| |
à÷èéáéæí ùéôåèé åäãéåï ùàéððå
àååìéï âåøãåï
áçåãù àåâåñè 1996 ôøñîå ùðé òéúåðéí çøãééí îàîøé îòøëú åáäí áé÷åøú ðå÷áú òì áéú äîùôè äòìéåï åðùéàå àäøï áø÷, áùì îòåøáåúå äâåáøú åäåìëú ùì áéú äîùôè áòðééðéí ùîçåõ ìúçåí äôòéìåú äîñåøúé ùìå. îàîøé äîòøëú âøøå âì ùì âéðåééí îäîîñã äôåìéèé, äîùôèé åäòéúåðàé áéùøàì: ìîùèøä äåâùå úìåðåú ðâã äòéúåðéí åòåøëéäí, åäí äåàùîå áäîøãä åæéìåú áéú äîùôè; îçåâéí îñåéîéí ðùîòå ÷øéàåú ìñâåø àú äòéúåðéí, áòåã ôåìéèé÷àéí áåìèéí îëì ÷öåú ä÷ùú äôåìéèéú äúçøå áéðéäí òì äå÷òú äôùò áîéìéí äçøéôåú áéåúø. ãåâîä èéôåñéú ìäúáèàåéåú ùðôåöå àæ äéå ãáøé ùø äàåöø ãàæ, ãï îøéãåø, àùø ëéðä àú îàîøé äîòøëú "îñò äñúä çîåø åçñø ú÷ãéí áúåìãåú äîãéðä, ùîèøúå àéðä ø÷ ìôâåò áùåôèéí áëéøéí àìà âí ìçúåø úçú òøëé äéñåã ùì äçáøä åàîåï äöéáåø áîòøëú äîùôè".1
ìàçø äôåâä ÷öøä ùá äðåùà åòìä áñåó çåãù ðåáîáø áàåúä ùðä, òí ôøñåí øéàéåï ùáå ú÷ó òåøê äãéï ãøåø çåèø-éùé, øàù ìùëú òåøëé äãéï, àú áéú äîùôè òì çãéøúå ìòðééðéí äàîåøéí ìäéîöà áúçåí àçøéåúä ùì äëðñú. âí áî÷øä æä ðùîòå âéðåééí î÷éø ì÷éø, ùìåå áúìåðåú áîùèøä åáúáéòåú ìñéìå÷å ùì çåèø-éùé îúô÷éãå ëøàù ìùëú òåøëé äãéï åîçáøåúå áååòãä ìîéðåé ùåôèéí. åòãú äàúé÷ä ùì äìùëä äîìéöä ìð÷åè ðâãå öòãéí îùîòúééí áâéï äòøåúéå.
äöéáåø äéùøàìé äåà ëëì äðøàä äéçéã äîúééçñ áîéãä ëä øáä ùì çøãú ÷åãù ìîòøëú äîùôè åáàé ñåáìðåú æåòîú ìáé÷åøú ëìôé äùåôèéí. ãîå÷øèéåú øáåú àçøåú, àùø äáåìèú áéðéäï äéà àøöåú-äáøéú, îâéðåú áò÷áéåú òì çåôù äãéåï äöéáåøé áðåùà äà÷èéáéæí äùéôåèé - åäñéáä ìëê àéððä æìæåì áîòøëú äîùôè. ùàìú úô÷éãä ùì äøùåú äùåôèú áäâãøú òøëé äéñåã åäò÷øåðåú ùì äîãéðä äéà áòìú çùéáåú çéåðéú áëì ãîå÷øèéä - ìà ëì ùëï áîãéðä ëîå éùøàì ùáä äîáðä äùìèåðé ðîöà òãééï áúäìéëé òéöåá, åùáä áéú äîùôè äòìéåï äøçéá îàåã àú äùôòúå òì çéé äöéáåø áùðé äòùåøéí äàçøåðéí. ëùä÷äéìä äôåìéèéú, äîùôèéú åäú÷ùåøúéú áéùøàì îãëàú àú äãéåï áðåùà ùäåà äéåí àçã äðåùàéí äáòééúééí áéåúø áúéàåøéä ùì äãîå÷øèéä, äéà ðåèìú îäöéáåø äéùøàìé àçú îæëåéåúéå äãîå÷øèéåú äçéåðéåú: äæëåú ìäâãéø àú úô÷éãé îåñãåú äùìèåï åàú ñîëåéåúéäí.
ñåó ñåó, ìàçø òùøåú ùðéí ùáäï äéä äðåùà ðúåï ìååéëåç á÷øá àéðèì÷èåàìéí åôåìéèé÷àéí áøçáé äòåìí, äâéò äãéåï äöéáåøé òì äà÷èéáéæí äùéôåèé âí ìéùøàì. àåìí, àí ðéúï ììîåã îùäå îàéøåòé äùðä äçåìôú, úöèøê îãéðú éùøàì ìòáåø òåã ëáøú ãøê àøåëä òã ùúåëì ìäúôàø áëéðåðä ùì ãîå÷øèéä éöéáä åáåâøú.
á
áòåã ùáãîå÷øèéåú îòøáéåú ÷ééí ÷åðñðñåñ øçá áãáø äìâéèéîéåú ùì áé÷åøú ùéôåèéú - æëåúí ùì áúé îùôè ìáèì çå÷éí äîôøéí áîôåøù çå÷ä ëúåáä, àå ìáèì äçìèåú îîùìä äòåîãåú áñúéøä ìçå÷éí - àéï áäï äñëîä ãåîä áùàìä äàí éù ìäøùåú ìáúé îùôè ìáèì çå÷éí àå äçìèåú îîùìä äîôøéí ò÷øåðåú ùäçå÷ îâï òìéäí ø÷ áîøåîæ.
áøåá äîãéðåú áòåìí äîòøáé îú÷ééí äãéåï áòðééï äà÷èéáéæí äùéôåèé ìà ø÷ áîñâøú ëúáé òú îùôèééí à÷ãîééí, àìà âí áæéøä äôåìéèéú. áàøöåú-äáøéú, ìîùì, ôòåìåú à÷èéáéñèéåú ùì áéú äîùôè äòìéåï îäååú î÷åø ìîçìå÷ú ëáø éåúø îîàä ùðä. ôñ÷ äãéï äîôåøñí áòðééï ãøã ñ÷åè, îùðú 1857, ùàñø òì ä÷åðâøñ ìäåöéà àú äòáãåú àì îçåõ ìçå÷ áèøéèåøéåú äîòøáéåú, äôê ìñåâéä ôåìéèéú îøëæéú ùëéëáä áîòøëú äáçéøåú ìðùéàåú áùðú 1860. øôåáìé÷ðéí åùàø çñéãé áéèåì äòáãåú âéðå àú ôñ÷ äãéï äæä áàîøí ùæäå "äôùò äâãåì áéåúø áãáøé éîé äîùôè ùì äøôåáìé÷ä", åùäåà "àéðå øàåé ìîù÷ì îåñøé øá éåúø îàùø äëøòú øåá á÷øá ä÷äì äéåùá áëì îñáàä ùäéà áååùéðâèåï".2 äðùéà àáøäí ìéð÷åìï äå÷éò àú äà÷èéáéæí ùì áéú äîùôè áðàåí ääùáòä äøàùåï ùìå, áùðú 1861: "äàæøç äéùø çééá ìäåãåú ùàí îãéðéåú äîîùì áùàìåú çéåðéåú äîùôéòåú òì ëì äòí úé÷áò áàåôï áìúé äôéê òì éãé äëøòåú ùì áéú äîùôè äòìéåï äîú÷áìåú áîñâøú äúãééðåú øâéìä áéï öããéí áúáéòåú àéùéåú, éçãì äòí ìäéåú ùìéè òì òöîå, ùëï äåà éååúø áôåòì òì äùìèåï ìèåáú äùåôèéí äîëåáãéí".3
áãåîä ìëê, ñãøú ôñé÷åú îï äøáò äøàùåï ùì äîàä äòùøéí ùáéèìå çå÷é òáåãä, ãåâîú ìåëðø ð' ðéå éåø÷ (ôñé÷ä îùðú 1905 ùôñìä çå÷ ùì îãéðú ðéå éåø÷ ùáå ð÷áòä ú÷øä ùì ùòåú òáåãä ìàåôéí), äáéàä ìáé÷åøú öéáåøéú ðøçáú òì îòøëú äîùôè, åäôëä àú äà÷èéáéæí ùì áéú äîùôè äòìéåï ìðåùà ìîàá÷ä ùì äúðåòä äôøåâøñéáéú äàîøé÷ðéú. úðåòä æå ôúçä áîñò öéáåøé ðøçá, åäú÷ôåúéä òì àåôéå ùì áéú äîùôè ðîùëå ììà äôåâä òã ìáéèåì ääçìèåú äàìä, áùìäé ùðåú äùìåùéí.4
áîäìê òùøéí åçîù äùðéí äàçøåðåú úôñ äà÷èéáéæí äùéôåèé áàøöåú-äáøéú àú úùåîú äìá äöéáåøéú, áîéãä øáä áâìì ôøùú øåÊàåÌ ð' åÅééã, ôñ÷ ãéï ùðåé áîçìå÷ú ùì áéú äîùôè äòìéåï îùðú 1973, ù÷áò ëé ìðùéí æëåú çå÷úéú ìáöò äôìä àó ëé äãáø àéðå ðàîø áîôåøù áçå÷ä. àîøé÷ðéí øáéí æòîå ìà ø÷ òì úåëï äôñé÷ä àìà âí òì îä ùðøàä áòéðéäí ëçåñø äìâéèéîéåú äîùôèéú ùìä: áéú äîùôè áéèì àú øöåï äòí ëôé ùáà ìéãé áéèåé áçå÷éä ùì ëì îãéðä ëîòè áàøöåú-äáøéú - çå÷éí äîñãéøéí áéöåò äôìåú àå àåñøéí àåúï - åæàú áùí "äæëåú ìôøèéåú", æëåú "ùäçå÷ä àéðä îæëéøä áîôåøù", ëäåãàú áéú äîùôè òöîå.5 îàæ ôñé÷ä æå ðîùê áàøöåú-äáøéú äååéëåç, áòé÷ø áùì ùåøú äëøòåú îùôèéåú ðåñôåú áòðééï, ôøé äðéñéåðåú ùì äîúðâãéí ìäôìåú ìäáéà ìáéèåì äôñé÷ä àå ìöîöåí äùìëåúéä îçã âéñà, åôøé ðéñéåðí ùì äîöããéí áçå÷éåú ääôìåú ìäøçéá àú úçåí äçìú äôñé÷ä îàéãê âéñà.
ìàçøåðä ìåáä äãéåï áãáø äúòøáåú îùôèéú áðåùàéí òøëééí áò÷áåú ùðé ôñ÷é ãéï ùì áúé îùôè ôãøìééí ùäøçéáå àú ãå÷èøéðú äæëåú ìôøèéåú, ëôé ùäåâãøä áôñ÷ ãéï øåàå, ìëãé æëåú øçáä ìàåèåðåîéä àéùéú, åòì áñéñ æä àñøå òì äîãéðåú ìäåöéà àì îçåõ ìçå÷ äúàáãåú áñéåò øåôà. "äéäéøåú äîúðùàú ùá÷áéòåú îùôèéåú àìä îãâéùä àú äñëðä äèîåðä áîúï äøùàä ìáúé îùôè ì÷áåò îãéðéåú çáøúéú, ëùäí îúòìîéí îáúé îçå÷÷éí åîîùàìé òí, òì ñîê äàéðèåàéöéåú äôéìåñåôéåú ùìäí òöîí (ùôòîéí ðåáòåú îúåáðä ì÷åéä)", ëúáå äñðèåø àåøï äàõ', éåùá øàù åòãú äñðàè ìîùôè, äðøé äÇééã, éåùá øàù åòãú äîùôè ùì áéú äðáçøéí, åö'øìñ ÷ðàãé, éåùá øàù åòãú äîùðä ìçå÷ä ùì áéú äðáçøéí, áñéëåí ùäåâù ìáéú äîùôè äòìéåï ìôðé ùðä áîñâøú äòøòåø òì ôñ÷é äãéï äììå.6
âí áîãéðåú àçøåú áòåìí äãîå÷øèé, à÷èéáéæí ùéôåèé - àùø ðçùá áòáø ìúåôòä àîøé÷ðéú ééçåãéú - äçì ìàôééï éåúø åéåúø àú äúðäâåúï ùì äòøëàåú äîùôèéåú äâáåäåú. ëôé ùöééï àçã äîåîçéí áúçåí:
ùåôèéí ááøéèðéä îòåøáéí éåúø åéåúø ááçéðú ùé÷åì ãòúí ùì îðäìéí áîâååï øçá ùì úëðéåú îîùìúéåú, áðéâåã ìîðäâí áòáø... äøùåéåú äîçå÷÷åú åäîáöòåú áöøôú åáâøîðéä îùðåú ëéåí ëîòùä ùáùâøä àú äîãéðéåú äøöåéä ìäï áúçåîéí ùåðéí áúâåáä ì÷áéòåú ùì áúé îùôè çå÷úééí, àå áöéôééä ì÷áéòåú ëàìä. åáðåñó... îãéðåú äçáøåú á÷äéìä äàéøåôéú îúçéìåú ìùðåú îãéðéåú ôðéí ëúåöàä îôñé÷åú áéú äãéï ùì ä÷äéìä äàéøåôéú... áøåñéä, äòéîåú áéï äøùåú äîçå÷÷ú ìøùåú äîáöòú áòðééï çìå÷ú äñîëåéåú òì ôé äçå÷ä åáòðééï äîãéðéåú äëìëìéú ùì áåøéñ éìöéï äâéò áî÷øéí øáéí ìáéú äîùôè äçå÷úé.7
àéï æä îôúéò ùäøçáú úô÷éãä ùì äøùåú äùåôèú òåøøä ãàâä áøáåú îîãéðåú àìä, åùäúôúç ãéåï öéáåøé áñåâéä.
