï äåà îòøòø òì äòé÷øåï äèøéèåøéàìé òöîå. úçú æàú äåà îöéâ ãå÷èøéðä ééçåãéú, äîòâðú àú æëåéåúéäí äèøéèåøéàìéåú ùì äòáøéí áàøõ éùøàì áäëøòúä ùì ñîëåú àìåäéú òìéåðä, åáä áìáã. òðééï æä îáåèà äéèá áôøùðåúå äéãåòä ùì øù"é ìôñå÷ äøàùåï ùì äúåøä: "áøàùéú áøà àìåäéí - àîø øáé éöç÷: ìà äéä öøéê ìäúçéì àú äúåøä àìà 'äçåãù äæä ìëí', ùäéà îöååä øàùåðä ùðöèåå áä éùøàì. îä èòí ôúç á'áøàùéú'?" åäúùåáä: "ùàí éàîøå àåîåú äòåìí, ìéñèéí àúí ùëáùúí ìëí àøöåú ùáòä âåééí [äçúé, äôøéæé, äàîåøé, äëðòðé, äéáåñé, äâøâùé åäçååé], äí [éùøàì] àåîøéí, ëì äàøõ ùì ä÷á"ä äéà, åðúðä ìàùø éùø áòéðéå, åáøöåðå ðúðä ìäí, åáøöåðå ðèìä îäí åðúðä ìðå".
åëê, àåúå äéâéåï úéàåìåâé-ôåìéèé äòåîã áéñåã ääöã÷ä äîåñøéú ìëéáåù äàøõ òì éãé äòáøéí, âí îðéó îòì øàùí çøá îúäôëú áãîåú àéåí äâìåú. ëàîåø, äâìåú äéà òåðù òì äôøú ä÷åã äîåñøé ùéåùáé äàøõ îçåéáéí áå ëëìì, åäòáøéí ëòí äðáçø áôøè. äâìåú äéà éåúø îùìéìú èøéèåøéä: äéà ðéúå÷ ä÷ùø òí ääååéä, åäñúì÷åúå ùì äçñã äàìåäé îï äòí.
àñåï á÷ðä îéãä ëæä, ùòøåøééä äîúåàøú ìòúéí ëîùáø ÷éåîé, îòîéãéí áñô÷, îèáò äãáøéí, àú òöí ääîùëéåú ùì äúåãòä ä÷åì÷èéáéú äéäåãéú. ëéöã ééúëï ÷éåí éäåãé ìàçø äñúì÷åú äçñã? äù÷ôú äòåìí äî÷øàéú îöéòä àñèøèâéä ùì äúîåããåú: áî÷åí ìøàåú àú äâìåú ëðéôåõ ääáèçä äàìåäéú, éù ìäáéðä ëàéùåø ìäáèçä, ëäîçùúä ä÷ùä. äâìåú äéà ì÷ç ùàôùø ìäáéðå ø÷ áä÷ùø äëììé ùì äôøú äçåæä áéï äòí ìàìåäéå. æåäé äñéáúéåú äîðéòä àú ääéñèåøéä äéäåãéú, æåäé äçå÷éåú äðå÷áú ùìä. åëê, áôéøåùå ìñôø áøàùéú ëåúá äøîá"ï: ëï äåà îùôè äàìäéí áàøõ îòåìí". ìàçø ùàìåäéí "âéøù îùí îåøãéå [àú äâåééí ùîøãå áå], åäùëéï áå òåáãéå, ùéãòå ëé áòáåãúå éðçìåä, åàí éçèàå ìå ú÷éà àåúí äàøõ, ëàùø ÷àä àú äâåé àùø ìôðéäí".16
ääù÷ôä äî÷øàéú îöéâä, àí ëï, àú äâìåú ëàéåí ÷áåò äîøçó îòì øàùå ùì äòí äéåùá áàøöå. çåøáï äáéú äøàùåï, ä÷îú äáéú äùðé åçåøáðå ìà ø÷ ùìà òøòøå àú äúôéùä äæàú áîçùáä äéäåãéú ùìàçø äî÷øà, àìà àó çéæ÷å àåúä áîéãä ìà îáåèìú. äù÷ôä æå áàä ìéãé áéèåé áèéòåðéí ùàðå îåöàéí àöì çæ"ì ìâáé äñéáåú ìçåøáï äáéú, ãåâîú äîàîø äîùðàé ä÷åáò: "âìåú áàä ìòåìí òì òåáãé òáåãä æøä, òì âéìåé òøéåú, åòì ùôéëåú ãîéí, åòì äùîèú äàøõ",17 åáîùðä åáúìîåã òåã ãáøéí ãåîéí áðåâò ìñéáåú ìçåøáï åìâàåìä. ëôé ùðéúï ìøàåú áãáøéäí ùì øù"é åùì øîá"ï ùäåáàå ìòéì, âí áéîé äâìåú åáãåøåú äîàåçøéí äåñéôå çëîé éùøàì ìäáéï åì÷áì àú äòîãä äî÷øàéú áàùø ìîäåú äæé÷ä áéï äòí ìàøöå.18
áøí, àáãï äøéáåðåú åäîäìåîåú ùì ãéëåé äîøã äâãåì åîøã áø ëåëáà òøòøå àú äáéèçåï äòöîé äôåìéèé ùì äéäåãéí. úçåùú äðéúå÷ îäçñåú äàìåäéú ("âìåú äùëéðä") äôëä àú äéäåãé ìæø áòåìí, áï áìé áéú äçù îåô÷ø ìçñãé äâåééí âí òì àãîúå ùìå. áúåãòä äâìåúéú îöà ìå äéäåãé áéú çãù áúåê äè÷ñè: "îéåí ùçøá áéú äî÷ãù àéï ìå ì÷á"ä áòåìîå àìà ã' àîåú ùì äìëä áìáã".19 úîåøä æå áàä ìéãé áéèåé áéï äéúø áôéçåú îòîãå ùì äúð"ê, äè÷ñè äôåìéèé åääéñèåøé àùø î÷ééí æé÷ä àì äàøõ, ìòåîú ñôøåú ääìëä, ùäéà çåõ-äéñèåøéú áöåøúä åáàåôééä. áã ááã äìê åãòê äæéëøåï äúøáåúé ùì äçååéä äàøöéùøàìéú, äâùîéú åäîåçùéú, åôéðä àú î÷åîå ìëéñåôéí áòìé àåôé îèôéæé éåúø. îëáøú àãîä äôëä äàøõ éåúø åéåúø ì"ôìèéï ùì îìê", ìäååéä îèôéæéú, ùîéîéú.20 ìëï, ëàùø äôöéòä ìôðé ëîàä ùðéí, îöàä äöéåðåú àú äúåãòä äìàåîéú äîñåøúéú áéäãåú áîöá ùì äôùèä ëøåðéú, ùòùúä àåúä îøåç÷ú òã îàåã îäîôòì äìàåîé äîúçãù.
