éåøí çæåðé

ãåâîèéåú äéà îöá úåãòúé ùáå îåùâéí îòùééí òé÷øééí ðúôùéí ááäéøåú ëæàú, òã ùðåúø ø÷ äñáø àôùøé àçã ìîöéàåú. áî÷øä ëæä ëì øàéä äîöáéòä òì ôéøåù çìåôé - åîùåí ëê âí òì ãøëé ôòåìä çìåôéåú - ðòìîú ëìéì îï äòéï, åáòöí àéðä òåìä òì äãòú. àáì ÷ééí âí îöá îðåâã, îöá ùì ã÷ãðèéåú îçùáúéú, ùáå îåùâ îøëæé ðúôù áöåøä òîåîä ëì ëê, åøåôôú ëì ëê, òã ùâí äãåâìéí áå àéðí éëåìéí ìúôåù àåúå òåã áúåê äîåìú äòåáãåú åäîåùâéí äîúçøéí àùø îúôøöéí àì úåãòúí îúåê îø÷í äîöéàåú.

îï äîôåøñîåú äåà ùäãåâîèéñè - úäéä àîåðúå àå äù÷ôúå àùø úäéä - îñåâì ì÷ééí ôòéìåú îîåùëú, ò÷áéú åàó ÷ðàéú ìîòï äøòéåï ùìå - ãåå÷à îùåí ùäåà øåàä àåúå ááäéøåú ëä øáä; ãåå÷à îùåí ùáúôéùúå, äøòéåï ìòåìí àéðå îúòøòø, àå îùðä àú öåøúå, àå ðòìí îï äòéï. àåìí äã÷ãðè, âí ëùäåà úåîê îåùáò áàåúå äøòéåï òöîå, øåàä àú äîåùâ áàåôï ëä îòåøôì, ùìòåìí ìà áøåø ìå îä ëøåê áå, áéï àí áîçùáä åáéï àí áôòåìä; ìëï äåà îáìáì àåúå åîëñä òìéå áøòéåðåú àçøéí ììà äøó, åìòåìí àéðå òø ãéå ìäáçéï ëàùø äåà ùåç÷ áèòåú äéáè ùåìé ëæä àå àçø ùìå, åàó ìà ëùîöìéç áìé îùéí áäøéñú îäåúå. îåáï îàìéå ùàéï äã÷ãðè îñåâì ìôòåì áàåøç îîåùê åò÷áé ìîòï øòéåðå; äøé äîåùâ ùáúåãòúå ùøåé áîöá ëæä ùì äúîåññåú, òã ùëàùø äåà îðñä ìôòåì òì ôéå, îñúáø ùîçöéú îäæîï äåà éåøä òì ëåçåúéå ùìå.

øòéåï äîãéðä äéäåãéú, ùäéä ôòí áâãø ãåÊâîä á÷øá äéäåãéí åéãéãéäí, äâéò ëéåí ìîöá ùì ã÷ãðèéåú. áòéðéå ùì äøöì îåáï äéä îàìéå ùäîãéðä äéäåãéú úäéä "äàôåèøåôåñ ùì äéäåãéí" îáçéðä ôåìéèéú, ùäéà úùîù îåìãú äôúåçä ìëì éäåãé áòåìí, åùáñéñä äîùôèé åäôéìåñåôé çééá ìäéåú ëéðåï øéáåðåú éäåãéú: "úéðúï ìðå øéáåðåú áçáì-àøõ ëìùäå òì ôðé äàãîä, ùéñôé÷ ìöåøëé òîðå äîåöã÷éí", ëúá äøöì áñôøå îãéðú äéäåãéí, "ìëì äùàø ðãàâ áòöîðå". áãåîä ìëê, âí ãåã áï-âåøéåï åîðñçé îâéìú äòöîàåú ùì îãéðú éùøàì ãéáøå áùîå ùì äøåá äîëøéò îáéï éäåãé äòåìí, ëàùø äëøéæå ëé îäåúä ùì îãéðú éùøàì äçãùä úäéä øéáåðåú éäåãéú - áä úéôãä "æëåúå äèáòéú ùì äòí äéäåãé ìäéåú ëëì òí åòí, òåîã áøùåú òöîå áîãéðúå äøéáåðéú". àéï ñô÷ ùëì äîðäéâéí äçùåáéí ùì äìàåîéåú äéäåãéú äëéøå áöåøê ìäáèéç ùâí äìà-éäåãéí éæëå ìéçñ äåìí áîãéðä äéäåãéú; àáì ãàâúí äòé÷øéú äééúä éöéøú òöîä îãéðéú éäåãéú ëãé ìäâï òì öøëéå ùì äòí äéäåãé.