áéùøàì, ìòåîú æàú, äúçéì äà÷èéáéæí äùéôåèé ìôøåç îàåçø éçñéú, åòì ëï âí äååéëåç äöéáåøé ñáéáå ðîöà òãééï áçéúåìéå. ùìåù äúôúçåéåú òé÷øéåú çáøå éçãéå áäôéëú äà÷èéáéæí äùéôåèé ìñåâéä îøëæéú áùðéí äàçøåðåú. ùúééí îäï îåðòåú òì éãé úôéùúå äîúâáùú ùì áéú äîùôè äòìéåï ìâáé îäåú úô÷éãå, åäùìéùéú äéà ôåòì éåöà ùì ôòåìú äëðñú.
ääúôúçåú äøàùåðä äééúä äëøñåí äîäéø áùðé àîöòé äâðä ðåäìééí ùäèéì áéú äîùôè òì òöîå åàùø îðòå îîðå áòáø ìãåï áäøáä î÷øéí ùðåééí áîçìå÷ú: ôøùðåú îöîöîú ùì æëåú äòîéãä åùì äùôéèåú. æëåú äòîéãä, ëìåîø æëåúå ùì öã îñåéí ìòúåø ìáâ"õ ðâã äçìèú îîùìä ðúåðä, äåòð÷ä áøåá ùðåú ÷éåîå ùì áéú äîùôè äòìéåï ø÷ ìáòìé àéðèøñ àéùé éùéø áòðééï; ëúåöàä îëê äåâáìä áî÷øéí øáéí éëåìúå ùì äöéáåø ìòøòø òì äçìèåú îîùìä. ùôéèåú - ä÷áéòä àí ðéúï ìäëøéò áùàìä îñåéîú òì éãé äçìèä ùì áéú îùôè - æëúä âí äéà áî÷åøä ìôøùðåú îöîöîú, åúçåîéí øçáéí ùì äîãéðéåú äîîùìúéú ðçùáå îçåõ ìúçåí ùéôåèå ùì áéú äîùôè.
áàîöò ùðåú äùîåðéí ÷éáì òì òöîå áéú äîùôè äòìéåï, áøàùåúå ùì äðùéà îàéø ùîâø, ìä÷ì áàåôï ðéëø àú ääâáìåú òì æëåú äòîéãä åäùôéèåú. ìãåâîä, á÷áéòä ú÷ãéîéú îùðú 1986 áòðééï øñìø, äñëéí áéú äîùôè ìáøø òúéøä ðâã äôèåø îùéøåú öáàé ùðäåâ äéä ìäòðé÷ ìáçåøé éùéáä. òúéøåú áðåùà æä äåâùå ôòîééí ÷åãí ìëï, åáùðé äî÷øéí ôñ÷ áéú äîùôè ùäðåùà àéðå ùôéè. áùðú 1986, ìòåîú æàú, ÷áò äøëá ùì ùìåùä ùåôèéí, åáéðéäí äùåôè àäøï áø÷ (ìôðé ùðúîðä ìðùéà áéú äîùôè), ùäðåùà ùôéè, úåê ãçééú äòúéøä ìâåôå ùì òðééï.
áàåúå æîï áòøê äåöéà áéú äîùôè ôñ÷ ãéï ú÷ãéîé òì æëåú äòîéãä. áùðú 1987 òúøå çáøé äëðñú ãàæ ùåìîéú àìåðé åããé öå÷ø ìáéú äîùôè, ðâã ñéøåáå ùì ùø äîùôèéí ìäñâéø àú åéìéàí ð÷ù ìöøôú, ùí äéä îáå÷ù áòååï øöç òøáé. äùåôè îðçí àìåï, áãòú îéòåè, úîê áòîãä äîñåøúéú ùì áéú äîùôè, ùìôéä àéï ìòåúøéí æëåú òîéãä. ìòåîúå ÷áòå àøáòú äùåôèéí äàçøéí, áøàùåú äðùéà ùîâø, àîú îéãä çãùä: îàçø ùìàó àãí àçø áîãéðä ìà äéä òðééï éùéø éåúø áî÷øä, åîàçø ùãåáø áðåùà ùäéä áòéðéäí áòì òðééï öéáåøé îîùé, äçìéè áéú äîùôè ìãåï áòúéøä. îàæ ôøñåí äôñé÷åú äììå ðîùëú äùçé÷ä áäâáìåú òì æëåú äòîéãä åäùôéèåú ììà äôåâä.
ääúôúçåú äùðééä - äôéëú ä"ñáéøåú" ìàîú îéãä îøçé÷ú ìëú ìáçéðú äçìèåú äîîùìä öîçä áî÷áéì ìäøçáä äîäéøä ùì æëåú äòîéãä åùôéèåú. áòåã ùáòáø ðäâ áéú äîùôè ìùàåì ø÷ äàí ôòåìú äîîùìä òåìä á÷ðä àçã òí ìùåï äçå÷, äøé ùáùðåú äùîåðéí äçì ìáèì, ëîòùä ùáùâøä, äçìèåú ùðøàå áòéðéå "áìúé ñáéøåú áàåôï ÷éöåðé", áèòðä ùàé ñáéøåú ÷éöåðéú äéà, îòöí èáòä, áìúé çå÷éú. ëôé ùðéñç æàú ùîâø, "çåñø ñáéøåú äéåøã ìùåøùå ùì òðééï ôåñì äçìèúä ùì øùåú îéðäìéú".8 àîú îéãä çãùä æå, ùùåìáä áä÷ìåú áðåùà æëåú òîéãä åùôéèåú, éöøä îöá ùáå èååç ääçìèåú ùðéúï ìáèìï çåôó ëîòè ìèååç ôòåìåú äîîùìä. äçì îùðåú äùîåðéí äîå÷ãîåú òùä áéú äîùôè ùéîåù âãì åäåìê á÷øéèøéåï äñáéøåú; áîäìê äòùåø äàçøåï äôê äùéîåù áå ìðåøîä.9
òì ø÷ò ääøçáä äîùîòåúéú áèååç äúòøáåúä ùì äøùåú äùåôèú áàä ääúôúçåú äùìéùéú ù÷éãîä àú äà÷èéáéæí: áùðú 1992 ÷éáìä äëðñú àú çå÷ éñåã ëáåã äàãí åçéøåúå, åàú çå÷ éñåã çåôù äòéñå÷, åáëê äòðé÷ä ìáéú äîùôè äòìéåï, àí ëé ìà áîôåøù, àú äñîëåú ìôñåì çå÷éí òúéãééí ùì äëðñú äîôøéí, ìôé ãòúå, àú äæëåéåú äîâåìîåú áçå÷é äéñåã äàìä. àí áòáø éëåì áéú äîùôè ìáèì ôòåìåú îîùìä ùìà òìå á÷ðä àçã òí çå÷éí ÷ééîéí ùì äëðñú, ëôé ùàëï òùä, àáì îîùìä ðçåùä áãòúä éëìä úîéã ìäòáéø áëðñú çå÷éí çãùéí ùéúðå úå÷ó ìîãéðéåú ùàåúä ôñì áéú äîùôè, åáëê ìâáåø òìéå. çå÷é äéñåã îùðú 1992 ñúîå àú äâåìì òì àôùøåú æå; áàîöòåú ä÷áéòä ùàó ç÷é÷ä îàåúå øâò åàéìê ìà úåëì ìäôø àú äò÷øåðåú äîåáòéí áçå÷é äéñåã, äí àôùøå ìáéú äîùôè ìáèì ëì ç÷é÷ä çãùä äñåúøú, ìèòîå, ò÷øåðåú àìä.10 åòì àó ùçå÷é äéñåã äâðå áîôåøù òì ç÷é÷ä ÷åãîú îôðé áé÷åøúå ùì áéú äîùôè, øàä áäí áéú äîùôè àåø éøå÷ ìîúï ôéøåù îçåãù ìç÷é÷ä ä÷åãîú.
òí ôøéöú ääâáìåú òì æëåú äòîéãä åäùôéèåú, äùéîåù äâåáø áîáçï äñáéøåú åç÷é÷ú çå÷é äéñåã, äâãéì áéú äîùôè áîéãä ðéëøú àú îòåøáåúå áðéäåì äéåîéåîé ùì òðééðé äîãéðä. áçîù äùðéí äàçøåðåú äåà ëáø ôñì àú îéðåéå ùì éåñé âéðåñø ìîðë"ì îùøã äáéðåé, àéìõ àú ùø äôðéí ìùòáø àøéä ãøòé åàú ñâï ùø äãúåú ìùòáø øôàì ôéðçñé ìäúôèø, áéèì äçìèä ùì äëðñú ìäñéø àú çñéðåúå ùì çáø äëðñú ôéðçñé, åùìì îäîîùìä àú äæëåú ìäîùéê ìäçéì àéñåø áï çîéùéí ùðä òì éáåà áùø ìà-ëùø ìàøõ. áéú äîùôè áéèì àú äçìèåú äéåòõ äîùôèé ìîîùìä ùìà ìäòîéã ìãéï àéùé öéáåø îñåéîéí, îðò îäîîùìä ìôèø àú ðöéá ùéøåú äîãéðä, åàó äâéò ìéãé áéèåì äçìèú äååòãä ìôøñ éùøàì ìäòðé÷ àú äôøñ ìòéúåðàé ùîåàì ùðéöø. îëì æàú òåìä ùìãòú áéú äîùôè äòìéåï áéùøàì àó ôòåìä ùì äøùåéåú àéðä ôåìéèéú îãé, ùðåéä áîçìå÷ú îãé àå æðéçä îëãé ìçîå÷ îäúòøáåúå äôòéìä.
â
îùîòåú úô÷éãå äîåøçá ùì áéú äîùôè äòìéåï äéà ùà÷èéáéæí ùéôåèé áéùøàì ìà éåëì ìäéùàø áâãø ðåùà à÷ãîé âøéãà. åàîðí, äãéåï áðåùà äçì ìäâéò ìôåøåí äöéáåøé åìú÷ùåøú äàøöéú. òí æàú, òã ìùðä ùòáøä ìà äú÷ééí ãéåï öéáåøé øöéðé áòðééï æä. èåøéí îæãîðéí ðëúáå òì ëê áòéúåðéí, åçáøé ëðñú àçãéí çåììå îòú ìòú îäåîä æåèà ëàùø ôñé÷åú ùì áéú äîùôè ôâòå áñîëåéåúéäí ëîçå÷÷éí. àåìí áàåâåñè 1996, ëàùø äåöéà áéú äîùôè äòìéåï öå áéðééí ðâã ñâéøú ëáéù áø àéìï áéøåùìéí áùáú, òîãä éùøàì ðåëç æò÷ä øîä ðâã äà÷èéáéæí äùéôåèé.
áîáè øàùåï ðãîä äéä ùàéï ëàï òðééï çå÷úé îäåúé. äàåëìåñééä äçøãéú áøåáä ùì øçåá áø àéìï øöúä ùäøçåá ééñâø áùáú, ëôé ùðòùä ëáø áùëåðåú øáåú áòìåú øåá çøãé áøçáé äàøõ. åòãä ùäå÷îä òì éãé òéøééú éøåùìéí áùðú 1995 äîìéöä ìñâåø àú äëáéù áùòåú äúôéìä, àê äîô÷ç òì äúòáåøä áîùøã äúçáåøä - ùàéùåøå ìòðééï ðçåõ äéåú ùøçåá áø àéìï ðçùá òåø÷ úçáåøä øàùé - ñéøá ìàùø àú äñâéøä. ìàçø áçéøåú 1996 áé÷ùä äîîùìä äçãùä îäîô÷ç àìëñ ìàðâø ìù÷åì ùåá àú òîãúå, åäôòí äúøöä åäñëéí. ôòéì îôìâú äòáåãä ìéàåø çåøá åçáøé äëðñú àåôéø ôéðñ (òáåãä) åéåñé ùøéã (îøö) òúøå îéã ìáâ"õ ëðâã öòã æä. äøëá ùì ùáòä ùåôèéí áøàùåú äðùéà àäøï áø÷ äåöéà öå áéðééí ðâã äñâéøä úåê öéåï îñôø ùàìåú äðåâòåú ìñáéøåúä ùì äçìèú äîô÷ç.