àåìí ìöã úåãòä ãúéú æå, ùååéúøä áîéãä øáä òì äôï äôåìéèé äîòùé ùì äæé÷ä àì äàøõ, àê äîùéëä ìãáå÷ áä áàîåðä ùìîä áîéùåø àéãéàìé, øåçðé åàì-äéñèåøé, äúôúçä áâìåú áòú äçãùä âí âéùä àçøú, ùéöøä ùáø âîåø òí äúåãòä äî÷øàéú ùì ä÷ùø òí äàøõ. æå äééúä äù÷ôúí ùì äåâéí éäåãéí îùëéìéí ùðçùôå ìúøáåú äîòøáéú, àê äåñéôå ìùîåø òì æé÷ä ìîçùáä äéäåãéú, úåê ãçééú äôï äìàåîé-àøöé ùìä. áùì îâòí òí ääéñèåøéä åääâåú äàéøåôéú, äéå äåâéí àìä áòìé îåãòåú âáåää ìèéáä ùì äìàåîéåú äîòøáéú åìîéúåñéí äîæéðéí àåúä. äúåöàä äééúä ôéúåç ùì äù÷ôä äøåàä áîöá äâìåú àú ùåøù ééçåãí ùì äéäåãéí. á÷øá ÷éáåõ æä ùì àéðèì÷èåàìéí àðå îåöàéí ðéñåç âìåé ùì äúôéùä àùø áçåâéí äîñåøúééí éåúø äééúä ìëì äéåúø îøåîæú áìáã: ùäùéáä àì äàøõ, "äòìééä áçåîä", ìà ø÷ ùàéðä øöåéä îáçéðä ôåìéèéú, àìà äéà âí æøä ìøåçä ùì äéäãåú ùàçøé äî÷øà.
äðöéâ äçùåá áéåúø ùì òîãä æå äéä ôøðõ øåæðöååééâ, äôéìåñåó åäúéàåìåâ äéäåãé-âøîðé, ùäéä îîá÷øéä äîòîé÷éí áéåúø ùì äöéåðåú. øåæðöååééâ ñáø ëé äðéúå÷ äâìåúé ùì òí éùøàì îàãîúå àéðå ÷ììä ëìì, àìà îöá îáåøê, ùäòîéã àåúå îòì ùàø àåîåú äòåìí. åááåàå ìðúç àú äúåãòä äìàåîéú, îöáéò øåæðöååééâ òì úô÷éãä äîøëæé ùì äàåèåëúåðéåú:
áðäåâ ùáòåìí òîéí îùúòùòéí áøòéåï ùäí öàöàé äàãîä, áðé äàøõ î÷ãîú éîéí, àåèåëúåðéí. äëì çåúøéí ìäáèéç ìòöîí àú çæ÷ú ä÷ðééï äáìúé îòåøòø á÷ø÷ò ùòìéä äí éåùáéí: "àÄéåÌñ ôÌÀøÄéîÄé àåÊ÷åÌôÌÇðèÄéñ" ("æëåú éùéáú øàùåðéí"), îòåìí ìà éùá òí áàøõ æåìúé äåà. àéï äòîéí ðåèéí ìøàåú òöîí îäâøéí, ùàæ ðøàéú æëåúí ì÷ø÷òí øåôôú åìôçåú îôå÷ô÷ú...21
àìà ùøåæðöååééâ úåôù àú äøöéåðì ùîàçåøé èòðú äàåèåëúåðéåú ëñéîï ùì çåìùä åìà ùì òöîä, ëáéèåé ìãøâä ôøéîéèéáéú ùì úåãòä. äåà îñáéø ëé àú ä÷åì÷èéá äìàåîé îàçãéí áãøê ëìì ùðé âåøîéí - äîåöà äîùåúó åäàçéæä á÷ø÷ò:
àåîåú äòåìí - ìà ãé ìäï á÷øáú äãí; ðåòöåú äï àú ùåøùéäï ìúåê ìéìäÌ ùì äàãîä, ùäéà òöîä îúä àê îùôéòä çééí, åîàåøê éîéä ùìä ðåèìåú äï òøåáä ìàåøê éîéäï ùìäï. á÷ø÷ò åáùìéèä áå ðàçæ øöåï äðöçéåú ùìäï. ìîòï àãîú äîåìãú ðùôê ãí áðéäï; ùàéï äï áåèçåú áùåúôåú äçéä ùì äãí òã ùìà úäéä îòåâðú áéñåã äàéúï ùì ä÷ø÷ò.22
àê äòí äéäåãé, ìôé øåæðöååééâ, äåà "âåé àçã áàøõ" ùãé ìå á÷øáú äãí, åäåà àéðå æ÷å÷ òåã ìùåøùéåú äàøöéú:
àðå ìáãðå áèçðå áãí åðèùðå àú äàøõ; åëê çñëðå àú úîöéú äçééí äé÷øä ùðúðä ìðå òøåáä ìðöçéåúðå, åàðå ìáãðå îëì îùôçåú äàãîä ðéú÷ðå çéåÌú ùìðå îëì çéáåø òí äîú. ùàîðí îæéðä äàãîä, àê âí ëåáìú, åî÷åí ùàåîä àåäáú àú àãîú äîåìãú éåúø îùäéà àåäáú àú çééä, úîéã úìåéä òìéä äñëðä...23
äîöá äâìåúé î÷åáì àôåà òì øåæðöååééâ, ùáðéâåã ìîñåøú äéäåãéú àùø úôùä îöá æä ëòåðù, øåàä àåúå ëòðééï ùì áçéøä, ùì åéúåø îøöåï. ìôé øåæðöååééâ äàãîä äéà "îúä", åäîñéøåú ùîâìåú ëìôéä àåîåú äòåìí äéà ñëðú ðôùåú îéåúøú. ä÷éåí äâìåúé äìà-ðåøîìé, îçåñø ä÷ø÷ò åäîãéðä, äåà ùìéçåúå ùì òí éùøàì, äùééê áùì ëê ìðöç åìà ìäéñèåøéä. àçéæä á÷ø÷ò äéà áâéãä áééòåã æä, åøåæðöååééâ ñáåø ëé àøõ éùøàì öøéëä ìäéùàø áòáåø äéäåãéí úîéã îøåç÷ú, áìúé îåùâú, éòã ìâòâåòéí áìáã: äòí äéäåãé "ùåîø úîéã òì àé úìåú ùì àáéø ðåñò, åùòä ùäåà îùåèè áîøç÷éí ìøâì îñòåúéå åäøôú÷àåúéå, åðåùà àú ðôùå àì äîëåøä ùðèùä, äåà ðàîï ìàøöå éåúø îùäåà ðàîï ìä áæîðéí ùäåà éåùá òìéä. ìôéëê, ìòåî÷å ùì ãáø ùìå äéà ø÷ ëàøõ âòâåòéå - ëàøõ ä÷åãù".24
øåæðöååééâ ëåøê àôåà àú äöã÷ú äâìåú áãçééú òøê äàåèåëúåðéåú. àåìí áòåã ùáî÷øà îùîùú ãçééä æå ãåå÷à ìäöã÷ú ëéáåù äàøõ, àöì øåæðöååééâ äéà îáéàä ìäñúì÷åú îëì øöåï ì÷ùø îîùé òéîä, åîùîùú òãåú ìëê ùééòåãå äøåçðé åäîåñøé ùì äòí äéäåãé äåà äâìåú. òîãúå ùì øåæðöååééâ ãåçä âí àú ôùè äî÷øà, åàú äëîéää äîåáòú áå ìäúðçì áàøõ äîåáèçú. èéòåðéí ãåîéí ðéúï ìîöåà àöì àéðèì÷èåàìéí éäåãéí ðåñôéí áòìé òîãä ìà-öéåðéú, ëîå çðä àøðãè, àãîåðã æ'àáñ åâ'åøâ' ùèééðø.25