áøí, îàæ ÷õ îðäéâåúå ùì ãåã áï-âåøéåï áùðú 1963, äçì øòéåï äîãéðä äéäåãéú ìäéñåâ áäãøâä òã àùø äéä ìø÷ò, åäòåìí äéäåãé ôðä ìòðééðéí àçøéí àùø ðøàå ãåç÷éí éåúø: éäåãé éùøàì äçìå çåùáéí òì æäåúí äôåìéèéú ëîòè áàåôï áìòãé áîåùâéí ùì éçñí ìîîãéä äôéæééí, äèøéèåøéàìééí, ùì äîãéðä. ëîåúí, âí éäåãé àøöåú-äáøéú ðèå ìäâãéø àú òöîí ìôé ÷éáòåðí äí: äîùèîä äôåìéèéú äîúîùëú áéï àåøúåãå÷ñéí ìøôåøîéí, ùáàåøç ÷åîé ìîãé äôëä ìñåâéä "éùøàìéú" áàîöòåú îòøëä áùìè-øçå÷ òì òîãúä ùì äáéåøå÷øèéä äéùøàìéú ëìôé âéåøéí øôåøîééí.

äñéáä ìôðééä æå àì îòáø ìðåùà äøéáåðåú äéäåãéú äééúä, ëîåáï, äúçåùä ëé äîãéðä äéäåãéú äùéâä ÷éåí ÷åð÷øèé, çéåáé åñåôé òí úåí îìçîú äòöîàåú, àå ìëì äôçåú áò÷áåú îìçîú ùùú äéîéí. àê úçåùä æå ùì ðòéìú äîùéîä äééúä äøú àñåï òáåø øòéåï äîãéðä äéäåãéú. òí ìéãúä, òîãå áøàùä ùì äîãéðä àéùéí ãâåìéí, åáëì æàú àéùéí ùäðäéâå åîùìå ììà ëì îñåøú îãéðéú - åáååãàé ìà îñåøú ùì îãéðä éäåãéú - ùáëåçä ìòâï åìäòîé÷ àú îåùâ äîãéðä áúåãòúí. úðåòú äòáåãä, ùä÷éîä àú äîãéðä, äééúä îøåç÷ú áîéåçã îôéìåñåôéä îãéðéú, îîçùáä çå÷úéú åîîñåøåú øòéåðéåú àçøåú ùäéå òùåéåú ìñééò áäâãøú äîãéðä äéäåãéú åáééöåáä. áçîùú äòùåøéí ùçìôå îàæ, ìà æëä øòéåï äîãéðä äéäåãéú ìùëìåì àå ìôéúåç ðåñôéí: àú äðéîä äøååçú áà÷ãîéä äéùøàìéú äëúéáå äúéàåøéåú äôåìéèéåú åäîåñøéåú ùì ÷àðè, àùø àéðï îåúéøåú ëì îøçá ìîàôééðéí äôøèé÷åìøééí ùì îãéðú ìàåí éäåãéú; ãáø ìà ðòùä ëãé ìôúç çå÷ä øàåéä ìîãéðä îòéï æàú, åäúåöàä äéà ùäîòøëú äîùôèéú áéùøàì ðåèä éåúø åéåúø ìëéååï ùì îùèø ôåñè-éäåãé "ðééèøìé"; åøáåú îäãîåéåú äîøëæéåú áúøáåú äéùøàìéú äèéìå àú ëì ëåáã îù÷ìï ìîàá÷ äáìúé ôåñ÷ ìùìéìú äìâéèéîéåú ùì îåùâ äîãéðä äéäåãéú áãòú ä÷äì (ëê, òîåñ òåæ: "îãéðä àéðä éëåìä ìäéåú éäåãéú ëùí ùëéñà àå àåèåáåñ àéðí éëåìéí ìäéåú éäåãééí... äîãéðä àéðä àìà ëìé... äîåùâ 'îãéðä éäåãéú' àéðå àìà îãåç".)