öå æä äåà ùäáéà àú éúã ðàîï, äòéúåï äéåîé ùì äæøí äçøãé äìéèàé, ìôøñí îàîø îòøëú äîå÷éò àú áø÷, äëåç äîðéò ùîàçåøé äà÷èéáéæí äâåáø ùì áéú äîùôè, ë"àåéá îñåëï" äï ìéäãåú åäï ìãîå÷øèéä:11
äåà çæ÷ éåúø îëì ùìèåï. äåà îàôéì áëåçå òì äîùèøä, òì äøùåú äîçå÷÷ú, åâí æå äîáöòú. äåà éëåì áîçé äçìèä ìäæéæ ùø îëäåðúå,
åîôìâä îàôùøåúä ìäúîåãã.12 úîä äãîå÷øèéä, úí ùìèåï äòí.... [äåà] îúééîø ìäçìéè áùáéìé åáùáéìê îä îåúø ìðå ìçùåá åòì îä îåúø ìðå ìäéàá÷.13
áäîùê, ééçñ îàîø äîòøëú àú ëåçå äáìúé øâéì ùì áéú äîùôè ìäúééîøåúå ùì æä ìäéåú îòì ìôåìéèé÷ä, åäöéò ôúøåï ôùåè: àí ùåôèé áéú äîùôè äòìéåï ðåäâéí ëôåìéèé÷àéí, éù ìäúééçñ àìéäí ëàì ôåìéèé÷àéí. áøâò ùäùåôèéí ééçùôå ìàåúä áé÷åøú öéáåøéú äîøñðú àú äîçå÷÷éí, èòï äîàîø, äí éàáãå àú îòîãí äòì-àðåùé åëåçí éôçú áäúàí.
îàîø ãåîä äåôéò áùáåòåï äçøãé äñðñöéåðé éåúø ëì äùáåò, úçú äëåúøú "äîèøä: áø÷". áîáåà ìîàîø ðëúáå äãáøéí äáàéí:
àäøï áø÷ äåà äëåç äîðéò îàçåøé äîòøëä äîúåçëîú äîúðäìú ðâã äúôéùä äéäåãéú áéùøàì. àñåø ìôæø àú äôâæéí. öøéê ìäøéí àú äëôôä åìäúååëç àúå çæéúéú, åìäöéâ àåúå ëôé ùäåà, ëîé ùîáöò "äôéëä îùôèéú", ëñëðä ìàùéåú äãîå÷øèéä, ëàéåí òì æëåú äàæøç ìòöá àú äàøõ áä äåà çé.
áäîùê äãáøéí éöà äîàîø áäú÷ôä àøåëä òì äùîàì äçéìåðé ëëìì, åñééí á÷øéàä ìî÷ã àú äîàá÷ á"ëåç äëåçåú ùì äùìèåï äçéìåðé, áéú äîùôè äòìéåï".
éù ìðäì îòøëä "çëîä" ùúöéâ àú äðéñéåï äìà-ãîå÷øèé, äìà-éùø åäìà îú÷áì òì äãòú, ùì àãí áùí àäøï áø÷ ìëôåú òì òí éùøàì àú ãòåúéå äøçå÷åú îãòåú äøåá äîëøéò ùì äàæøçéí äéäåãééí áéùøàì.
éù ìäöéâ àåúå áãîåúå äàîéúéú, ëñëðä ìàùéåú äãîå÷øèéä äéùøàìéú, ëàéåí òì çéøåéåú äàæøç ìáçåø ìòöîå àú äãøê áä úðåäì àøöå, ìéèåì áëåç "äôéëä îùôèéú" àú äñîëåú ùàéðä ùìå åìà ðéúðä ìå îòåìí, îùåí ùàéù ìà áçø áå åäåà ìà äöéâ ìîáçï öéáåøé àîéúé àú øöåðåúéå äùìèåðééí.
ä÷øá çééá ìäéåú îîå÷ã áàéù äæä... îùåí ùëãé ìðöç àú áø÷ åàú äëåçåú ùäåà îééöâ, àéï öåøê ìðöç àåúå, ãé ìñãå÷ àú ùøéåï ä÷ù÷ùéí ùîëñä òìéå, ëãîåú ùîòáø ìçéìå÷é äãòåú äôåìéèééí. ëé áøâò ùäåà çì÷ îäîùç÷ äôåìéèé, âí àí äåà îðöç, äåà áï-àìîååú [ëê áî÷åø] åáø ôâéòä (ëîåáï ø÷ ôâéòä øòéåðéú åàéãéàéú, ìà çìéìä àçøú).
áîìçîä äæå àñåø ìòùåú ùèåéåú. àñåø ìäúðäâ ùìà áðéîåñ, îùåí ùáëê ìà úùëðò àéù, àìà àí ëï áàú ìùëðò ëé àúä âñ øåç.14
ëöôåé, äùôä äìåçîðéú ùì äîàîø - áîéåçã ääúééçñåéåú ìëê ùáø÷ àéðå áï àìîååú - îùëä àìéä àù öéáåøéú ëáãä, ùëï ðøàä äéä áòéðé äîåçéí ùéù ëàï äñúä ìàìéîåú, ìîøåú ä÷øéàä äîôåøùú ùì äîàîø ìðäåâ àçøú.
áðåñó ìîàîøé äîòøëú áòéúåðåú äçøãéú âøøä ääçìèä áðåùà áø àéìï âí úìééú ëøæåú áùëåðåú çøãéåú. ëøæåú àìä ÷áòå ëé "àäøï áø÷ òåáã îøö" åäñúééîå á÷øéàä "úéîðò øåãðåú äáâ"õ. ééáçøå ùåôèé áéú äîùôè äòìéåï òì éãé äöéáåø".15 çøéôéí ëëì ùäéå, àéï áëøæåú àå áîàîøé äîòøëú ãáø äçåøâ îï äâáåìåú äøâéìéí ùì äååéëåç áéùøàì, åðéúï ìåîø ááèçä ùìå ëååðä äáé÷åøú äçøãéú àì çáøé ëðñú çéìåðééí ëîå éåñé áééìéï àå øôàì àéúï, ìà äééúä æåëä ëîòè ìúùåîú ìá.
àåìí áîàîøé äîòøëú äàìä äáçéðå âí äáçéðå. äîîñã äôåìéèé ëåìå ðæò÷, îæåòæò îëê ùîéùäå, ëãáøé ùåôè áéú äîùôè äòìéåï ìùòáø çééí ëäï, "äòæ ìäúáèà áöåøä çøéôä ðâã áéú äîùôè äòìéåï",16 åðåôó áùìåùä àéåîéí òì çééå ùì áø÷ (ùðééí îäí ø÷ àçøé ùäñòøä äâéòä ìòéöåîä), ëäåëçä ìëê ùäòéúåðéí äçøãéí àùîéí áäîøãä àå áäñúä.17
çáøé äëðñú éåñé ùøéã åããé öå÷ø (îøö) ÷øàå ìéåòõ äîùôèé ìîîùìä ìôúåç áç÷éøä îùèøúéú ðâã äòéúåðéí áçùã ìäîøãä.18 éåùá øàù åòãú äôðéí ùì äëðñú, ñàìç èøéó (òáåãä), àó úáò îäîîùìä ìñâåø àú äòéúåðéí.19 çáøú äëðñú ãìéä àéöé÷ (òáåãä) äâéùä úìåðä áîùèøä ðâã äòéúåðéí, úåê ùäéà îâðä áçøéôåú àú "äéãééí äøòåú åäôøéîéèéáéåú, ðåèôåú äøòì åäàøñ, ùëúáå àú äãáøéí äàìä".20 îôìâú äòáåãä àñôä ãé çúéîåú ëãé ìëðñ îåùá îéåçã ùì äëðñú ùéãåï á"äñúä" äçøãéú ðâã áéú äîùôè äòìéåï. çáø äëðñú àìé âåìãùîéè (òáåãä) äâéù äöòä ìçå÷ ùéàôùø, ëê àîø, ìäòîéã ìãéï àðùéí ùëúáå "ãáøé áìò" ðâã áéú äîùôè äòìéåï âí ëùéäéä ÷åùé ìäåëéç òáéøåú äñúä àå äîøãä.21 ùø äîùôèéí ìùòáø ãåã ìéáàé (òáåãä) äöèøó ìéåùá øàù åòãú çå÷, çå÷ä åîùôè ùì äëðñú, ùàåì éäìåí (îôã"ì), áèòðä ëé àôéìå ììà ç÷é÷ä çãùä ëáø äôøå ùðé äòéúåðéí àú äçå÷ ðâã æéìåú áéú äîùôè.22
äúâåáåú îäéîéï ùáùìèåï äéå ãåîåú. áðåñó ìéäìåí åìãáøé äáé÷åøú äîåâæîéí ùì îøéãåø ("îñò äñúä çîåø åçñø ú÷ãéí áúåìãåú äîãéðä"), äëøéæ øàù äîîùìä áðéîéï ðúðéäå ëé áéú äîùôè äòìéåï äåà "àáï éñåã áçáøä äéùøàìéú, åìà ðéúï ìôâåò áîåñã äçùåá åäîøëæé äæä".23 ùø äç÷ìàåú øôàì àéúï äéä áãòä ëé "ääùúìçåéåú ðâã ðùéà áéú äîùôè äòìéåï àäøï áø÷ äï úåôòä áìúé ðñáìú åîúàéîåú àåìé ìãøåí àîøé÷ä àå ìîãéðåú ãé÷èèåøéåú áîæøç äúéëåï".24 åàéìå äðùéà òæø åééöîï, äîçåéá ìééöâ àú ä÷åðñðñåñ äìàåîé, òùä áãéå÷ æàú áäòéøå ëé "æëåú äååéëåç äìâéèéîé àéðä îàôùøú ëìì ôâéòä áçå÷ åàé ëéáåãå".25
ä÷äéìä äîùôèéú øúçä âí äéà. äãé÷ðéí ùì àøáò äô÷åìèåú ìîùôèéí äâãåìåú áàøõ éöàå áäöäøä äîëðä àú îàîøé äîòøëú "îñò ùì ùéñåé" ùîèøúå "äôçãä ëðâã äùåôèéí".26 àøâåï òåøëé äãéï áøùåéåú äî÷åîéåú, äúàçãåú î÷öåòéú ùì éåòöéí îùôèééí ì-170,1 äøùåéåú äî÷åîéåú áîãéðä, áé÷ù îäéåòõ äîùôèé ìîîùìä, îéëàì áï-éàéø, ìð÷åè áöòãéí ðâã äòéúåðéí, áèòðä ëé "ìà éòìä òì äãòú ùáîãéðú çå÷ éôøñîå òéúåðéí öéáåøééí ãáøé áìò åäñúä ùéù áäí ñëðä ìäúøú ãîí ùì ùåôèé áéú äîùôè äòìéåï, åùîòøëú äçå÷ úúééçñ áñìçðåú ëàéìå îãåáø ááé÷åøú ìâéèéîéú".27 áï-éàéø åôø÷ìéèú äîãéðä òãðä àøáì äæäéøå áäöäøä îùåúôú ù"áãáøé äú÷ôä àìä èîåðä ñëðä ìòøòåø àîåï äöéáåø áøùåú äùåôèú áëìì åááéú äîùôè äòìéåï áôøè", îëéååï ùøùåú ùåôèú "òöîàéú" äðä "îòé÷øé äéñåã ì÷éåí ùìèåï äçå÷ åìùîéøä òì äîùèø äãîå÷øèé áîãéðú éùøàì".28
ëãé ìà ìäéùàø îàçåø, äöèøôå ìäú÷ôåú âí äòéúåðéí äâãåìéí. áîàîø îòøëú èòï äàøõ ëé ùðé äîàîøéí îäååéí "äú÷ôä òì ùìèåï äçå÷ - åìîòùä, òì òøëé äéñåã ùì äçáøä".29 îùä ðâáé, äôøùï äîùôèé ùì îòøéá, äùååä àú îàîøé äîòøëú ìäñúä ùäúðäìä ðâã éöç÷ øáéï áçåãùéí ù÷ãîå ìäúð÷ùåú áçééå, å÷áò ëé äí éåáéìå, ÷øåá ìååãàé, ìàìéîåú ðâã áø÷.30 éãéòåú àçøåðåú ôøñí îàîø ùì äñåôø çééí âåøé, ùäöäéø ëé "ìôðéðå àôåà ðéñéåï øöéðé åîàåøâï äéèá ìôâåò áðùéà áéú äîùôè äòìéåï åáëì äîòøëú äîùôèéú".31 éåàì îø÷åñ, áòì èåø áäàøõ, âøñ ëé "÷ùä ùìà ìäáçéï ùàëï äåöà çåæä òì àäøï áø÷. çåæä äîëñä ùèç øçá äøáä éåúø îàùø çééå ùì áø÷; îãåáø áçåæä ìôâéòä áàùéåú äçå÷ åäãîå÷øèéä áîãéðä".32
àåìí äúâåáä ä÷éöåðéú áéåúø áàä îëéååï 'ãåø ùìåí', ÷áåöä çåõ-ôøìîðèøéú ùäå÷îä áò÷áåú øöç øáéï. äúðåòä äôéöä ëøæåú åáäï ëåúøåú-ãîä ùì òéúåðéí äîãååçåú òì øöéçúå ùì áø÷ òì éãé "îúð÷ù ãúé ÷éöåðé". äï ëììå öéèåè áãåé ùì çáø äëðñú äçøãé àáøäí øáéõ (éäãåú äúåøä), ìôéå "ëùëéðéúé àú áéú äîùôè äòìéåï 'ñðéó ùì äùîàì' ìà òìúä áãòúé àôùøåú ùì øöç", åäñúééîå á÷øéàä ìöéáåø: "äàí æä îä ùöøéê ì÷øåú ëãé ìðòø àúëí îäùàððåú ùìëí?"33
äòéúåðåú äçøãéú, îöãä, ìà ðñåâä îåì äìçõ. éúã ðàîï, äîùéê ìôøñí ëîòè îãé éåí îàîøé îòøëú ùäöãé÷å àú òîãúå åçæøå òì ÷øéàúå ìöéáåø ìäúééçñ ìáø÷ ëàì ôåìéèé÷àé âøéãà. òéúåðéí çøãééí àçøéí äöèøôå âí äí ìîàá÷. àê ìáã îòéúåðéí àìä åîëîä ôåìéèé÷àéí çøãééí áåìèéí, ìà ðùîò ëîòè àó ÷åì ùéâï òì äãáøéí ùðëúáå àå àôéìå òì æëåúí ùì äòéúåðéí ìàîøí. âí äéåòõ äîùôèé ìîîùìä ãàæ, áï-éàéø, ùñéøá ìð÷åè öòãéí áúâåáä ìúìåðåú äôìéìéåú, áèòðä ùñð÷öéåú ôìéìéåú éôâòå áçåôù äáéèåé åáëê "ééâøí éåúø ðæ÷ îàùø úåòìú ìîñâøú äçáøúéú",34 äáäéø ëé àéðå îúðâã ìùéîåù áìçõ çáøúé ëãé ìäùúé÷ àú òîãåúéäí ùì äëåúáéí. áï-éàéø àôéìå èòï ùàçú äñéáåú ùáâììï òãéó ìà ìäâéù ëúá àéùåí äéà ùîùôè ôåîáé ééúï ìëåúáé äîàîøéí áîä ðåñôú ìäùîòú ãòåúéäí.35
ìàçø äôåâä ùì îñôø ùáåòåú ùá äðåùà åòìä áçåãù ðåáîáø. äôòí äéä æä òåøê äãéï ãøåø çåèø-éùé, éåùá øàù ìùëú òåøëé äãéï, ùîöà òöîå áòéï äñòøä. åâí äôòí äåöú äâôøåø òì éãé éúã ðàîï, àùø ôøñí øéàéåï àøåê òí çåèø-éùé ùäúî÷ã áãòåúéå òì ôòéìåúå ùì áéú äîùôè äòìéåï. îáìé ìð÷åá áùîå ùì áø÷,36 äàùéí çåèø-éùé àú áéú äîùôè áäúòñ÷åú ëä øáä áôòéìåéåú ìà-øàåéåú òã ùàéðå îñôé÷ ìîìà àú çåáåúéå äáñéñéåú ëáéú îùôè. çåèø-éùé äáçéï áéï "öã÷" ì"çå÷", áèòðä ëé:
áéú îùôè àñåø ìå... ìòùåú öã÷. áéú îùôè öøéê ìòùåú îùôè... äãáø äëé îñåëï ùéëåì ì÷øåú ìáéú îùôè, æä ùùåôè éäéä çåôùé ìòùåú ëì îä ùáãòúå åëì îä ùðøàä ìå ìôé äù÷ôú òåìîå ëðëåï åöåã÷.