áöéåðåú, ìøàùåðä áäéñèåøéä äéäåãéú, àðå îåöàéí ðéñéåï ìàîõ àú äîéúåñ äàåèåëúåðé úåê çé÷åé äìàåîéåú ä"àåøâðéú" äàéøåôéú. äöéåðéí äøàùåðéí, åâí äãåøåú ùáàå ìàçøéäí, òéöáå àú äìàåîéåú äéäåãéú äçãùä òì ôé ãâîéí ôåìéèééí ÷ééîéí ùäëéøå, áéï àí äééúä æå îäôëðåú ñåöéàìéñèéú åáéï àí äéä æä ìéáøìéæí áåøâðé. áðñéáåú àìä äééúä "äùàìúå" ùì äîåèéá äàåèåëúåðé îäìàåîéåú äàéøåôéú ùì äîàä äúùò-òùøä áâãø úåôòä îúá÷ùú. äåà ùéîù ëéñåã îëåðï ùì úåãòä ôåìéèéú çãùä, ùáéðä åáéï äçååéä äìàåîéú äéäåãéú ä"éùðä" äéä ãîéåï îåòè ìîãé: "òöí äúôéùä äöéåðéú äéà îäôëðéú áéñåãä - æåäé îøéãä áîñåøú ùì îàåú áùðéí, îñåøú ùì çéé âìåú ìîòùä åâòâåòéí òøéøééí ðèåìé øöåï ìâàåìä. áî÷åí âòâåòéí ò÷øéí åçñøé ãí - øöåï äâùîä; åáî÷åí çéé âìåú úìåùéí - îàîöé áðééï åéöéøä á÷ø÷ò äîåìãú". ëê ãáøé ãåã áï-âåøéåï.26
äéñåã äàåèåëúåðé îöà àú î÷åîå áîçùáä äöéåðéú ìà ø÷ îùåí ùäéä øëéá îùîòåúé áúðåòåú äìàåîéåú ùàáåú äöéåðåú äåùôòå îäï. äùúøùåúå äîäéøä áçååéä äìàåîéú äçãùä ðáòä âí îäòåáãä ùáôåòì, äåà ùéøú ùúé îèøåú çùåáåú ùì äöéåðåú. äàçú, åäòé÷øéú áùìáéí äøàùåðéí ùì ääúééùáåú äçãùä áàøõ, äééúä äéòã äúåãòúé-äååééúé äâãåì - äôøåé÷è äàåðèåìåâé - ùì äöéåðåú: çéãåù äæé÷ä äàáåãä áéï äàãí äéäåãé ìäååéä äàøöéú, ìèáò, ìàãîä, ùäúåãòä äàåèåëúåðéú (àå ìéúø ãéå÷, äîòéï-àåèåëúåðéú) äééúä ðãáê îøëæé áãøê àìéå.
äîèøä äùðééä, ùäú÷ééîä ëáø îøàùéú äöéåðåú åðòùúä çùåáä åîëøòú äøáä éåúø òí çìåó äæîï, äééúä äöåøê ìäáçéï áéï äöéåðåú ìáéï úåôòú ä÷åìåðéàìéæí, öåøê ùäùéîåù äôåìéèé åäçéðåëé áèéòåï äàåèåëúåðé ùéøú. ñåâéä æå ìà äèøéãä áîéåçã àú áðé äòìéåú äøàùåðåú, ùëëìì, ðèå ìäúééçñ àì äîùîòåú äôåìéèéú ùì éùéáú äàåëìåñééä äòøáéú áàøõ áîéãä îñåéîú ùì àãéùåú.27 áòéðé äçìåöéí äñåöéàìéñèéí, æëåúí òì äàøõ äúáññä áòé÷ø òì äòåáãä ùâàìå àåúä îäô÷øåú åîùîîä áàîöòåú òáåãä, åø÷ òí äúôøöåú äáòéä äòøáéú áùðåú äòùøéí äúçæ÷ äîîã ääéñèåøé áèéòåï ìæëåú òì äàøõ å÷éáì öáéåï ëîå-àåèåëúåðé, ëîù÷ì-ðâã ìúáéòåú äçæ÷ä ùì òøáéé äàøõ ä"éìéãéí".28
äîéúåñ äàåèåëúåðé äåôéò ìøàùåðä áúøáåú äöéåðéú ëáø áëúáéäí ùì "çåááé öéåï" áñåó äîàä äúùò-òùøä åáúçéìú äîàä äòùøéí. áñôøåúä ùì úðåòä æå àðå îåöàéí îàîöéí ìäåëéç, ëé áðéâåã ìúéàåø äî÷øàé, äòí äòáøé àëï ðåìã áàøõ éùøàì îøàùéúå, åäéä ðúåï ìãéëåé ôåìéèé åúøáåúé úçú ëéáåù ëðòðé, òã àùø æëä ìäéâàì òì éãé éäåùò.29 îåèéá àåèåëúåðé áåìè çåæø åðâìä, ìîùì, áëîä îëúáéå ùì äñåôø îéëä éåñó áøãéö'áñ÷é, ùäééúä ìäí äùôòä òöåîä òì ãåø ùìí ùì äåâéí åéåöøéí òáøééí. äìàåîéåú äçéåðéú ùì áøãéö'áñ÷é ÷øàä ìäúðòøåú îï äîñåøú äéäåãéú àùø äçìä áéáðä òí øáï éåçðï áï æëàé, åäñåôø øàä áä äéñèåøéä ùì úìéùåú åñáéìåú äîñúâøú áàåäìä ùì úåøä. áøãéö'áñ÷é, áäùøàä áøåøä ùì ðéèùä, øöä ìâìåú áéäãåú îòééï ðòåøéí ÷ãåí, ëîòè àìéìé áòöîúå, ùéòðé÷ çéåú åúðåôä ìéöéøú "éäåãé çãù", àøöé, ÷øåá àì äèáò. äåà ñáø ùòì äòí ìäôðåú òåøó ìøåçðéåú ùôìú äáøê, åìùåá ì"÷ãîåú äòáø ìôðé îúï äñôø", òéãï ùáå äéä äàãí äòáøé îàåçã á÷ùø øàùåðé îéúé òí äèáò.30
òì àó ùøòéåðåúéå ùì áøãéö'áñ÷é äéå æøéí ìîðäéâéí öéåðééí ëäøöì åàçã äòí àå ìãøëä ùì äöéåðåú äãúéú, äééúä ìäí äùôòä ðéëøú òì äæøí äöéåðé äñåöéàìéñèé, äëåç àùø äåáéì àú äöéåðåú øåá ùðåúéä åäùôéò áàåôï îëøéò òì òéöåáä. ùìåù äãîåéåú äáåìèåú ùì úðåòú äòáåãä - áøì ëöðìñåï, éöç÷ èáð÷éï åãåã áï-âåøéåï - ééçñå ìáøãéö'áñ÷é çùéáåú îëøòú áòéöåá ãøëí.31 äøòéåï ùì áøéàú éäåãé çãù îúåê äéäåãé ä÷ãîåï ãéáø àì ìáí ùì çìåöé äòìééä äùðééä åäùìéùéú, ùäúðú÷å îáéú àáà åîîøëéáé äæäåú äéäåãéú äîñåøúéú áâìåú áùîí ùì äàéãéàì äöéåðé åäøòéåï äñåöéàìéñèé. ìîøåú äîåãøðéåú äîåáä÷ú ùì äù÷ôú òåìîí, çùå àðùéí àìä áöåøê ìäúçáø àì òáø äéñèåøé îùåúó, àì æéëøåï ÷åì÷èéáé òúé÷ ùéòðé÷ ìîòùéäí îùîòåú åúå÷ó òëùååééí. äîôòì äìàåîé ðæ÷÷ ìùåøùéí îéúééí ëãé ìùàåá îäí àú äàðøâéä äçéåðéú ìîòùä äçìåöé.