éåúø îùìåùéí ùðåú òéñå÷ ëôééúé áéäåãä åùåîøåï, áàù"ó åá"îéäå éäåãé" - áùéìåá òí çåñø äòðééï äëîòè îåùìí áéçñ ìáòééú ôéúåç äúôéùä åäîñåøú ùì øéáåðåú ìàåîéú éäåãéú - âøîå, àí ëï, ìëê ùøòéåï äîãéðä äéäåãéú äâéò äéåí àì ñó ðéååï îåçìè. îöá æä áà ìéãé áéèåé áôøåé÷è ä"ôåñè-öéåðé", äîá÷ù àú ôéøå÷ï ùì äàîåðåú ääéñèåøéåú, äôåìéèéåú åäãúéåú ùîäï ðáðúä äîãéðä äéäåãéú - ôøåé÷è ôéøå÷ ùìééùåîå ðúðå éãí îàåú àðùé à÷ãîéä, ñåôøéí, àîðéí åôåìéèé÷àéí éùøàìéí, åùîúçéì äéåí ìâééñ ëåçåú âí á÷øá àéðèì÷èåàìéí éäåãéí áúôåöåú.

àåìí äñéîï äáøåø áéåúø äîòéã òì äã÷ãðèéåú ùì äîãéðä äéäåãéú ëøòéåï äåà äòåáãä ùìòúéí úëåôåú àôéìå îá÷øé äôåñè-öéåðåú äáåìèéí áéåúø îöèøôéí ìîòùä ìîú÷ôä òì îãéðú ìàåí éäåãéú øéáåðéú. ãåâîä èåáä ìëê îùîù àîðåï øåáéðùèééï, ùø äçéðåê ìùòáø, ùîåèøã îòìééúä ùì äôåñè-öéåðåú áà÷ãîéä äéùøàìéú òã ëãé ëê ùáñôøå äçãù, îäøöì òã øáéï åäìàä, äåà î÷ãéù ìà ôçåú îùîåðéí òîåãéí ìäôøëú èéòåðéä. åìîøåú æàú, àéï öåøê àìà ìòáåø ìãéåï áðåùà ùåðä åôúàåí îúáøø ùøåáéðùèééï òöîå îëøéæ òì øöåðå ìîåññ, ìîòùä, àú äøéáåðåú äéäåãéú áàøõ òì éãé ëìéàúä ùì éùøàì áúåê äàéçåã äàéøåôé, åäëôôú çå÷éä ìäçìèåú áéú äîùôè äòìéåï ùì àéøåôä. îàìó ìà ôçåú äåà ðéñéåðå ùì àìéòæø ùáéã, àéù äàåðéáøñéèä äòáøéú - àùø ðçùá áçåâéí øáéí ìäåâä äãòåú äöéåðé äçùåá áéåúø - ìâáù öéåðåú çãùä ùúúàéí ìéùøàì áú æîððå. îàîõ æä îðéò àåúå ìäöéò "öéåðåú àåðéáøñìéú", àùø úåñéó ìãâìä ùì éùøàì "ñîì ùéöééï àú ùåúôåú äîéòåè äòøáé" - äàí äëååðä ìçöé ñäø, áî÷øä? - åúçáø äîðåï ìàåîé çãù, ù"éáèà àú äééòåã äöéåðé áîéùåø äàåðéáøñìé: ðàîðåú ìàøõ éùøàì, ìéøåùìéí åìîãéðú éùøàì ëñîìéí äîáèàéí ú÷ååú âàåìä, àçååä åùìåí ìëì äð÷øà áùí éùøàì åáéï ëì äòîéí. äîðåï ëæä éåëì ìàçã àú àæøçé äîãéðä, òí ùëì àçã îäí éáèà áå àú ääæãäåú äìàåîéú àå äãúéú ùìå...".