áéú îùôè öøéê ø÷ ìòùåú îùôè. àú äâãøú äîùôè ÷åáò äîçå÷÷. äåà ÷åáò àú äðåøîåú äîùôèéåú, åàí äåà ÷åáò ðåøîåú ùàéðï ðøàåú áòéðé äòí, äòí éëåì ìäçìéó àåúå åìùðåú àú äøåá ááéú äîçå÷÷éí. àú äùåôèéí äòí ìà éëåì ìäçìéó, åäí îîåðéí ìëì äçééí, åìëï úô÷éãí àéððå ì÷áåò ðåøîåú ùì îåñø".37
òåøê äãéï çåèø-éùé - ëîå äòéúåðéí äçøãééí - ú÷ó ëàï àú áéú äîùôè îèòîéí ãîå÷øèééí, áèòðä ùàí äùåôèéí àéðí ðáçøéí òì éãé äòí, åìòí àéï ëì àôùøåú ìâøåí ìäãçúí, àñåø áùåí àåôï ùúô÷éãí áîãéðä ãîå÷øèéú éçøåâ àì îòáø ìééùåí äçå÷ ëìùåðå. äùéîåù áàîú îéãä ùì "ñáéøåú", ìãéãå ùì çåèø-éùé, äåà áãéå÷ çøéâä îòéï æå, äðåâñú áçåôù äôòåìä ùì ðáçøé äöéáåø åëúåöàä îëê âí áãîå÷øèéä òöîä: "àúä îúçéì ìáãå÷ àú äñáéøåú åàú äîéãúéåú, åàúä áòöí àåîø 'àðé äîðäì', ëé àúä ùí àú ùé÷åì ãòúê áî÷åí ùé÷åì ãòúå [ùì äùìèåï]". áðåñó ìëê, äìéáøìéæöéä äãøîèéú ùçìä áúçåí äùôéèåú åæëåú äòîéãä äâãéìä àú òåîñ äúé÷éí òã ëãé ëê ùìùåôèéí àéï òåã æîï ìáöò àú äòáåãä äîåèìú òìéäí: "áâ"õ áà åàåîø 'àðé òîåñ åîåúù... åá÷åùé éù ìé æîï ìùîåò îùôèéí, åàéï ìé ëáø ñáìðåú ìùîåò îùôèéí'. àéðé éåãò àí àúä îåãò ìîä ù÷åøä ùí äéåí, ëàùø ÷åáòéí 25 òøòåøéí ìéåí ùæå äøé áãéçä. îé éëåì ìãåï á-25 úé÷éí, åîé áëìì éëåì ì÷øåà 25 úé÷éí, åëàï îãåáø áãéðé ðôùåú! æå ôùåè ùòøåøééä!"38 ìôé çåèø-éùé, ëáø äéå ëîä î÷øéí ùì àðùéí ùäúàáãå áâìì òéëåá áäëøòú òðééðí, åæàú áùòä ùùåôèéí ëéìå àú æîðí ááéøåø î÷øéí ùàéðí îòðééðå ùì áéú äîùôè åáîúï äøöàåú áùëø - ãáø ùìëùòöîå îòìä ùàìåú ìâáé ðéâåã àéðèøñéí - áî÷åí ìîìà àú çåáåúéäí äáñéñéåú.39
áãåîä ìîàîøé äîòøëú ùäåôéòå ùìåùä çåãùéí ìôðé ëï, òåøø äøéàéåï òí çåèø-éùé âì îçàåú. îñôø àéùé öéáåø îäàåôåæéöéä, ëîå âí úðåòåú äôåòìåú ìîòï ùìèåï ú÷éï, ãøùå ìäòðéùå òì äúáèàåéåúéå. çáøé äëðñú øï ëäï (îøö) åàåôéø ôéðñ ÷øàå ìç÷éøä ôìéìéú ðâã çåèø-éùé áçùã ìæéìåú áéú äîùôè.40 äúðåòä ìàéëåú äùìèåï áéùøàì ãøùä îùø äîùôèéí öçé äðâáé ìäãéç àú çåèø-éùé îäååòãä ìîéðåé ùåôèéí.41 äòîåúä ìîéðäì ú÷éï "àîÄéúÇé" ãøùä àú ñéìå÷å ùì çåèø-éùé îúô÷éã øàù ìùëú òåøëé äãéï, äâéùä úìåðä ìîùèøä, åáé÷ùä îäôø÷ìéè äîçåæé ùì úì àáéá ìæøæ ç÷éøä ÷åãîú ðâãå áçùã ìäòìîåú îñ42 (áî÷øä àå ùìà áî÷øä, ëúá äàéùåí áðåùà æä äåâù ùáåò ìàçø äøéàéåï).
ðùéà áéú äîùôè äòìéåï ìùòáø îùä ìðãåé àîø ëé "àé àôùø ìòáåø áùúé÷ä òì äúôøöåúå äâñä ùì øàù ìùëú òåøëé äãéï ëìôé áéú äîùôè äòìéåï",43 áòåã ùäðâáé äæäéø ëé "ìà ðéúï ì÷áì äàùîåú ÷èâåøéåú ðâã ëì ôòåìåúéä ùì äøùåú äùåôèú, àå ðâã áéú äîùôè äòìéåï áëììåúå àå ðâã ðùéà áéú äîùôè äòìéåï áàåôï àéùé, áîéåçã àí äï éåöàåú îôéå ùì øàù ìùëú òåøëé äãéï".44 øàù äîîùìä ðúðéäå, îöãå, âéðä áçøéôåú àú îä ùëéðä "äú÷ôåú îùåìçåú øñï" òì áéú äîùôè åùåôèéå.45 åòãú äàúé÷ä ùì ìùëú òåøëé äãéï äîìéöä òì ëê ùôø÷ìéèú äîãéðä òãðä àøáì úâéù úìåðä îùîòúéú ðâã çåèø-éùé áâéï äúáèàåéåúéå.46 åùìåùä çåãùéí ìàçø äøéàéåï òúøä äúðåòä ìàéëåú äùìèåï ìáâ"õ áãøéùä ìñéìå÷å ùì çåèø-éùé îúô÷éãå ëéåùá øàù ìùëú òåøëé äãéï, áéï äùàø áùì ãáøé äáé÷åøú ùäùîéò òì áéú äîùôè.47 ðëåï ìäéåí, äòúéøä òãééï úìåéä åòåîãú, ëîå âí îùôèå ùì çåèø-éùé áòðééï ääàùîä áäòìîåú îñ. àåìí úäà àùø úäà äúåöàä, äîñø äåòáø áàåôï çã åáøåø: îé ùîøéí àú ÷åìå òì áéú äîùôè äòìéåï áéùøàì öøéê ùéäéä îåëï ìîìçîä ùäéà éåúø îîìçîä øòéåðéú áìáã.
ã
ëãé ìäáéï òã ëîä çåøâú úâåáú äöéáåø äéùøàìé ìáé÷åøú òì áéú äîùôè îàîåú äîéãä äãîå÷øèéåú äøååçåú, ãé ìäúáåðï áãåâîä ùîñô÷ú àøöåú-äáøéú, îåìãú äà÷èéáéæí äùéôåèé. àøöåú-äáøéú, ëæëåø, äéà áéï äîãéðåú äáåããåú ùáéú äîùôè äòìéåï ùìäï éëåì ìäúçøåú áæä ùì îãéðú éùøàì áîéãú äçøéâä ùì ôñé÷åúéå îúçåí ôéøåù äçå÷ ëìùåðå; ëúåöàä îëê, âí ðéèùå ùí ëîä îäååéëåçéí äòæéí áéåúø áùàìú äìâéèéîéåú ùì äà÷èéáéæí äùéôåèé.
úô÷éãí ùì áúé äîùôè äéä ðåùà ùðåé áîçìå÷ú áàøöåú-äáøéú ëáø òùøåú øáåú ùì ùðéí, àåìí äãéåï äúìäè áîéåçã îàæ ôñ÷ äãéï øåàå ð' åééã îùðú 1973 åäúòøáåúä äâãìä åäåìëú ùì îòøëú äîùôè áñåâéåú òøëéåú ùðåéåú áîçìå÷ú. áôñ÷ ãéï ùðéúï áùðú 1996 áòðééï øåîø ð' àéáðñ, ìîùì, áéèì áéú äîùôè äòìéåï çå÷ ùì îãéðú ÷åìåøãå ùàñø òì øùåéåú î÷åîéåú áîãéðä æå ìäòðé÷ ìäåîåñ÷ñåàìéí äâðåú åæëåéåú îéåçãåú áúåø ÷áåöú îéòåè. áòðééï ÷åîôùï àéï ãàééðâ ð' ååùéðâèåï, ôñ÷ áéú îùôè ôãøìé ùîãéðú ååùéðâèåï àéðä øùàéú ìàñåø òì øåôàéí ìñééò ìçåìéí ìäúàáã, îàçø ù"ìá äçéøåú äåà æëåúå ùì äàãí ìäâãéø àú úôéñåúéå ùìå ìâáé ä÷éåí, äîùîòåú, äé÷åí åúòìåîú çééå ùì äàãí".48
ôñé÷åú àìä òåøøå úâåáä ðæòîú îöã çì÷éí øçáéí áöéáåø äàîøé÷ðé îèòîéí îäåúééí åôøåöãåøìééí âí éçã. áîéùåø äîäåúé, øáéí ãçå àú äîñ÷ðåú äîåñøéåú ùì áéú äîùôè. ääúðâãåú äôøåöãåøìéú, ìòåîú æàú, ðáòä îäøåùí ùáéú äîùôè äòìéåï äòðé÷, áî÷øä æä åáî÷øéí àçøéí ìôðéå, îòîã çå÷úé ì"æëåéåú" ùäï ôøé éöéøúå ùìå, åàùø àéðï îåôéòåú ìîòùä áçå÷ä. î÷øä øåàå ð' åééã, ìîùì, äåëøò òì áñéñ "äæëåú ìôøèéåú", ùáðéâåã ìçåôù äáéèåé åçåôù äãú, àéðä æåëä ìäâðä îôåøùú áçå÷ä. æëåéåú àìä, ùäåìãúï ááéú äîùôè òöîå, ùéîùå ìàçø îëï àú îòøëú äîùôè ëãé ìôñå÷ áùåøú ñåâéåú îåñøéåú ùðåéåú áîçìå÷ú, ëâåï äôìåú àå äúàáãåú áñéåò øåôà, ùàìåú ùìãòú äîçðä äàðèé-à÷èéáéñèé îåèá ìäùàéøï ìäëøòú äøùåéåú äîçå÷÷åú, îúå÷ó éëåìúï ìù÷ó àú òøëé äçáøä áðàîðåú øáä éåúø.