ääúééùáåú äòåáãú, ùãçúä àú äîåøùú ääìëúéú ùäééúä îæåää áòéðéä òí äéäãåú äâìåúéú, àéîöä àú ñôø äñôøéí ëéöéøä ñôøåúéú åäéñèåøéú ùîúâìí áä ä÷ùø ä÷ãåí áéï äòí ìàøöå, áéï äàãí äéäåãé ìúáðéú ðåó îåìãúå. áúð"ê îöàå äçìåöéí àú îä ùäéä çñø áñôøåú äúìîåã åäôåñ÷éí: çééí àøöééí, âùîééí, èáòééí, òì äàãîä. òì ôé òãåúå ùì èáð÷éï, "äúð"ê ùéîù ëòéï úòåãú ìéãä ìòåìä, ñééò ìäøéñú äçéõ áéï äàãí ìàøõ åèéôç 'äøâùú îåìãú'. ÷ùøéí àìä äòìå áàãí ëåçåú, ùòæøå ìå ìäëåú ùåøù åìäéöîã ìàãîä æå, äùåðä ëì ëê áà÷ìéîä, áèáòä åáðåôä îàøõ îåìãúå".32 äî÷øà ðúôù áòéðé äçìåöéí äñåöéàìéñèéí ëáñéñ ì"îéúåñ æëåúðå òì äàøõ", åðèò úçåùä ùì éìéãåú åáòìåú áöáøéí, ùäéå áòöí îäâøéí, àå áðé îäâøéí.33
ääñáøä åäçéðåê äöéåðééí äòãéôå, òì ëï, ìäáìéè àú äääéáèéí ä"éìéãééí" ùì äçååéä äìàåîéú áî÷øà, ùðúôùå ëáòìé îùîòåú äéñèåøéú, ôåìéèéú åçéðåëéú à÷èåàìéú. úéàåø îãåé÷ ùì úåãòä æå åîùîòåúä îåáà áîç÷ø òì ãîåú äöáø äöéåðé ùì äñåöéåìåâ òåæ àìîåâ: "àí äùèçéí ùðëáùå äí àãîú àáåú îùåçøøú, äøé ùäöáø äìåçí ùùçøø àåúí àéðå ñúí ãåø ùðé ìîäâøéí äàéøåôéí, àìà îîùéëí ùì ðòøé äúð"ê ùäúäìëå áñðãìéäí òì äøé ëðòï... àí äçìåöéí äøâéùå áàøõ ëáúåê áéúí òí áåàí àìéä, äøé áðéäí äöáøéí øàå àú òöîí, áàîöòåú äîéúåñ, ëàéìå çéå áàøõ îãåøé ãåøåú, ëîå òõ äùãä åçééú äáø ùì àøõ éùøàì". 34
äéä æä ãåã áï-âåøéåï ùàéîõ å÷éãí àú äúôéùä ääéñèåøéú äàåèåëúåðéú áàåôï äîìà åäîôåøù áéåúø. øàù äîîùìä äøàùåï ùì îãéðú éùøàì åîðäéâ äöéåðåú äñåöéàìéñèéú äçì, ìàçø ÷åí äîãéðä, ìâìåú òðééï îåâáø áúð"ê, àåìé áäùôòú àéøåòé îìçîú äùçøåø.35 òí äæîï àó ôéúç áï-âåøéåï ëîä øòéåðåú ééçåãééí ñáéá äè÷ñè äúð"ëé åääéñèåøéä äî÷øàéú. àçã îäí äéä ùäùáèéí äòáøééí éùáå áàøõ òåã ìôðé òìééú áðé éùøàì îîöøéí. ìîòùä, ìèòðúå, äòí äòáøé ÷ãí àó ìàáøäí, ùäéä àçã îáðéå. áàçã äôåìîåñéí ùðéäì áðåùàéí àìå òí îìåîãéí åçå÷øé î÷øà âøñ áï-âåøéåï ëé "òí éùøàì àå òí äòáøéí ðåìã áàøõ åâãì áàøõ, òåã ìôðé éîé àáøäí, ëàçã á÷øá òîé ëðòï, ëùäåà îôåæø áãøåí, áîøëæ åáöôåï, åîøëæå äøåçðé åàåìé âí äîãéðé äéä àæ áùëí. àðé î÷áì ëòåáãåú áìúé îôå÷ô÷åú àú éöéàú îöøéí åäåôòú îùä åîòîã äø ñéðé, åàìä äí îàåøòåú îøëæééí åîëøéòéí áúåìãåú òîðå ùò÷áåúéäí ðéëøéí òã äéåí äæä, àáì ìãòúé ø÷ îùôçåú îåòèåú, îäîéåçñåú áéåúø åàåìé âí îäçùåáåú áéåúø, éøãå îöøéîä. äòáøéí éùáå áàøõ á÷øá òîé ëðòï òåã ìôðé àáøäí, åìùåðí äééúä òáøéú, ëìùåï ùàø òîé ëðòï åîåàá åòîåï, àåìí äí ðáãìå îøàùéúí îëì ùëðéäí áãáø àçã: äí äàîéðå áàì àçã, àì òìéåï ÷åðä ùîéí åàøõ".36
äîéúåñ äàåèåëúåðé áöéåðåú ùéîù áúçéìä, ëàîåø, áòé÷ø ëîåèéá çéðåëé-úøáåúé ìçéæå÷ ä÷ùø àì äàøõ. äèéòåï äàåèåëúåðé ëäöã÷ä äéñèåøéú äåôéò ø÷ ëàùø ðãøùä äúîåããåú òí úáéòåú ôåìéèéåú îúçøåú îöã òøáéé àøõ éùøàì. èéòåï æä ðùòï òì äúôéùä ùìôéä ðåëçåúí ùì äòáøéí áîåìãúí áú÷åôú äúð"ê î÷ðä ìäí îòéï æëåú øàùåðéí ìòåîú äàåëìåñéåú ùäâéòå àçøéäí, æëåú ùìà ô÷òä áùì äâìåú, îùåí ùäòí äéäåãé ìà åéúø òìéä îøöåï. áùðú 1937, áòãåúå áôðé åòãú ôéì äáøéèéú ùãðä áòúéã äàøõ, èáò áï-âåøéåï àú îèáò äìùåï ùìôéå "ìà äîðãè äåà äúð"ê ùìðå, àìà äúð"ê äåà äîðãè ùìðå". çå÷ø äöéåðåú àìéòæø ùáéã îöéâ àú äðéñåç äî÷åáì ùì úôéùä æå: "èòðú äæëåú ääéñèåøéú àéðä îéåñãú òì äòåáãä ùôòí, áòáø äøçå÷, éùáå àáåú äòí äéäåãé áàøõ éùøàì. äéà îéåñãú òì ä÷áéòä ùä÷ùø áéï äòí ìàøöå îòåìí ìà ðôñ÷... òí éùøàì ðàìõ ìâìåú îàøöå åðáöø îîðå ìùåá àìéä. äåà ìà åéúø òì æëåúå, å÷ðééï ùàéï îååúøéí òìéå ìâåæìéå ðùàø ÷ðééï".37
åëê éöøä äöéåðåú ñéôåø ìàåîé äîáåññ áéï äéúø âí òì îéúåñéí îìàëåúééí - ùòèðæ ùì øòéåðåú àéøåôééí îåãøðééí åôøùðåú ñì÷èéáéú ìäéñèåøéä äéäåãéú. äúåöàä äééúä àåìé äöìçä îãéðéú, ëìëìéú åöáàéú, áèååç ä÷öø åäáéðåðé, àê ëéùìåï çéðåëé åúøáåúé áèååç äàøåê, äîáùéì áîìåàå áéîéí àìå. ä÷øéñä ùì äàúåñ äçìåöé éöøä åà÷åí øòéåðé âãåì, åäáéàä áòùøéí äùðéí äàçøåðåú ìöîéçúä äîäéøä åäîãàéâä ùì çáøä äðòùéú îðåëøú áàåôï âåáø ìàøöä åìòáøä åîôúçú áäúàí ìëê úøáåú çñøú ùåøùéí äðåèä ìçé÷åé îúåê äúáèìåú ùì âéðåðéí åàôðåú çñøé èòí.