åøåáéðùèééï åùáéã äí îâéðé øòéåï äîãéðä äéäåãéú. äîåùâ ùáúåãòúí îöåé, ëàîåø, áîöá ëæä ùì äúîåññåú, ùëàùø äí îðñéí ìôòåì òì ôéå - áäúééçñí ìùàìåú ôùåèåú, ëâåï "äàí öøéëä ìäéðúï ìâøîðéä, ìöøôú åìáøéèðéä äñîëåú ìáèì ç÷é÷ä ùì äëðñú äéùøàìéú?", àå "äàí éù ìäåñéó ìãâìä ùì éùøàì çöé ñäø?" - îúáøø ùîçöéú îäæîï äí éåøéí òì ëåçåúéäí ùìäí.

ìîøáä äöòø, àé àôùø ìåîø ùàåúä äúðååðåú îåùâéú îàôééðú âí àú îçðä äôåñè-öéåðéí. éù ìäí ñãø-éåí îåâãø äéèá, ùäåà áäéø å÷ìéè ìëì: áéèåì øòéåï äîãéðä äéäåãéú åëéðåðä îçãù ë"îãéðú ëì àæøçéä" ÷àðèéàðéú, ììà úëåðåú ìàåîéåú àå ãúéåú ôøèé÷åìøéñèéåú; ììà ëì òðééï ôåøîìé àå áìúé ôåøîìé áøååçúå ùì äòí äéäåãé; åììà ìâéèéîöéä çå÷úéú ì÷ååé ôòåìä ôåìéèééí, öáàééí àå úøáåúééí ìîòï äòí äéäåãé áëììåúå - òã åëåìì áéèåì çå÷ äùáåú åäåøãú éäåãé äúôåöåú ìîòîã ùì "æøéí" áàøõ. ëôé ùëåúá éøåï ìåðãåï, àçã äôøùðéí äçùåáéí áëìé äú÷ùåøú äëúåáéí åäàì÷èøåðééí áéùøàì, òì çå÷ äùáåú: "äçå÷ äæä äåà ñîì, ... îéôìèí äàçøåï ùì äøòéåðåú äîéåùðéí [ùì äöéåðåú]. ñîìéí îú÷ééîéí âí ìàçø ùîñåîìéí ùá÷å çééí... ëæäå çå÷ äùáåú... çå÷é ääúàæøçåú ùìðå öøéëéí ìùøú àåúðå, äéùøàìéí - ãúééí åçéìåðéí, òøáéí åéäåãéí... åìà àú éäåãé äâåìä".

åëîå áëì î÷øä ùáå øòéåï áäéø åîîøéõ ðúåï áîàá÷ òí øòéåï ëä ã÷ãðèé òã ùäåà îåñéó ìäú÷ééí áùîå áìáã, øòéåï äîãéðä äéäåãéú îöåé ìîòùä áðñéâä îúîãú ëáø òùøåú áùðéí.