áùìäé 1996, áò÷áåú ääúôúçåéåú äàçøåðåú, äâéòä úçåùú äæòí áîçðä äàðèé-à÷èéáéñèé ìùéà: äàååéøä äúáèàä áôøñåí ÷åáõ îàîøéí áùí "ñåó äãîå÷øèéä? äùúìèåú äîòøëú äîùôèéú òì äôåìéèé÷ä", ùäåôéò áâéìéåï ðåáîáø 1996 ùì ôéøñè úéðâñ, éøçåï ùîøðé ãúé. ÷åáõ äîàîøéí äå÷ãù áîôåøù ìùàìä äàí äôê äàéîôøéàìéæí äîùôèé àú àøöåú-äáøéú îãîå÷øèéä ìàåìéâøëéä áôåòì, åäàí, áîéìåúéå ùì äòåøê äøàùé øéö'àøã â'åï ðåéäàåñ, "äâòðå - àå àðçðå îú÷øáéí - ìð÷åãä ùáä àæøçéí áòìé îöôåï àéðí éëåìéí òåã ìúú àú äñëîúí äîåñøéú ìîùèø ä÷ééí".49 "ùåá åùåá", ëúá ðåéäàåñ áä÷ãîä ì÷åáõ, "ùàìåú ùäï îèáò äãáøéí ôåìéèéåú îåñèåú ìîéùåø äîùôèé, åàó îåöâåú áàåôï îèòä ëùàìåú çå÷úéåú". áäîùê úîöú ðåéäàåñ àú îèøú ä÷åáõ:
äèòðä äðáçðú áîàîøéí äáàéí äéà æå: äîîùì áàøöåú-äáøéú ëáø àéðå ùåìè áäñëîú äðùìèéí. äøùåú äùåôèú ìîòùä äöäéøä, áðåâò ìòí äàîøé÷ðé, ùäùàìåú äçùåáåú áéåúø ìâáé äàåôï ùáå òìéðå ìäñãéø àú çééðå äîùåúôéí ðîöàåú îçåõ ìúçåí "äãáøéí äéãåòéí ìäí...". áúé äîùôè ìà øéñðå àú òöîí, åàåìé àéðí îñåâìéí ìëê, åééúëï ùáîñâøú äîùèø äðåëçé àéï áðîöà áìîéí éòéìéí àçøéí. àí ëê äãáø, äøéðå çåæéí áñåó äãîå÷øèéä.50
øåá ëåúáé äîàîøéí ð÷èå âí äí ìùåï çøéôä, àùø ùé÷ôä îåøú øåç îîåñãåú äùìèåï - òîå÷ä áäøáä îæå ùäåáòä áîàîøé äîòøëú ùì éúã ðàîï åëì äùáåò. øåáøè áåø÷, ùåôè ôãøìé ìùòáø ùäéä îåòîãå äøàùåï ùì øåðìã øééâï ìáéú äîùôè äòìéåï (îåòîãåúå ðãçúä òì éãé äñðàè), àôéìå ëéðä àú äùåôèéí "ôåøòé çå÷": "ôåøò çå÷ äåà àãí äëåôä òì àçøéí ìòùåú ëøöåðå ììà äøùàä çå÷éú. æä áãéå÷ îä ùòåùéí øåá ùåôèé áéú äîùôè äòìéåï áäøëáå äðåëçé. åëê òùä áéú äîùôè äòìéåï îàæ åîúîéã, áäéðúï ìå ääæãîðåú", ëúá áåø÷, áäúééçñå ìùåøú î÷øéí ùáäí äëéø áéú äîùôè á"æëåéåú" ùàéðï îöåéðåú áîôåøù áçå÷ä. "àó ðùéà, çáø ÷åðâøñ, îåùì àå ðáçø öéáåø àéðå ùåìè áðå ùëôé ùòåùéí æàú äùåôèéí. äí îëúéáéí ìðå àú çééðå åìðå àéï ëì îåöà, ëì àîöòé äúðâãåú åùåí ãøê ìùðåú àú äöååéí äùøéøåúééí ùìäí".51 äàãìé àø÷ñ, îøöä ìîùôèéí áîëììú àîäÆøñè, äéä ùåúó ìãòä æå: "ôòí àçø ôòí, áñåâéåú äðåâòåú ìáñéñ äîåñøé ùì çééðå äîùåúôéí, ðì÷çä äñîëåú ìçå÷÷ îéãé äòí òöîå, àå î'äñëîú äðùìèéí', åäåòáøä òì éãé äùåôèéí ìéãéäí ùìäí".52
áäöéòí àú ôúøåðåúéäí äùåðéí, ÷øàå ëåúáé äîàîøéí ìîú÷ôú ðâã åìùéðåééí éñåãééí. áåø÷, ìãåâîä, äöéò ùúéðúï àôùøåú ìáèì ôñ÷é ãéï ùì áúé îùôè òì éãé äöáòú øåá ùì ùðé áúé ä÷åðâøñ, àå ôùåè ìáèì àú ñîëåú áúé äîùôè ìòñå÷ ááé÷åøú ùéôåèéú:
ìàåø äøàéåú, àðé ñáåø ùòìéðå ìäñé÷ ëé ðèééä æå ùì áúé äîùôè [ìç÷é÷ä îùôèéú], ëåìì áéú äîùôè äòìéåï, äéà äúåöàä äáìúé ðîðòú ùì çå÷úðå äëúåáä åùì ñîëåú äáé÷åøú äùéôåèéú. øåá äùåôèéí àèåîéí ìèéòåðéí áãáø äúðäâåúå äðàåúä ùì áéú äîùôè. ðøàä ëé ðéúï ìåîø ááèçä ùìàåø äîáðä äîåñãé äðåëçé ùìðå, àéï ëì àôùøåú ìäôåê àú áéú äîùôè ìîøëéá ìâéèéîé áîùèø ùäåà ãîå÷øèé ááñéñå".53
øàñì äéèéðâø, îøöä ìîùôèéí åììéîåãéí ÷úåìééí áàåðéáøñéèú èàìñä, äøçé÷ ìëú òåã éåúø. àí ìà ðéúï ìäáéà ìøôåøîä áàîöòéí àçøéí, ëê àîø, "äàåôöéä äðåúøú ìáòì äùëì äéùø äéà æå ùùéîùä áãøê ëìì ðâã îùèø òøéöåú: àé-öéåú àæøçé".54
îé ùéá÷ù ìäöáéò òì ôâîéí áîàîøé ä÷åáõ éåëì ìòùåú æàú áëîä îéùåøéí, áéðéäí äðéúåç ùìäí ìîöá, ðéîú ãáøéäí åáîéåçã äôúøåðåú ä÷éöåðééí ùäí îöéòéí. åàëï, âí äøåá äîåçõ ùì îúðâãé äà÷èéáéæí äùéôåèé áàøöåú-äáøéú îúç áé÷åøú øáä òì ÷åáõ äîàîøéí. àåìí ÷åáõ æä, åáòé÷ø äúâåáåú ùòåøø, îäååä ùéòåø îàìó îð÷åãú îáè ùåðä ìâîøé: äåà îìîã àéê öøéê ì÷ééí ãéåï öéáåøé áñåâéä ëä îòåøøú îçìå÷ú. ôøñåí äîàîøéí äáéà áò÷áåúéå, ùìà áîôúéò, âì ùì úâåáåú çøéôåú, åáëìì æä âí úâåáåú îçåâéí ùîøðééí ùáãøê ëìì îñëéîéí òí ÷å äîòøëú ùì ëúá äòú.55 ùðé çáøé îòøëú äúôèøå îéã, ëîå âí àçã îçáøé äîåòöä äîééòöú ìîòøëú. ëúá äòú äåöó áîëúáéí æåòîéí (àê äåà ÷éáì âí îñôø ðéëø ùì úâåáåú çéåáéåú). "àðé îæåòæò", ëúá ðåøîï ôåãäåøõ, äòåøê äøàùé ìùòáø ùì ÷åîðèàøé, ëúá äòú äéäåãé äçùåá áéåúø áàøöåú-äáøéú, áúâåáä ùìéìéú èéôåñéú, "îäùôä... ùàúí îùúîùéí áä ëãé ìúàø àú äîãéðä ùìðå".56
áøí, ùìà ëîå áéùøàì, àéù ìà äøçé÷ ìëú òã ëãé ãøéùä ìôúåç áç÷éøä ôìéìéú ðâã äîçáøéí àå ÷øéàä ìñâåø àú ëúá äòú.57 ëîå ëï, äúâåáä äëòåñä ìàåñó äîàîøéí ìà ëììä ëì ðéñéåï ìòøòø òì òöí äìâéèéîéåú ùì äñåâéåú ùäåòìå áå, åæàú ìîøåú äèåï äçøéó åääöòåú äãøñèéåú ùáå. âøèøåã äéîìôøá, ìîùì, ôúçä àú îëúá äúôèøåúä îîòøëú ëúá äòú áäöäøä äáàä: "àðé îñëéîä ìçìåèéï òí ëåúáé äîàîøéí... äèåòðéí ùäøùåú äùåôèú çøâä îñîëåéåúéä äî÷åáìåú åëé îãåáø ááòéä îàåã øöéðéú îáçéðú äîùèø ùìðå. òí æàú, àéððé îñëéîä ëìì ùéù áëê ëãé ìäáéà ìéãé ãéáåøéí òì çåñø ìâéèéîéåú ùì ùìèåððå".58
çéæå÷ ìëê ùàåñó äîàîøéí äú÷áì ëçì÷ ìâéèéîé ùì ãéåï áøéà äéä âì äîëúáéí, áòã åðâã, ùôåøñîå áâéìéåðåú îàåçøéí éåúø ùì ëúá äòú. áçéøúí ùì àðùéí áîãéåí æä ãåå÷à ëãé ìäùîéò àú úâåáåúéäí äãâéùä àú äòåáãä ùäéøçåï äîùéê ìäéúôñ ëôåøåí ñáéø åìâéèéîé ìðéäåìå ùì ãéåï øöéðé îúîùê. éù ìäðéç ùàðùéí àéðí ëåúáéí îëúáéí ìòåøê ùì ëúá òú àí ìãòúí äåà îôøñí ãáøé äñúä, åéù ìñâåø àåúå åìùéí àú òåøëéå îàçåøé ñåøâ åáøéç.
âéùä æå áàä ìéãé áéèåé âí áãòåúéäí ùì øáéí îøàùé äîçðä äùîøðé ùäùúúôå á÷åáõ îàîøéí ùàåøâï á÷åîðèàøé áúâåáä. øåáí äúðâãå ìâéùä äçøéôä ùì ôéøñè úéðâñ, àê òí æàú äâðå òì çùéáåú äñåâéåú ùäòìä. "àéï æä îôúéò ëìì åäøé æä àê èáòé ùùîøðéí îåãàâéí ëàùø îãåáø áùåôèéí äîðöìéí àú ñîëåéåúéäí ìøòä", ëúá øåáøè áàøèìé, òåøê äååì ñèøéè â'åøðàì äéå÷øúé. ìöã äñúééâåéåú îï "äøèåøé÷ä äîùåìäáú" ùì ôéøñè úéðâñ, èòï áàøèìé áäîùê ãáøéå ëé "áã ááã òí ôøéçúä ùì äùîøðåú [áàøöåú-äáøéú] ðãøùéí äôøñåîéí ääåìëéí åîúøáéí äîãáøéí áùîä ìð÷åè áîä ùäòåìí äòñ÷é îëðä áéãåì îåúâ... åîä áëê àí ôéøñè úéðâñ áåçø ìòñå÷ áçåñø äìâéèéîéåú ùì ä'îùèø'? äìååàé ùéöìéçå ëåìí, ëì àçã áãøëå ùìå".59
âí ëê, àéù ìà äñé÷ ùäøèåøé÷ä äðå÷ùä ùì ôéøñè úéðâñ îåöéàä îëìì àôùøåú ãéåï ðåñó áðåùà. ëê, ìîùì, çîéùä ùáåòåú ìàçø äåôòú àåñó äîàîøéí, ôøñí äùáåòåï äùîøðé ãä åé÷ìé ñèðãøã, ùäúðâã âí äåà ìðéîä ùòìúä îäîàîøéí áôéøñè úéðâñ, îàîø îòøëú ìåçîðé îùìå úçú äëåúøú "äâéò äæîï ìäúòîú òí äùåôèéí". äîàîø ú÷ó ôñ÷ ãéï ùðéúï æä ìà ëáø òì éãé ùåôè î÷ìéôåøðéä, ùäùòä àú ëðéñúå ìúå÷ó ùì àéñåø òì àôìéä îú÷ðú áëì øçáé îãéðú ÷ìéôåøðéä - öòã ùàåùø áîùàì òí òì éãé 47 îéìéåï áåçøéí. á÷öôå äøá òì ùîéìéåðé áåçøéí äåùîå ììòâ òì éãé àãí ùäåà "áòì ÷åì àçã áìáã áëì îòøëú áçéøåú", ÷øà äñèðãøã ì"îçàä òîîéú ðâã ô÷éãéí ùàéðí ðáçøé öéáåø åîàîöéäí ìáèì àú úåöàåú äáçéøåú" åöéãã áäâáìú æîï äëäåðä ùì ùåôèéí.60 äòøåáä äî÷åøéú áçå÷ä, äîáèéçä ìùåôèéí ÷áéòåú ìëì äçééí, äåùúúä, ìèòðú äñèðãøã, òì ääðçä ùäøùåú äùåôèú àéðä îåñã ä÷åáò îãéðéåú, àìà áìí ëðâã àåúí îåñãåú äòåñ÷éí á÷áéòú îãéðéåú. òúä, îùäôëå äùåôèéí âí ì÷åáòé îãéðéåú, äîçéø ùòìéäí ìùìí òì äúòìîåú îøöåï äòí öøéê ìäéåú æää ìîçéø ùîùìîéí ëì ÷åáòé äîãéðéåú äàçøéí.