îöéàåú æå äéà ëø ôåøä ìúôéùåú äîðñåú ìúú äöã÷ä øòéåðéú ìàôðä äà÷ãîéú-ôåìéèéú äòëùååéú. áãåîä ìøåæðöååééâ, îåöàéí ëîä îï äàéðèì÷èåàìéí äôåñè-öéåðéí á"úåãòä äâìåúéú" àìèøðèéáä îåòãôú, äåîðéú åøá-âåðéú éåúø, ìòåîú äìàåîéåú ùì îãéðú éùøàì. äí îöéáéí æå îåì æå àú ôøùðåúí ìöéåðåú îåì ôøùðåúí ìéäãåú: äöéåðåú îåöâú ëäååéä ùáèéú åãëàðéú, äôåòìú áîöéàåú ôåìéèéú ÷ùä; äéäãåú îåöâú ëúôéùú òåìí äðùòðú òì îåñø èäåø åîùåçøø, åéåð÷ú àú ëåçä îäîéùåø äîåôùè ùì äè÷ñè.38
òì ø÷ò æä ðôñìú ëîåáï ìà ø÷ äöéåðåú, àìà âí äìàåîéåú äéùøàìéú äèøéèåøéàìéú ùì äæîï äòúé÷. ëê, ìîùì, áñôøåú äà÷ãîéú äôåñè-öéåðéú äòåñ÷ú áî÷øà, àðå îåöàéí àú äèòðä äôåñè-îåãøðéú äàåôééðéú, ùøòéåï ääáèçä äàìåäéú ìúú ìòí äðáçø àú äàøõ, ùäéà àøöí ùì "àçøéí", äåà àåú ìøâùé àùí òì âæéìú äàøõ îéãé éåùáéä äî÷åøééí. áòéðé äîçæé÷éí áúôéùä æå, ðéúï ìîöåà òåã áî÷øà òöîå òîãä áé÷åøúéú "çúøðéú" ëìôé äéùéáä áàøõ, åæå îâéòä ìáñåó ìáéèåéä äîìà àöì çæ"ì, ùæðçå îáçéøä àú äøòéåï äìàåîé ùì âàåìú äàøõ, åîåëúøéí áëê ìàáåú äôåñè-öéåðåú.39
ëê, ëéùìåðä ùì äúôéùä äöéåðéú äàåèåëúåðéú îòìä ìòîãú äùôòä áúøáåú äéùøàìéú úôéùåú ùäï áîéãä øáä áéèåé ìâéùä äâìåúéú ä÷éöåðéú áéåúø - æå ùáãåîä ìøåæðöååééâ âåøñú, ëé ä÷éåí äéäåãé äðëåï öøéê ìäéåú ðéúå÷ îï ääååéä äàøöéú åäîîùéú. ìîøáä äàéøåðéä, òîãä æå òåìä ãåå÷à áòú ùäðåëçåú ùì òí éùøàì áàøõ, îáçéðä ôåìéèéú åãîåâøôéú, äéà äîùîòåúéú áéåúø îàæ éîé äî÷øà.
øàéðå áäâåú äéäåãéú ùìåù òîãåú òé÷øéåú áéçñ ìäååéä äìàåîéú åäàøõ: äòîãä äî÷øàéú, ùáä äúéàåìåâéä åäôåìéèé÷ä ëøåëåú éçãéå ìëãé úôéùú òåìí àçú ùìîä; äòîãä äâìåúéú, äòåñ÷ú áúéàåìåâéä àê àéðä òåñ÷ú áöã äôåìéèé; åòîãúä ùì äöéåðåú, ùäéà ôåìéèéú îòé÷øä àê áãøê ëìì àéðä òåñ÷ú áúéàåìåâéä. ùìåù òîãåú àìå áàåú ìéãé áéèåé áøåø áéåúø áéçñï ìúôéùä äàåèåëúåðéú ùì äìàåîéåú: äúð"ê ãåçä àú äàåèåëúåðéåú îùåí ùäéà àéðä øìáðèéú ìàåø ðåëçåúå äôåìéèéú ùì äàì, äîçì÷ æëåéåú ìàåîéåú åîô÷éòï áîñâøú îòøëú ùì áøéúåú åçåæéí òí áøåàéå. äîçùáä äâìåúéú ãåçä àú äúôéùä äàåèåëúåðéú îëéååï ùäéà îâìîú áúåëä âùîéåú åàøöéåú, ùäéà îðåú÷ú îäï, àí îëåøç (ëîå àöì çæ"ì) åàí îøöåï (ëîå àöì øåæðöååééâ åäôåñè-öéåðéí). ìòåîú æàú, äæøí äîøëæé áöéåðåú, æä ùì äöéåðåú äòåáãú, ÷ìè ìúåëå àú äéñåã äàåèåëúåðé, áòé÷ø îùåí ùùéîù ëîñã îéúé ìîäôëä äúåãòúéú ùðéñä ìçåìì.
áøí, äôøåé÷è äúøáåúé ùì äöéåðåú ìà äùéâ àú äîäôëä ùðéñä ìçåìì áúåãòú äéäåãéí. áôøñô÷èéáä ùì îàä ùðåú öéåðåú åçîéùéí ùðåú îãéðä ð÷ì ìøàåú ùîáçéðä îãéðéú, öáàéú åëìëìéú îãåáø áñéôåø äöìçä îñçøø. àáì äàí òìä áéãé äöéåðåú ìîîù àú äùàéôä ùì ãåã áï-âåøéåï åùåúôéå ìéöåø áàøõ éùøàì "éäåãé çãù" ä÷ùåø áæé÷ä èáòéú åùìîä ìàãîä, ì"îåìãú"? äúùåáä ìëê ùìéìéú áòé÷øä. àéï ÷åùé ìäéååëç ùáéùøàì ùì äéåí äúôåââä ëîòè ëìéì äøåç ùì çéåðéåú çìåöéú åäâùîä, ùàôééðä àú øàùéú ääúééùáåú äöéåðéú - åäôòéìåú ùì âåù àîåðéí åçì÷éí áäúééùáåú äòåáãú äí ááçéðú äéåöà îï äëìì äîòéã òì äëìì. ääúðëøåú äôåìéèéú ìðçìåú äéñèåøéåú ùäéå ì"ùèçéí" âøéãà, åääúééçñåú äàéðñèøåîðèìéú-ðãì"ðéú äâåáøú ìàãîåú äàøõ, äí áéèåééí áøåøéí ìäîùê äðéúå÷ ùì äéùøàìéí îï äîîã ääååééúé ùì äçééí áàøõ. ãåîä ùìà é÷ùä ìäñëéí òí ãáøé àìéòæø ùáéã, ëé "æé÷ú äîåìãú ùì ãåø éìéãé äàøõ, ëëì ùîãåáø áîéùåø äúåãòúé, äéà øåôñú åðéúðú ìòøòåø òì ð÷ìä".40
äàí ëì àìä äí ñîîðéí ì÷ìéùåú ä÷ùøéí ùðéñúä äöéåðåú ìä÷éí áéï äéùøàìéí ìàøõ àáåúéäí, àå áéèåé àåôééðé ìúäìéê àåðéáøñìé éåúø, ùëáø äåæëø, ùì äúøç÷åú äàãí îï äèáò áòéãï ùì úøáåú èëðåìåâéú îúòöîú? ðøàä ùäúùåáä äéà ùéìåá ùì äùðééí. éçã òí éñåãåú äì÷åçéí îï äìàåîéåú äàåøâðéú, äæøéí ìøåçä ùì äéäãåú, ééáàä äöéåðåú âí àú äâéùä äçåîøðéú-øöéåðìéñèéú ëìôé ääååéä. åòí ãòéëú äîéúåñ äàåèåëúåðé äîìàëåúé, úôñä àú î÷åîå äúôéùä äèëðåìåâéú äîðåëøú, äùåììú ëì òøê îäàøõ: ìîøáä äàéøåðéä, úçåùú äùééëåú äàåèåëúåðéú äåìéãä éçñ ùì àãðåú ëìôé ä÷ø÷ò åäàøõ, éçñ ùäöéåðéí ù÷ãå òì èéôåçå, åäåà äôê òí äæîï ìäúééçñåú ðãì"ðéú åìâåøí äîçáì áôøåé÷è äöéåðé òöîå. áò÷áåú æàú, äéùøàìé ùì ùðåú äúùòéí çååä ùåá, áîåáðéí øáéí, àú äðéúå÷ îï ääååéä ùäöéåðåú áé÷ùä ìú÷ï. àìà ùäôòí àéï æä ëâìåú áàøõ ðëø, àìà ëôøè äçé áçáøä îåãøðéú îðåëøú, äîúééçñú ìàãîä ëàì îùàá äîéåòã ìðéöåì úòùééúé âñ àå ëàì ðëñ ùðéúï ìäîéøå áúâîåìéí ôåìéèééí.