øàåé ùìà ðùìä òöîðå áàùø ìîâîú ôðéðå. äøòéåï äîðååï ùì äîãéðä äéäåãéú éùå÷í áùðéí ä÷øåáåú - ãäééðå, äãåâìéí áå éðúçå, éù÷îå åéÄöøôå àåúå, òã äéåúå øòéåï áäéø åîîøéõ ùàôùø ìäáéï àåúå, ìäâï òìéå åìö÷ú àåúå ìúåê îñåøú çéä ùì äîîùì áàøõ; àå ùäîãéðä äéäåãéú úéòìí, ëùäéà îåúéøä áî÷åîä, áãéå÷ ëôé ùöôä ôøðõ øåæðöååééâ, òåã áåìâøéä àå îåðèðâøå ìà-øìååðèéåú, òì çåôé äéí äúéëåï.

äâéò äæîï ìùéðåé ëéååï áãéåï äöéáåøé äéäåãé, äï áéùøàì åäï áúôåöåú. àðå çééáéí ìäåãåú ëé äååéëåçéí ùâæìå àú ëì ëåçåúéðå áùìåùéí äùðéí äàçøåðåú ðãç÷å îôðé äàéøåòéí; åùàëï, ìòåîú ôéøå÷ä ùì äîãéðä äéäåãéú áéãé äðäâúä äàéðèì÷èåàìéú åäôåìéèéú, äí çñøé îùîòåú. ëé îä æä áëìì îùðä àí äîîñã äéùøàìé îëéø àå àéðå îëéø áâéåø äøôåøîé ìöåøê ÷áìú àæøçåú ìôé çå÷ äùáåú, àí áúåê ùðéí ñôåøåú ìà éäéä çå÷ äùáåú? (çðåê îøîøé, òåøê òéúåï äàøõ, ëáø ôúç áîñò öìá ìîòï äëøæä òì 2023 ëùðú áéèåì äçå÷). åîä æä îùðä àí äøéáåðåú ùúçåì áñåôå ùì ãáø áî÷åîåú áòìé çùéáåú øáä ìéäåãéí, ëîå çáøåï àå äòéø äòúé÷ä, úäéä ùì îãéðä æå àå àçøú, àí àó àçú îäï ìà úäéä îãéðä ùééòåãä ìäâï òì äàéðèøñéí åòì äçìåîåú ùì äéäåãéí, áî÷åîåú ëàìä àå áëì î÷åí àçø?

àí ðøàä ìùåøùé äñåâéåú äòåîãåú òì ñãø-äéåí äôåìéèé ùìðå, éúáøø ùëåìï ú÷ôåú ìâáéðå ø÷ îùåí ù÷ééîú îãéðä éäåãéú, ùðéúï ìäôòéì àú ñîëåúä åàú ëåçä áãøëéí îñåéîåú ùðøàåú ìðå, àå áãøëéí àçøåú ùðøàåú ìðå ôçåú. àáì àí äîãéðä äéäåãéú úôåø÷, ëé àæ ëì "äñåâéåú" äâãåìåú ùä÷ãùðå ìäï àú æîððå áîùê ùðåú ãåø, éúôåââå ëàéìå äï (åâí àðçðå) ìà äéå îòåìí.

äáä ðçæåø åðôðä àú úùåîú ìáðå ìéñåãåú: áñéñä äçåîøé ùì äîãéðä äéäåãéú áéîéðå - öáàä, ëìëìúä - äåà àåìé áñéñ îåö÷ éåúø îëôé ùäéä àé ôòí îàæ ééñåã äúðåòä äöéåðéú ìôðé îàä ùðä. àáì øòéåï äîãéðä äéäåãéú îòåìí ìà äéä ëä îáåìáì, ìà-îåáï, áìúé îìäéá åôâéò áôðé ñëðú îçé÷ä îîôú òåìîðå ëôé ùäåà äéåí. åììà øòéåï æä, áñéñä äçåîøé ùì äîãéðä ìà éåëì ìäéåú éåúø îàùø ôøôø áúåê úéáú äæëåëéú ùì àéøåôä äøéáåðéú - ùí, àí îæìä éàéø ìä ôðéí, àëï úéîöà äîãéðä äôåñè-éäåãéú.

ã"ø éåøí çæåðé äåà îðë"ì îøëæ ùìí áéøåùìéí.