ìñéëåí, àåñó äîàîøéí ùäåôéò áôéøñè úéðâñ, ìîøåú äéåúå ÷éöåðé áäøáä îîàîøé äîòøëú àå îäøéàéåðåú ùôåøñîå áéùøàì ñáéá àåúä ñåâéä, äú÷áì áðéðåçåú, åäãéåï øá-äùðéí áðåùà ðîùê áîìåà òöîúå. äìâéèéîéåú ùì äîùèø äçå÷úé ùì àøöåú-äáøéú äåòîãä áñô÷, åáëì æàú ìà äùúîùå îá÷øéå ùì ÷åáõ äîàîøéí áúéøåõ æä ëãé ìáèì àú äáé÷åøú äîäåúéú ùì äëåúáéí, áðéâåã ìùéîåù ùðòùä áéùøàì áäàùîåú ääñúä äáìúé îáåññåú ùäåôðå ëìôé äòéúåðéí äçøãééí. úçú æàú äôøéãä äáé÷åøú òì àåñó äîàîøéí áéï øèåøé÷ä ìúåëï, åòåããä ãéåï áðåùàéí ùäåòìå. îá÷øé äàåñó ùäåôéò áôéøñè úéðâñ ôòìå îúåê àîåðä ùäîåñãåú äãîå÷øèééí ùì àøöåú-äáøéú, åáëììí áéú äîùôè äòìéåï òöîå, çæ÷éí ãééí ëãé ìòîåã áãéåï ëæä, åëé äñåâéä òöîä çùåáä îëãé ìäøùåú àú äùú÷úä àå àú äôéëúä ìãéåï òì øèåøé÷ä.
ä
áéùøàì, ìòåîú æàú, äòöîä åäòåéðåú ùì äúâåáä ìáé÷åøú òì áéú äîùôè çøâå ìà ø÷ îâáåìåú äãéåï äöéáåøé äðåøîèéáé, àìà àó îâáåìåú äååéëåçéí äðå÷áéí ùäôëå îëáø ìîñåøú àöìðå. áùí äãîå÷øèéä äåòìä òì ðñ äöåøê ìäùúîù áìçõ îåñøé åîùôèé ëãé ìøîåñ ëì ãéåï áñåâéä ùäéà çéåðéú ì÷éåîä ùì çáøä ãîå÷øèéú. áäú÷ôåúéäí äòìå äîá÷øéí ùåøú èéòåðéí ëåæáéí áéåúø ëãé ìäñáéø îãåò àéï î÷åí ìäçéì áî÷øä æä àú äæëåú äî÷åáìú ìçåôù áéèåé. àí ð÷áì èéòåðéí àìä, äøé îùîòåúí äîòùéú úäéä äùú÷ä áôåòì ùì äãéåï äöéáåøé ëîòè áëì ñåâéä çùåáä. àê âí àí ðöîöí àåúí ìî÷øä äîñåéí ùì äà÷èéáéæí äùéôåèé, éù áèéòåðéí àìä ëãé ìùìåì îàæøçé éùøàì àú äæëåú ìãåï áùàìä éñåãéú äðåâòú ìîùèø áîãéðúí åìçéé äéåí-éåí ùìäí.
äèéòåï äòé÷øé ùäåôðä ìòáø îá÷øé áéú äîùôè äéä ëé ääúáèàåéåú ðâã áø÷ åáéú äîùôè äòìéåï äéå áâãø äñúä ìàìéîåú, äàùîä æää ìæå ùäåèçä áîúðâãéå äôåìéèééí ùì éöç÷ øáéï ìàçø äøöç. ëëìì, îãéðåú ãîå÷øèéåú àéðï îåúéøåú î÷åí øá ìð÷éèú ñð÷öéåú îùôèéåú ðâã àðùéí äîáéòéí àú ãòúí áëúá àå áòì ôä, ìîòè î÷øéí ðãéøéí ùì äñúä îôåøùú ìàìéîåú.61 ëôé ùäñáéø æàú ìà àçø îàùø áéú äîùôè äòìéåï òöîå, äîáçï äîùîù áî÷øéí ëàìä äåà äùàìä àí äúáèàåú ðúåðä öôåéä ìäáéà ìàìéîåú á"ååãàåú ÷øåáä", äòøëä äúìåéä äï áä÷ùøä åäï áúåëðä ùì ääúáèàåú. áðåâò ìä÷ùø, îàîø îòøëú àéðå ðàåí áôðé àñôñåó îùåìäá; æåäé àçú äáîåú äéåúø îøåñðåú ùáäï ðéúï ìäáéò áé÷åøú. æåäé àçú äñéáåú ùáîãéðåú ãîå÷øèéåú ðäåâ ìäòðé÷ äâðä îåâáøú ìòéúåðåú äëúåáä.
áàùø ìúåëï, îàîøé äîòøëú òùå ëì îàîõ ìäâáéì àú äôòåìåú ùäöéòå ìôòåìåú áòìåú àåôé ôåìéèé îåáä÷. äîàîø áéúã ðàîï, ìîùì, ðçúí áîéìéí äáàåú:
ëòú, ëùàäøï áø÷ äôê ìôåìéèé÷àé îñåâ â', öøéê ôùåè ìùðåú àú öåøú ääúééçñåú àìéå. ùåìîéú àìåðé ðùìçä ìôðñéä... åáðéîéï áï-àìéòæø ìà äñúãø îùäå òí äçùáåï ùäåà äáèéç ìòùåú òí äçøãéí. ëòú ðåúø ìðå ìäúîåãã òí àåéá çãù ùäâéò ìáéöä ëãé ìäçìéó àåúí. åëîå ùéëåìðå áòæøú ã' ìäí, ðåëì âí ðåëì ìå.62
ìùåï àçø, ááø÷ éù ìäéìçí áëìé ðù÷ ôåìéèééí, áãéå÷ ëôé ùðòùä áî÷øä ùì àìåðé åáï-àìéòæø: àìåðé ìà éëìä ìäúàô÷ îäùîòú áé÷åøú òì òøëéí åîåñãåú äé÷øéí ìãúééí åìëï äôëä ìðèì ôåìéèé, åòîéúéä áîôìâä ùëðòåä ìôøåù; îôìâúå ùì áï-àìéòæø àéáãä àú äùìèåï ááçéøåú äàøöéåú, áîéãä øáä áæëåú äöáòä ùì øåá çøãé îåçõ ðâã îåòîã äîôìâä ìøàùåú äîîùìä.
áãåîä ìëê, äîàîø ùäåôéò áëì äùáåò äúî÷ã áàñèøèâéåú ôåìéèéåú, áäãâéùå ùä"ùøéåï" ùì áø÷ äåà îòîãå ëãîåú ùäéà îòì ìáé÷åøú, åàôùø éäéä ìäáéñå ø÷ îùòä ùéäéä "çì÷ îäîùç÷ äôåìéèé". äæò÷åú áãáø äñúä äúî÷ãå ñáéá ääúáèàåéåú òì äéåúå ùì áø÷ áï-úîåúä ("âí àí äåà îðöç, äåà áï-àìîååú åáø ôâéòä"), àê îä÷ùø äîèàôåøä äöáàéú áøåø ìâîøé, ùäîàîø îúëååï ìôâéòåú ôåìéèéú åìà ôéæéú. àí ðåñéó ìëê àú äùìéìä äîôåøùú ùì ëì ôðééä ìàìéîåú ("ëîåáï ø÷ ôâéòä øòéåðéú åàéãéàéú, ìà çìéìä àçøú") åàú ä÷øéàä ìãøê àøõ äîåôéòä áäîùê ("àñåø ìäúðäâ ùìà áðéîåñ, îùåí ùáëê ìà úùëðò àéù, àìà àí ëï áàú ìùëðò ëé àúä âñ øåç"), äøé áøàééú äîàîø ëîàîø äñúä éù éåúø îñúí çåñø àçøéåú: ä÷äéìä äîùôèéú îúâàä á÷øéàä îãå÷ã÷ú ùì è÷ñèéí, åáäòðé÷ä ôéøåù ëæä ìè÷ñè æä îúòåøø çùã ìòéååú îëååï.
äéåúí ùì îàîøé äîòøëú ììà ãåôé îáçéðä îùôèéú ìà îðòä îëîä àéùéí áåìèéí ìèòåï ùäòåáãä ùàéåîé äøöç äåôðå àì áø÷ ìàçø ôøñåí äîàîøéí îôìéìä àåúí áãéòáã áäñúä. èéòåï æä áòééúé îùúé áçéðåú: øàùéú, áàó î÷øä ìà äåáàä äåëçä ëìùäé ìëê ùäàéåîéí ðòùå áäùøàú îàîøé äîòøëú. äøáä éåúø îú÷áì òì äãòú ùäàéåîéí áàå éùéøåú áúâåáä ìàåúå àéøåò àùø äáéà ìëúéáú äîàîøéí, ëìåîø äçìèúå ùì áéú äîùôè áòðééï ëáéù áø àéìï. ééúëï àôéìå ùääúðôìåú äú÷ùåøúéú ùáàä ìàçø îëï åäàùéîä àú îàîøé äîòøëú áñéëåï çééå ùì áø÷, åìà îàîøé äîòøëú òöîí, äéà äâåøí äéùéø éåúø ìàéåîé äøöç. àôùøåú æå áãéå÷ äéà ùùëðòä àú ôø÷ìéèú äîãéðä òãðä àøáì ìäúðâã ìôøñåí îéðåéí ùì ùåîøé äøàù ìáø÷ áò÷áåú îàîøé äîòøëú, áàîøä: "äåà òìåì, çìéìä, ìèòú áìá àðùéí îçùáåú".63
äøáä éåúø îãàéâä, òí æàú, äééúä ääðçä ùòîãä ááñéñ ãáøéí àìå: ùàéåîéí îöã ÷åîõ àðùéí çñøé îòöåøéí éù áäí ëãé ìäöãé÷ àú ñúéîú ôéå ùì ëì àãí äùåúó ìîåøú äøåç ùäí çùéí. àí ëàìä äéå ôðé äãáøéí, ìà äéä îú÷ééí ìòåìí ãéåï öéáåøé àìà áðåùàéí äùåìééí áéåúø. áéùøàì, ëáëì î÷åí àçø, úîéã ééîöàå àðùéí ùìà éöìéçå ìòîåã áôéúåé ùì äùéîåù áàéåîé àìéîåú ëãé ì÷ãí àú ãòåúéäí. àéï ëîòè àó öòã ùðåé áîçìå÷ú áîäìê ääéñèåøéä äôåìéèéú ùì éùøàì áòú äàçøåðä - ìîùì, äñëîé àåñìå, ääéòøëåú îçãù áçáøåï, îòøëú äáçéøåú ùì ùðú 1996 åäôøèúï ùì çáøåú îîùìúéåú - ùìà äåìéã àéåîéí òì çééäí ùì àéùé öéáåø îøëæééí. éùøàì àéðä éåöàú ãåôï áä÷ùø æä: ìàøöåú-äáøéú, ìîùì, äéñèåøéä àøåëä ùì àìéîåú îîðéòéí ôåìéèééí, åáëìì æä îñôø äúð÷ùåéåú. ôòîéí øáåú ðåç ìúìåú àú äúðäâåúí ùì áòìé äðèéåú äàìéîåú áäúáèàåéåú çøéôåú ùì àðùéí àçøéí. àåìí áøâò ùîãëàéí àú äãéåï îçùù ùîà àìéîåú úöîç îäúáèàåéåú ùàéðï òåîãåú, ëùìòöîï, áàó ÷ðä îéãä ñáéø ùì äñúä, ñéîï äåà ùôòåìåúéå ùì ä÷åîõ äöìéçå ì÷ò÷ò æëåéåú ùëì àæøç àîåø ìéäðåú îäï.
èøåðéä ùðééä ùì îâéðé áéú äîùôè äééúä ùîàîøé äîòøëú òøëå "äú÷ôä àéùéú" òì ðùéà áéú äîùôè. ááçøí ááø÷ ëéòã ìäú÷ôåúéäí, ëê ðèòï, çèàå äîá÷øéí áî÷øä äèåá áäòáøä áìúé äåìîú ùì äãéåï ìôñéí àéùééí, åáî÷øä äøò - áäôéëú áø÷ ìîèøä ìäúð÷ùåú. ääðçä ùîàçåøé èéòåï æä äééúä ùãéåðéí îñåâ æä éù ìðäì áàåôï ìà-àéùé, åëé çøéâä îëê îòîéãä áñéîï ùàìä àú æëåú ääúáèàåú äîåñøéú àå àó äçå÷éú.