äîáåé äñúåí ùàìéå äåìéëä äâéùä äàãðåúéú ëìôé äàøõ ùäåøéùä äöéåðåú, îçã, åäò÷øåú äðåáòú îðéúå÷ ä÷ùø òí äàøõ ùîöéòä äâéùä äâìåúéú, îàéãê, îùàéøéí ëçìåôä îùîòåúéú îúá÷ùú ìéçñ ùáéï äàãí ìàøöå àú äúôéùä äî÷øàéú. äî÷øà úåôù àú îòøëú äéçñéí áéï äòí, äàøõ åäàìåäéí áàåôï ééçåãé, äîöéá âãøéí åîçñåîéí áôðé àãðåúå ùì äàãí òì äàøõ, àê áìé ìäôåê àåúå ìòáã ùì äèáò. ìôé úôéùä æå àéï ìòí áòìåú îìàä òì ä÷ø÷ò ùäåà éåùá òìéä, ëé áòðééï æä äåà úìåé áçñãå ùì äàì. äð÷åãä äúôéùúéú äîëøòú ëàï äéà ùäúìåú äàîåøä îëúéáä éçñ ùì àçøéåú îöã òí éùøàì ëìôé äàøõ ùðîñøä ìéãéå, àçøéåú ùäéà áòé÷øä îåñøéú åëøåê áä âí ôï à÷åìåâé: "ëé úöåø òì òéø éîéí øáéí... ìà úùçéú àú òöä ìðãÉç òìéå âøæï ëé îîðå úàëì åàåúå ìà úëøåú ëé äàãí òõ äùãä".41 åáçå÷é äùîéèä äîåáàéí áñôø åé÷øà ðàîø: "ëé úáÉàå àì äàøõ àùø àðé ðÉúï ìëí åùáúä äàøõ ùáú ìä'".42 ëìåîø, äàãîä, ëîå ëì äéöåøéí äçééí, æëàéú ìîòéï îðåçä äîå÷ãùú ìàì - "åáùðä äùáéòÄú ùáú ùáúåï éäéä ìàøõ ùáú ìä'".43 îøèéï áåáø ëúá òì ëê ëé "äàãîä ùáî÷øà àçøàéú äéà ìàùîúå ùì äàãí äáà îîðä åãáå÷ áä. îçåáøéí äí æä òí æå àí ìùùåï åàí ìàñåï, äééðå áàåôï ëæä, ùäàãí äåà äåà ùâåøí áòùééúå åáçãìåðå ìâåøì äàãîä, åùåá äéà ðòùéú âåøìå... äàãí îåùí úçú òåì îöååú àì äîâìä ìå àú øöåðå, åäåà ðéúï òì éãé îòùä äáøéàä ùì àåúå àì áçéáåø ëä àîéõ òí äàãîä, òã ùäúééçñåúå ìîöååä äàìåäéú âåøîú áîéùøéí ìèåáú äàãîä àå ìøòúä".44
äù÷ôú äòåìí äî÷øàéú îëúéáä, àí ëï, àçøéåú îåñøéú ùì äàãí ëìôé ääååéä. áî÷øà îåöâú ìôðéðå çìåôä äï ìùúé äúôéùåú ä÷éåîéåú ùì äîòøá - äøöéåðìéñèéú-èëðåìåâéú åäîéúéú-àåèåëúåðéú - åäï ìúôéùåú äéäåãéåú äâìåúéåú äîðåú÷åú îï äàøõ. äçìåôä äî÷øàéú îåùúúú òì äëðñú éñåã ùì æøåú, ùì àçøåú, áéï äàãí ìäååéä. àçøåú æå, ùãåâîúä áîñåøú äîòøáéú-éååðéú äéà ìòúéí âåøí ùì ãçééä åúå÷ôðåú àå ôçã, åáúôéùä äéäåãéú äçôöä áâìåú äéà áéèåé ìðéúå÷ åìðéëåø, îùîùú áúð"ê åáéäãåú äîñåøúéú ëúáéòä ìàçøéåú åìîçåéáåú. "àøåøä äàãîä áòáåøê", àåîø ä' ìàãí äøàùåï, àåìí áòú åáòåðä àçú, "áæòú àôê úàëì ìçí òã ùåáê àì äàãîä ëé îîðä ìË÷çú ëé òôø àúä åàì òôø úùåá".45
äàãîä äéà àôåà äååéä ù÷øò ðôòø áéðä åáéï äàãí, àåìí äéà âí ä÷øåáä ìå îëì, îôðé ùäéà î÷åøå äøàùåï åéòãå äñåôé. äîùåøø àåøé öáé âøéðáøâ áéèà îöá æä áùéøå "áéúå ùì äàãí":
ø÷ îé ùùá àì äëôø ìòú òøá, äåìê äáéúä áàîú:
âìâì îâáå àú äëøê-äâåìä, ôåúø ìå àú çéãú äëéñåó
åäúåâä-äãàâä áùì æä, ùàãí ðåùà áçáå
áëì éîé äîöàå áòåìí îùìì æä, äîàçø...
îåìãú àãí äøàùåï, ùîîðä ðò÷ø, äéà ñéáú äëéñåó
åúåâú äúìéùåú;
ñåã ëøú äëðôééí åòåã äï îùé÷åú.
äéà ñåã øâæ äðãã.46
ãçééú äàåèåëúåðéåú áî÷øà äéà äáéèåé äîøëæé ìúåáðä çùåáä æå áéäãåú. äéäãåú äôøå-âìåúéú áçøä ìôøù àú äòîãä äàðèé-àåèåëúåðéú ëùìéìä ùì äôï äèøéèåøéàìé ìèåáú ééòåã àì-äéñèåøé. ôøùðåú æå åãàé àéðä òåìä á÷ðä àçã òí äù÷ôú òåìîå ùì äî÷øà, ùäéà ÷éåîéú (ãäééðå, àåðèåìåâéú) åôåìéèéú, áîåáï æä ùäéà çåúøú ìîîù àú äàéãéàìéí äîåñøééí ùìä áàîöòåú ëéðåï "îîìëú ëäðéí åâåé ÷ãåù".47 ìôéëê, äéùéáä áàøõ éùøàì äéà úðàé äëøçé ìäâùîú ééòåãå ääéñèåøé ùì òí éùøàì: ììà äôåìéèé, àéï ÷éåí îìà ìîåñøé.
äèéòåï äééçåãé ùì äúôéùä äî÷øàéú òì ä÷ùø áéï äàãí åäàãîä, åáéï äòí ìàøõ, äåà áòì çùéáåú òöåîä ìäîùê ãøëä ùì äöéåðåú. âí àí àéï äéùøàìé äîåãøðé î÷áì áäëøç àú ëì îòøê äàîåðåú äãúé ùì äúð"ê, òìéå ìäéåú ôúåç àì ä÷øéàä äî÷øàéú ìîçåéáåú ëìôé ääååéä, åìîä ùîúçééá îîðä áúçåí äôåìéèé, äçáøúé, äèëðåìåâé48 åäà÷åìåâé. äúð"ê îåøä ìðå ëé ãøëå ùì äòáøé áäéñèåøéä äéà ãøê ùì àçøéåú, ìà ø÷ ëìôé øòéå áðé äàãí, àìà âí ëìôé äèáò ùäåà çé áúåëå åðéæåï îîðå, åëé àéï ìäôøéã áéï äùðééí.
"îåìãú" àéðä çééáú ìäéåú îéúåñ àåèåëúåðé àå îåùâ èëðé åîòå÷ø, äéà éëåìä ìäéåú úôéùä òøëéú. äçáøä äéùøàìéú, äðâåòä áçåìéé äáøéçä îàçøéåú áøîä äàéùéú åäöéáåøéú, öøéëä ììîåã îçãù àú îùîòåúï ùì ãàâä, ùì àëôúéåú, ùì îòåøáåú àîéúéú áòåìí. äéà öøéëä ìùåá åìàîõ àú øåç ääâùîä åäîéîåù äòöîé äìàåîé, îúåê úçåùä ùì àçøéåú. äçæøä àì äéùåú, àì äîäåú äçéä ùì àãîú äîåìãú, àéðä çééáú ìäéåú ãúéú àå îéúéú. äéà éëåìä ìäéåú, áôùèåú, äëøòä îåñøéú.
àñó ùâéá äåà òîéú îç÷ø áîøëæ ùìí áéøåùìéí.
äòøåú
1. øàä àìé áø-ðáéà, "îéúåñ åîöéàåú äéñèåøéú: äî÷øä ùì äçå÷ äñàìé", æîðéí (÷éõ 1984), òî' 16-4.
2. Theodor W. Adorno, Max Horkheimer, Dialectic Of Enlightment, trans. John Cumming (New York: Herder and Herder, 1944) .
3. îùä âøéðáøâ, òì äî÷øà åòì äéäãåú - ÷åáõ ëúáéí, òøê àáøäí ùôéøà (úì àáéá: òí òåáã, úùî"å).
4. áøàùéú é:ä.
5. áøàùéú éá:à.
6. ãáøéí ëå:ä.
7. åé÷øà ëä:ëâ.
8. ãáøéí ìá:ç-è.
9. ãáøéí á:è, éè.
10. ãáøéí á:ë-ëá.
11. úäìéí ëã:à.
12. áøàùéú éæ:å-è.
13. åé÷øà éç:ëä-ëå, ëç.
14. éøîéä á:æ.
15. îëàï ùä÷ø÷ò áëìì, åàøõ éùøàì áôøè, äéà ÷ðééðå äáìòãé ùì àìåäéí åäâìåú äéà äòåðù, åîùîòåúä äåà ùìéìú äæëåú ìøùú àåúä åäòáøú æëåú æàú ìëåáù äîâìä: "àðëé òùéúé àú äàøõ, àú äàãí åàú äáäîä àùø òì ôðé äàøõ áëåçé äâãåì åáæøåòé äðèåéä åðúúéä ìàùø éùø áòéðé. åòúä àðëé ðúúé àú ëì äàøöåú äàìä áéã ðáåëãðöø îìê ááì òáãé åâí àú çéú äùãä ðúúé ìå ìòáãå". éøîéä ëæ:ä.
16. ôéøåù äøîá"ï ìáøàùéú à:à.
17. îùðä àáåú ä, è, åøàä âí ááìé ùáú ìâ à.
18. âéùä æå äééúä æøä ìîçùáä äéååðéú, ùääâåú äéäåãéú äúòîúä òéîä äçì îéîé áéú ùðé. àí äçæ÷ä äòáøéú òì äàøõ ðúôùä áúð"ê åàöì îôøùéå ëæëåú äîòåâðú áçåæä, äøé áòéðé ôåìîåñðéí äìðééí äééúä áéãé äòîéí äéìéãéí - äëðòðéí - æëåú áñéñéú éåúø äðåáòú îäàåèåëúåðéåú ùìäí. äôéìåñåôéä äôåìéèéú äéååðéú øàúä àú äæëåéåú äàæøçéåú ëîáåññåú áòé÷ø òì ìéãä (âðåñ), èòðä ùàôùø ìúøâîä äï ìîéùåø äàéðãéáéãåàìé åäï ìîéùåø ä÷éáåöé (ëôé ùòùå äàúåðàéí). Paul Cartledge, The Greeks (Oxford: Oxford, 1993), pp. 108-111.áååéëåç òí ãòåú àìä, ôøùú ëéáåù äàøõ áéãé äòáøéí äîúåàøú áúð"ê äéä áä ëðøàä òåì ôåìéèé ùì îîù ìàôåìåâèé÷ä äéäåãéú. äàìéîåú ä÷ùä ëìôé éåùáé äàøõ äàåèåëúåðéí äîúåàøú áñôø éäåùò ùéîùä, éù ìäðéç, ëìé ðéâåç àô÷èéáé áîéåçã áéãé äî÷èøâéí òì æëåú éùøàì òì äàøõ: äðä ìëí ÷äéìä (àå ÷äéìåú) ôåìéèéú ùðò÷øä áëåç îòì äàãîä ùðåìãä áä åäåùîãä áéãé æøéí ùäâéòå îï äçåõ, åàìä àó îúâàéí áîòììí æä. áàåúå ôåìîåñ àðå îåöàéí ìòúéí äéæ÷÷åú ìëìéí îùôèééí àùø ìâáéäí ÷ééí ÷åðöðæåñ òí äôåìîåñðéí äâåééí. åëáø çæ"ì ðñåâéí áîéãä îñåéîú îä÷å äî÷øàé çñø äôùøåú ëàùø äí îòâðéí ìòúéí úáéòåú èøéèåøéàìéåú áæëåú ùì ÷ðééï: "æä àçã îùìùä î÷åîåú ùàéï àåîåú äòåìí éëåìéï ìäåðåú àú éùøàì ìåîø âæåìéí äï áéãëí åàìå äï îòøú äîëôìä åáéú äî÷ãù å÷áåøúå ùì éåñó". áøàùéú øáä òè, æ. äñéáä äéà, ëîåáï, ùùìåùä àúøéí àìä, áðéâåã ìùàø äàøõ, ð÷ðå áëñó îìà, åìà ðëáùå áëåç. øàä áòðééï æä éåçðï ìåé, "îøéáä òì ÷ø÷òä ùì àøõ éùøàì áòú äòúé÷ä", áúåê òåìîåú ðôâùéí (éøåùìéí: îåñã áéàìé÷, äúùë"è), òî' 78-60.