àó òì ôé ùèéòåï æä úåôñ, àåìé, áî÷øéí îñåéîéí (ëîå äå÷òä öéáåøéú ùì ôòåìåúéå ùì ÷öéï áöáà, äôåòì òì ôé äåøàåú äùìèåðåú äàæøçééí), äøé ùäòìàúå áî÷øä ùì àäøï áø÷ úîåää: ìà æå áìáã ùáø÷ äåà äëåç äîðéò îàçåøé îòøëú îùôè ùäéåí äéà àåìé äà÷èéáéñèéú áéåúø áòåìí äãîå÷øèé, àìà ùäåà âí äúéàåøèé÷ï äîåáéì áéùøàì áúçåí äà÷èéáéæí äùéôåèé. ëîøöä ôåôåìøé ááéú äñôø ìîùôèéí áàåðéáøñéèä äòáøéú äééúä ìå äùôòä îëøòú òì ãåø ùìí ùì ñèåãðèéí, ùøáéí îäí äí ëéåí îòåøëé äãéï åäôåìéèé÷àéí äáåìèéí áéåúø áéùøàì. äåà îçáø ôåøä äîîùéê ìäùôéò òì äãåøåú äáàéí ùì òåøëé ãéï åùåôèéí áàîöòåú ñôøéå åôñ÷é äãéï ùìå. ìëì àåøê ëäåðúå ááéú äîùôè äòìéåï éöø áø÷ ìòöîå áîúëååï úô÷éã îøëæé áîä ùëåðä áôéå "îäôëä çå÷úéú". àãí äîá÷ù ì÷øåà úéâø òì úéàåøééú äà÷èéáéæí äùéôåèé áéùøàì ìà éåëì ìòùåú æàú îáìé ìäúòîú òí áø÷. éäéä æä îòìéá ìèòåï àçøú, åáëê ìùìåì îáø÷ àú äîåðéèéï ùäåà øàåé ìäí áöã÷ òì ù÷éãí øòéåï äðçùá áòéðéå çéåðé.
îñåëðú éåúø äééúä äèòðä ùâí àí úåëï äáé÷åøú ìâéèéîé, ðéîú äãéáåø ùì îá÷øé áéú äîùôè áåèä òã ëãé ìäöãé÷ àú äùú÷ú ãòåúéäí. àîðí îòèéí éçì÷å òì ëê ùáàåôï àéãéàìé éù ì÷ééí úîéã ãéåï ôåìéèé îðåîñ, àê äøòéåï ùæëåúå ùì àãí ìáèà àú äù÷ôåúéå îåúðéú áîéãä æå àå àçøú ùì äúðäâåú ðàåúä îäååä àéåí ñîåé òì òöí äàôùøåú ì÷ééí ãéåï áëì ñåâéä öéáåøéú ùäéà. ùëï, àí éçåéáå äëì ìù÷åì ëì îéìä ôòîééí îçùù ùðéîä ÷ùä îãé úâøåø äàùîåú îåñøéåú åîùôèéåú, øåá äàðùéí äîúðâãéí ìãòä äîîñãéú äøååçú ôùåè éçøéùå, åäãéåï äöéáåøé éåùú÷.
òåã èéòåï áòã öðæåøä ùì äáé÷åøú òì áéú äîùôè äéä ääàùîä ëé ìçøãéí áîéåçã àéï æëåú ìäùîéò èéòåðéí îòéï àìä - áéï àí äèéòåðéí òöîí ú÷ôéí åáéï àí ìà - îàçø ùöéáåø æä àéðå ùåúó ìäù÷ôúå ùì äàæøç äçéìåðé äãîå÷øèé ìâáé ãîåúä äøöåéä ùì äîãéðä áîéùåøéí àçøéí. åëê ðéúï äéä ìùîåò, ìîùì, îôé éåàì àñúøåï, áòì èåø áäàøõ, ùîàîøé äîòøëú áòéúåðåú äçøãéú öøéëéí ìùîù ëöå âéåñ ìöéáåø äçéìåðé, îàçø ùäçøãéí îðñéí "ìäøåñ àú äãîå÷øèéä äçéìåðéú ù÷îä ëàï, åìä÷éí, áî÷åîä ùì îãéðú éùøàì ùäå÷îä á-48' - îãéðú äìëä".64 ìôé èéòåï æä äçøãéí ë÷áåöä ðàá÷éí áëì òú ìäçøáú äãîå÷øèéä, åìëï éù ìäùúé÷í áëì äæãîðåú, åáëì äàîöòéí äàôùøééí.
èòðä æå ðøàéú îåôøæú áéåúø åìå îñéáåú òåáãúéåú: ëôé ùöééï ðëåðä áòì èåø àçø áäàøõ, éàéø ùìâ, ìöéáåø äçéìåðé éùðï ñéáåú øáåú ìùðåà àú äçøãéí åìôçã îäí, àê "ùåí âåøí çøãé (ìîòè úîäåðéí ñôåøéí) àéðå îòøòø ëéåí òì òöí ÷éåîå ùì îùèø ãîå÷øèé áéùøàì åìà òì òöí ÷éåîä ùì îòøëú ùéôåè çéìåðéú ùáâ"õ áøàùä".65 ìîòùä îàîøé äîòøëú áëì äùáåò åáéúã ðàîï áé÷øå àú ôòåìú áø÷ åáéú äîùôè äòìéåï áãéå÷ áùì àðèé-ãîå÷øèéåú. ëìåîø, äçøãéí ðîöàå îãáøéí áæëåú äãîå÷øèéä åìà ðâãä. áøí, âí àéìå äéä ìäàùîä æàú ùçø, äîñ÷ðåú ùäñé÷å îîðä àðùéí ëîå àñúøåï äéå ëàìä ùàéï äãòú ñåáìú, ùëï àí äöéáåø äéùøàìé ãåçä àú ëì èòðåú äçøãéí áãáø àåôé äùìèåï òì áñéñ ëååðåúéäí äîùåòøåú, îùúîò îëê ëé äåà éöø ìòöîå îðâðåï éòéì áéåúø ìäøç÷ú ëì äîùúééëéí ì÷áåöä æå áàåëìåñééä îäùúúôåú áãéåï äìàåîé - åáàåôï úéàåøèé éåëì ìäøçé÷ áàåúä ùéèä ëì îéòåè àúðé àå ãúé àçø. äðæ÷ ìòé÷øåï äãîå÷øèé áî÷øä æä äåà îåçùé, åðùàìú äùàìä, ëéöã àôùø ù÷áåöä äîðåãä áàåôï ÷áåò îäãéåï äöéáåøé ìà úúçéì, ìàçø æîï îä, ìô÷ô÷ áéúøåðåúéä ùì äãîå÷øèéä äéùøàìéú.
å
äèéòåï äàçøåï åäîäåúé áéåúø ùäåòìä òì éãé îâéðé áéú äîùôè äàùéí àú òåøê äãéï çåèø-éùé åàú îàîøé äîòøëú áòøòåø àîåðå ùì äöéáåø ááúé äîùôè áôøè, åáùìèåï äçå÷ áëìì. øòéåï æä òîã îàçåøé øáåú îï ääú÷ôåú, ëâåï àìä ùì äðùéà åééöîï ("æëåú äååéëåç äìâéèéîé àéðä îàôùøú ëìì ôâéòä áçå÷ åàé-ëéáåãå"), çééí âåøé ("ðéñéåï øöéðé åîàåøâï-äéèá ìôâåò ááéú äîùôè äòìéåï åáîòøëú äîùôèéú áëììåúä"), åëï ääëøæä äîùåúôú ùáä éöàå äéåòõ äîùôèé ìîîùìä ãàæ, áï-éàéø, åôø÷ìéèú äîãéðä òãðä àøáì áèòðä ùîàîøé äîòøëú "òøòøå àú àîåï äöéáåø áîòøëú äîùôè áëììåúä åááéú äîùôè äòìéåï áôøè", ùäí "àáðé-éñåã ùì ÷éåí ùìèåï äçå÷ åùéîåø äîùèø äãîå÷øèé áîãéðú éùøàì". áîéìéí ôùåèåú, áé÷åøú òì áéú äîùôè äòìéåï äéà îçåõ ìúçåí áìé ÷ùø ìãøê ùáä äéà îåùîòú, îàçø ùëì äú÷ôä òì áéú äîùôè äòìéåï ëôé ùäåà ôåòì äéåí ëîåä ëäú÷ôä òì "îòøëú äîùôè áëììåúä", òì "ùìèåï äçå÷" åàó òì "äîùèø äãîå÷øèé" ùì îãéðú éùøàì.
èéòåï æä ðùòï òì úôéùä îåèòéú, ùìôéä ÷ééîú äñëîä ëììéú ìâáé îäåú äãîå÷øèéä áëìì åìâáé úô÷éãí ùì áúé äîùôè áôøè. úéàåøèé÷ðéí äúôìîñå áñåâéåú àìä áîùê îàåú ùðéí, åèøí äâéòå ìäñëîä. äãøéùä ùáúé äîùôè áéùøàì éøñðå àú ôòåìåúéäí äéà îï äñúí ÷øéàä ìùðåú àú äàéæåï áéï øùåéåú äùìèåï áéùøàì, åòí æàú äéà òåìä á÷ðä àçã òí äúéàåøéä åäðåäâ äøååçéí áîãéðåú ãîå÷øèéåú; ìîòùä, æå äééúä äòîãä äî÷åáìú áîòøëú äîùôè äéùøàìéú áîùê øåá ùðåú ÷éåîä ùì äîãéðä. ìôéëê, ÷øéàú äúéâø òì äà÷èéáéæí ùì áéú äîùôè àéðä äú÷ôä òì ëì ä÷ãåù áòéðé äãîå÷øèéä äéùøàìéú, àìà äöâú îåãì çìåôé ìñåâ äîùèø äãîå÷øèé ùòí éùøàì öøéê ìáçåø áòöîå - îåãì äîöèééï, áîåáðéí øáéí, áéúø ðàîðåú ìîåøùú äãîå÷øèéú äîòøáéú.
äúéàåøéä äãîå÷øèéú äîñåøúéú éåöøú çìå÷ú òáåãä áøåøä áéï äøùåú äîçå÷÷ú åäøùåú äîáöòú îçã, ìáéï äøùåú äùåôèú îàéãê. äøàùåðåú îåô÷ãåú òì ÷áéòú äîãéðéåú åäåöàúä ìôåòì, îàçø ùáäéåúï ðáçøåú òì éãé äòí äï äîééöâåú áéåúø åä÷ùåáåú áéåúø ìòøëéå ùì äöéáåø äøçá; äøùåú äùåôèú, ãåå÷à áùì áéãåãä äéçñé, ÷éáìä úô÷éã ùì ëìá ùîéøä åäéà àîåøä ìäáèéç ùîîùìåú ééùàøå áúåê äâáåìåú - éäéå àùø éäéå - ùð÷áòå òì éãé äçáøä. ìùåï àçø, áúé äîùôè îåô÷ãéí òì äâðä îôðé ôâéòú äîîùì áàåúï æëåéåú ùäçáøä øåàä àåúï ëæëåéåú éñåã.
áøåá äãîå÷øèéåú îòåâðåú æëåéåú äéñåã äììå áçå÷ä ëúåáä, äîùîùú àú áúé äîùôè ëð÷åãú îåöà ìáçéðú ôòéìåú äîîùì. äøöåï ìäâï òì æëåéåú àìä, ùð÷áòå áàåôï ãîå÷øèé, äåà àùø ñéô÷ àú ääöã÷ä äî÷åøéú ìúåôòú äáé÷åøú äùéôåèéú, äééðå ñîëåúå ùì áéú äîùôè ìôñåì ôòåìä ùì äøùåú äîçå÷÷ú àå äîáöòú äòåîãú áñúéøä ìò÷øåðåú çå÷úééí. ëãáøéå äðåãòéí ùì â'åï îøùì, ëàùø äéä ðùéà áéú äîùôè äòìéåï áàøöåú-äáøéú, áôñ÷ äãéï îøáåøé ð' îãéñåï (1803) - ùáå òîã ìøàùåðä òì æëåúå ùì áéú äîùôè ìòøåê áé÷åøú ùéôåèéú: "ñîëåéåú äøùåú äîçå÷÷ú îåâãøåú åîåâáìåú; åäçå÷ä ðëúáú ëãé ùìà éèòå áîâáìåú àìä, åìà éùëçå àåúï. îä äèòí áäâáìú ñîëåéåú, åîä äèòí áäòìàú ääâáìä äàîåøä òì äëúá, àí àåúí àðùéí ùääâáìåú ðåòãå ìøñðí éëåìéí, áëì òú, ìòáåø òìéäï?"66
áøí, áäòãø äâáìåú çå÷úéåú ëúåáåú, ìåè úô÷éãå ùì áéú äîùôè áòøôì. àí îåòð÷ú ìùåôèéí äñîëåú ìáèì ôòåìåú îîùìä, áäâðä òì æëåéåú ùàéðï ðæëøåú áîôåøù áçå÷ àå áçå÷ä, ÷ééîú ñëðä îúîãú ùäùåôèéí éëôå áñåôå ùì ãáø àú úôéñåúéäí ùìäí ìâáé ñåâé ääúðäâåú ùéù ìäâï òìéäí, åáëê éô÷éòå îäøùåú äîçå÷÷ú àú æëåéåúéä åçåáåúéä. ø÷ æëåéåú áåããåú æëå ìäëøä ëä àåðéáøñìéú òã ùáúé äîùôè éëåìéí ôùåè ì÷áåò àú äéåúï áìúé ðéúðåú ìùìéìä îáìé ìäéùòï òì çå÷ä àå òì îñâøú îùôèéú ãåîä. çå÷éí àåðéáøñìééí ëàìä, ìãáøéå ùì â'ééîñ àéøãì, ìùòáø ùåôè ááéú äîùôè äòìéåï ùì àøöåú-äáøéú, "àéðí îåñãøéí òì éãé àó àîú îéãä ÷áåòä: äîåëùøéí åäèäåøéí ùáàðùéí äéå çìå÷éí áãòåúéäí áðåùà æä".67 åàôéìå áî÷øä äðãéø ùáå æëåú îñåéîú ðäðéú î÷åðñðñåñ çáøúé øçá, àå ùäéà äëøçéú ìùéîåø äãîå÷øèéä (ëâåï äæëåú ìçåôù äáéèåé), äòãøä ùì äøùàä îôåøùú îçééá àú áúé äîùôè ìôøù æëåéåú àìä áàåôï îöåîöí, åìäâï òìéäï ø÷ áîéãú ääëøç.