19. ááìé áøëåú ç ò"à.
20. ãåâîàåú áåìèåú ìëê ðéúï ìîöåà áñôøåú ä÷áìéú, àöì äùáúàåú åáúðåòä äçñéãéú.
21. ôøðõ øåæðöååééâ, "øåçä åú÷åôåúéä ùì ääéñèåøéä äéäåãéú", áúåê ò"à ñéîåï åàçøéí (òåøëéí), ðäøéí (éøåùìéí: îàâðñ, úùè"æ), òî' 64.
22. ôøðõ øåæðöååééâ, ëåëá äâàåìä, úøâí é' òîéø (éøåùìéí: îåñã áéàìé÷ åîëåï ìéàå á÷, úù"ì), òî' 324.
23. øåæðöååééâ, ëåëá äâàåìä, òî' 324.
24. øåæðöååééâ, ëåëá äâàåìä, òî' 325.
25. Hanna Arendt, The Jew as Pariah: Jewish Identity and Politics in the Modern Age
(NewYork: Grove Press, 1978).àãîåðã æ'àáñ, "æä äîãáø, ãáø àéðå îëä áå ùåøù", øéàéåï òí áøëä àèéðâø-ìéëèðáøâ, áúåê ùøéú ùôéøà (àåöøú), ÷èìåâ äúòøåëä îñìåìé ðãåãéí: äâéøä, îñòåú åîòáøéí áàîðåú éùøàìéú òëùååéú (éøåùìéí: îåæéàåï éùøàì, 1991), òî' 16-9. â'åøâ' ùèééðø, "äéäåãé äðåãã", ôúçéí à, úùë"è, òî' 23-17.
26. ãå-ùéç òì äîãéðä åäúøáåú, ãåã áï-âåøéåï òí çééí äææ, àå÷èåáø 1962 (çåáøú), òî' 12.
27. ëòãåú äçå÷ø åäòéúåðàé òîåñ àéìåï, "øáéí îáðé äòìééä äùðééä òöîå àú òéðéäí ðåëç äòøáéí. ãåîä ëàéìå ñéì÷å äçìåöéí áëååðä úçéìä àú äòøáéí îúåãòúí". òîåñ àéìåï, äéùøàìéí (éøåùìéí: àãí, 1981), òî' 123.
28. àåúåúéå ùì äôåìîåñ ðéëøéí òã äéåí áàåôé äèéòåðéí ùîùîéòéí äöããéí áðåâò ì"æëåú äéñèåøéú". ëê, ìîùì, äðéñéåï äôìùúéðé ìðëñ æäåú àúðéú ëðòðéú ëãé ìäåëéç àú ÷ãîåúí äàåèåëúåðéú áàøõ.
29. àìéòæø ùáéã, îåìãú åàøõ éòåãä (úì àáéá: òí òåáã, 1979), òî' 218 (ìäìï îåìãú).
30. îéëä éåñó áøãéö'áñ÷é, "îùðé òáøéí", áúåê ëúáé îéëä éåñó áï-âøéåï (áøãéö'áñ÷é) - îàîøéí (úì àáéá: ãáéø, úù"ê), òî' öè-÷ð.
31. øàä àðéèä ùôéøà, éäåãéí çãùéí, éäåãéí éùðéí (úì àáéá: òí òåáã, 1997), òî' 166 (ìäìï éäåãéí çãùéí).
32. éöç÷ èáð÷éï, "î÷åøåúéä äøòéåðééí ùì äòìééä äùðééä", ãáøéí (úì àáéá: ä÷éáåõ äîàåçã, 1972), ëøê á', òî' 25.
33. òåæ àìîåâ, äöáø: ãéå÷ï (úì àáéá: òí òåáã, 1997), òî' 81.
34. àìîåâ, äöáø, òî' 81.
35. ëôé ùîùòøú àðéèä ùôéøà áîàîø "áï-âåøéåï åäúð"ê: éöéøúå ùì ñéôåø äéñèåøé?" áúåê ùôéøà, éäåãéí çãùéí, òî' 233.
36. ãåã áï-âåøéåï, òéåðéí áúð"ê (úì àáéá: òí òåáã åäçáøä ìç÷ø äî÷øà áéùøàì, 1976), òî' 61.
37. ùáéã, îåìãú, òî' 210.
38. ãåâîä àåôééðéú äéà îàîøí ùì ãðéàì åéåðúï áåéàøéï, "àéï îåìãú ìéùøàì: òì äî÷åí ùì äéäåãéí", úéàåøéä åáé÷åøú 5 (ñúéå 1994), òî' 101-79.
39. W.D. Davies, The Gospel and the Land: Early Christianity and Jewish Territorial Doctrine (Berkeley: University of California Press, 1974).
40. ùáéã, îåìãú, òî' 224.
41. ãáøéí ë:éè.
42. åé÷øà ëä:á.
43. åé÷øà ëä:ã. áøåø ëé ðåäâ æä îù÷ó âí äéâéåï ç÷ìàé-ôøâîèé, àê éù ìäáçéï âí áèéáä ùì ääúééçñåú ìàøõ ëàì îòéï éùåú áòìú æëåéåú. æåäé àéðä îèàôåøä ñôøåúéú âøéãà, àìà òîãä áòìú îùîòåú îåñøéú åà÷åìåâéú. åëàîåø, úôéùä î÷øàéú æå îåãâùú á÷áéòä äîùðàéú áîñëú àáåú ä, ä÷åùøú àú äâìåú îäàøõ òí çèàéí îåñøééí ÷ùéí åäæðçú äçåáåú ëìôé äàøõ.
44. îøèéï áåáø, áéï äòí ìàøöå (éøåùìéí: ùå÷ï, úù"ä), òî' 16, 18.
45. áøàùéú â:éæ, éè.
46. àåøé öáé âøéðáøâ, ëì ëúáéå (éøåùìéí: îåñã áéàìé÷, 1994), ëøê è, òî' 11.
47. ùîåú éè:å.
48. çùåá ìäãâéù ëé äàåðèåìåâéä äî÷øàéú àéðä àðèé-èëðåìåâéú, áãåîä ìúðåòåú "äà÷åìåâéä äòîå÷ä" àå îôìâåú äéøå÷éí. äúð"ê îòðé÷ áéãé äàãí àú äæëåú - åàó äçåáä - ìðöì àú äèáò ìöøëéå, ëôé ùîåøä ñôø áøàùéú: "åéáøê àåúí àìäéí åéàîø ìäí àìäéí ôøå åøáå åîìàå àú äàøõ åëáùä åøãå áãâú äéí åáòåó äùîéí åáëì çéä äøÉîùú òì ôðé äàøõ: åéàîø àìäéí äðä ðúúé ìëí àú ëì òùá æÉøÅò æøò àùø òì ëì ôðé ëì äàøõ åàú ëì äòõ àùø áå ôøé òõ æÉøÅò æøò éäéä ìëí ìàëìä". áøàùéú à:ëç-ëè. áøí, ðéöåì æä öøéê ìäéòùåú îúåê éçñ ùì ëáåã åîçåéáåú ìáéåñôéøä ùáä àðå çééí. áîéìéí àçøåú, äàãí àéðå àãåðä ùì ääååéä àìà äàôåèøåôåñ ùìä, ùðåöø "ìòáãä åìùîøä". áøàùéú á:èå.
|