áéú äîùôè äòìéåï ùì éùøàì, ìòåîú æàú, àéðå øåàä áäòãøä ùì çå÷ä ÷øéàä ìàéôå÷, àìà ìäôê: îàæ ùðåú äùîåðéí äîå÷ãîåú ðúðå áúé äîùôè ùì ùîâø åáø÷ ìòöîí éã çåôùéú ìîìà àú äçìì äçñø ëøàåú òéðéäí, åäòðé÷å äâðä øçáä áéåúø ìùìì æëåéåú ôøé äîöàúí. ãåâîä ìëê äéà ôñ÷ ãéï ùì áéú äîùôè îäòú äàçøåðä, ùáäúáññ òì æëåú çåôù äáéèåé áéèì àú äçìèú äîåòöä ìáé÷åøú ñøèéí ì÷öõ ëîä ã÷åú îñøè îùåí ùëììå ñöðåú ùìãòú äîåòöä äéå ôåøðåâøôéåú.68 áéùøàì àñåøä ä÷øðú ñöðåú ëàìå, åäîåòöä ìáé÷åøú ñøèéí îåô÷ãú òì áçéðú îéãú äôåøðåâøôéä äîåöâú áñøèéí áäúàí ì"àîåú äîéãä äöéáåøéåú äî÷åáìåú òì áðé æîððå".69 áî÷øä ãðï ôñ÷ áéú äîùôè äòìéåï ùìîøåú ãòú äøåá äï áååòãä åäï á÷øá çáø îåîçéí òöîàééí ùðåòöå áäí, ãé äéä áòãåúí ùì àåúí îåîçéí îòèéí ùçùáå ëé îãåáø á"àîðåú" ëãé ìäöãé÷ àú ääâðä òì äñøè îñéáåú ùì çåôù äáéèåé.
îìáã èéòåï äðâã äîåáï îàìéå - ùáéèà äùåôè îéùàì çùéï áãòú äîéòåè ùìå - ùäîåòöä, äëåììú ðöéâéí îëì äîâæøéí áöéáåø, ëùéøä, ÷øåá ìååãàé, äøáä éåúø îáéú äîùôè ìùôåè îäï "àîåú äîéãä äöéáåøéåú äî÷åáìåú òì áðé æîððå", îòìä ôñ÷ äãéï ùàìä áñéñéú ìâáé ôòéìåéåúéå ùì áéú äîùôè. ùëï, áðéâåã ìàøöåú-äáøéú, ùáä çåôù äáéèåé îåâï áàåôï çã-îùîòé áúé÷åï äøàùåï ìçå÷ä, äëðñú îòåìí ìà äèøéçä àú òöîä ìäâï òì çåôù äáéèåé áàîöòåú çå÷ øâéì. áîéìéí àçøåú, áéú äîùôè ôñì ôòåìä ùì âåó îîùìúé ùôòì áàåôï îåøùä åáîñâøú úçåí ñîëåúå äçå÷é, ìèåáú òé÷øåï ùì çåôù äáéèåé ùìà ø÷ ùàéï ìå áñéñ ëìùäå áç÷é÷ä, àìà ùáéú äîùôè ðúï ìå ôéøåù ëä øçá òã ùäåà ëåìì âí ôåøðåâøôéä - ôéøåù ùàôéìå çñéãéí øáéí ùì çåôù äáéèåé àéðí úåîëéí áå. àó òì ôé ùáéú äîùôè äúòèó áàöèìä ùì îâï àîéõ òì æëåéåú ìâéèéîéåú, äøé ùáôåòì äéä æä î÷øä áøåø ùáå áéú îùôè ÷áò ÷áéòä òøëéú - ìàîåø ùçåôù äáéèåé çùåá éåúø îîðéòú ôåøðåâøôéä - åëôä àåúä òì äîãéðä, áðéâåã ìçå÷ ä÷ééí.
éöéøú äæëåéåú ìà äåâáìä ø÷ ìçåôù äáéèåé. áéðåàø 1997, ìîùì, ôñ÷ áâ"õ áòúéøúå ùì àæøç çéìåðé îæå÷ï ðâã ñéøåáä ùì äîîùìä ìñô÷ ìå, ììà úùìåí, îñëú âæ äîåúàîú ìæ÷ï, áùåðä îäîñëåú äøâéìåú ùçåì÷å ìöéáåø. äîñëåú äîéåçãåú ëáø çåì÷å áàåúä òú, çéðí àéï ëñó, ìâáøéí ùåîøé îöååú àùø äëøéæå ëé ääìëä àåñøú òìéäí ìäúâìç. àê îîá÷ùé àåúï îñëåú ùàéðí ùåîøé îöååú ãøùä äîîùìä ìùìí ñëåí îñåéí, äéåú ùäï òìå ìîîùìä ôé ùðééí åçöé îäîñëåú äøâéìåú.
áâ"õ ôñ÷ ùîãåáø áàôìéä áìúé öåã÷ú, îàçø ùøáðéí àåøúåãå÷ñéí øáéí îúéøéí âéìåç æ÷ðéí áîëåðú âéìåç çùîìéú, åëåìí îúéøéí âéìåç áîöá ùì ôé÷åç ðôù ëâåï îú÷ôú èéìéí ëéîééí. àåìí áî÷åí ìàôùø ìîîùìä ìäçìéè ëéöã áøöåðä ìôúåø àú äáòéä - áéï àí úçì÷ ìëåìí àú äîñëåú äîéåçãåú ììà úùìåí åáéï àí ìà úçì÷ï ìàó àçã - äåøä áâ"õ ìðô÷ àú äîñëåú, áèòðä ù"äæ÷ï äåà çì÷ îãéîåé äòöîé ùì àãí", åæëåúå ùì àãí ì÷áåò àú ãîåúå äòöîéú îùúîòú îìùåï çå÷ éñåã ëáåã äàãí åçéøåúå. åëê ðàîø òåã áôñ÷ äãéï:
éäéå, àåìé, îé ùéá÷ùå ìáçåï àí ðéúï ìùééê æëåú æå ìàéæå îæëåéåú äéñåã äôøèé÷åìøéåú [äîôåøèåú áçå÷]... àê áòðééððå äééúé îáëø ùìà ìòñå÷ áùàìú ùéåëä ùì äæëåú ìâãì æ÷ï ìàéæå îæëåéåú äéñåã äôøèé÷åìøéåú, áéï àìå àùø ðîðå áùîï áçå÷ éñåã ëáåã äàãí åçéøåúå (ëîå äæëåú ìùìîåú äâåó åäæëåú ìôøèéåú) åáéï àìå ùàéðï ðæëøåú áå áîôåøù (ëçåôù äáéèåé, ìîùì)... áòðééððå àéï îúòåøø öåøê áùéåê ëæä. ìëáåã äàãí, ëòøê çå÷úé îåâï, éù îùîòåú éåúø ðøçáú îñê-ëì äæëåéåú äôøèé÷åìøéåú äîåëøåú.70
÷øé, áéú äîùôè àéðå öøéê ìäâáéì àú òöîå ìàåúï æëåéåú äîôåøèåú áîôåøù áçå÷ äéñåã; ìçå÷ æä éùðä "îùîòåú éåúø ðøçáú" ùòì ôéä éëåì áéú äîùôè ìäâï òì ùìì æëåéåú àçøåú ìôé áçéøúå - åáî÷øä æä, "æëåúå" ùì àãí ìäâãéø àú ãéîåéå äòöîé. áôñé÷ä äæàú äùúîù áâ"õ áæëåú ùìà ðç÷÷ä åàùø àéðä îåáðú îàìéä ëìì åëìì - äæëåú ìùîåø òì æ÷ï âí áòú äú÷ôä ëéîéú - ëãé ìøîåñ ñîëåú ùì äîîùìä äîòåâðú áçå÷ åîåëøú áàåôï àåðéáøñìé - äæëåú ìùìåè òì äú÷öéá. äåãåú ìæëåú äçãùä îáéú äéåöø ùì áéú äîùôè, ðàìöú äîîùìä ëéåí ìäôðåú ñëåí ìà éãåò - äðîãã, ôåèðöéàìéú, áîéìéåðé ù÷ìéí - îúåê äú÷öéá ùàåùø òì éãé äëðñú, ìäâðä òì ãéîåéí äòöîé ùì áòìé äæ÷ï áòú îìçîä.
ðâéñúå ùì áéú äîùôè áæëåéåú äøùåú äîçå÷÷ú àéðä îñúëîú áëê. ìà æå áìáã ùäåà ôøù àú çñåúå òì îâååï øçá ùì æëåéåú ùáãä îìáå, àìà ùäåà àó äô÷éò ìòöîå àú äñîëåú ìáèì äçìèåú îîùìä ùàéðï îôøåú àó çå÷ àå æëåú, úåê äñúîëåú áìòãéú òì äòøëúå ùäôòåìä äðéãåðä äéà "áìúé ñáéøä". áî÷øä ùäáéà ìëúéáú îàîøé äîòøëú áòéúåðéí äçøãééí, ìîùì, ãáø äçå÷ áøåø: äîô÷ç òì äúòáåøä áîùøã äúçáåøä øùàé îáçéðä îùôèéú ìñâåø ëáéùéí øàùééí, åäåà äçìéè ìñâåø àú ëáéù áø àéìï áùáú. áéú äîùôè äåöéà öå áéðééí ðâã ñâéøú äëáéù, îáìé ìöééï çå÷ àå æëåú ëìùäí ùäåôøå, àìà îäñéáä äôùåèä ùäùåôèéí ìà äùúëðòå ùäîô÷ç ù÷ì àú ëì äâåøîéí äøìååðèééí ëøàåé. äí áé÷ùå ìãòú îãåò äåà úåîê òúä áñâéøú äëáéù áòåã ù÷åãí ìëï äúðâã ìëê, åëï àí ìáçéøåú åìçéìåôé äùìèåï áò÷áåúéäï äééúä äùôòä ëìùäé òì äçìèúå ("îìáã æäåúå ùì äùø", ëê äí ùàìå, "îä ðùúðä?"71); äí äàùéîå àú äîô÷ç ùìà ù÷ì ëøàåé àú äú÷ãéí ùäãáø òùåé ìéöåø ìâáé ñâéøú ëáéùéí áòúéã, äòìåìä áùìá îñåéí ìùú÷ àú äòéø áùáú ("äàí éäéä ìæä âáåì?"72), îúçå áé÷åøú òì ç÷éøúå äáìúé îñô÷ú àú äðåùà ("îð÷åãú îáè òåáãúéú, àéï ìê îåùâ îä ÷åøä!"73) åùàìå îãåò äîìéõ ìñâåø àú äøçåá ìéåúø ùòåú îëôé ùäöéòä äååòãä äöéáåøéú ùáã÷ä àú äñåâéä ÷åãí ìëï.74 ìáñåó, ùîåðä çåãùéí îàåçø éåúø, áàôøéì 1997, ôñ÷ áâ"õ áàåôï îåçìè ùääçìèä äééúä áìúé ñáéøä, åìôéëê áìúé çå÷éú. ôñ÷ äãéï ôéøè ëéöã úöèøê äîîùìä ìùðåú àú äçìèúä ëãé ìùëðò àú áéú äîùôè áñáéøåúä. áñåôå ùì ãáø òøëä äîîùìä àú äùéðåééí äðçåöéí åñâøä àú äëáéù ìôé úðàéå ùì áéú äîùôè.
äáòéä ùáîáçï äñáéøåú ðòåöä áäúòìîåúå îäôøãú äøùåéåú. áôøùú áø àéìï äúééçñå ëì ääñúééâåéåú ùäåòìå òì éãé áéú äîùôè ìäçìèåú áðåùàé îãéðéåú, åìà ìòðééðé çå÷ àå æëåéåú îåâðåú: ìà ÷ééîú "æëåú" ìäùúîù áëì ëáéù áëì æîï ùäåà (ëôé ùöééðä äîãéðä áúùåáúä ìáâ"õ áòðééï æä, ìå äééúä ÷ééîú æëåú ëæàú, ìà äéå îîùìåú éëåìåú ìäëøéæ òì ëáéùéí îñåéîéí ëçã-ñèøééí, îùåí ùäãáø äéä ôåâò á"æëåúí" ùì àðùéí ìäùúîù áàåúí ëáéùéí áëéååï äðâãé). úéàåøèé÷ðéí áúçåí äçå÷úé îöããéí æä ëáø áúéçåí áøåø ùì úô÷éãé äøùåéåú äùìèåðéåú äùåðåú, åìà áëãé. áòåã ùäøùåú äùåôèú äéà äëìé äèåá áéåúø ìäâðä òì æëåéåú, áùì äéåúä îáåããú îâçîåú äùòä ùì øåá äöéáåø, äøé äçìèåú îãéðéåú åùéôåè òøëé, äàîåøéí ìù÷ó àú ä÷åðñðñåñ áùìá ðúåï, îåèá ùéäéå áéãé àåúí âåôéí ùàåæðéäí ëøåéåú éåúø ìãòú äòí. ùàìú ñáéøåúä ùì äçìèä äéà ãåâîä îöåéðú ìãáø ùäåà òðééï ùì ùé÷åì ãòú åìà ùì çå÷. áòéðé çáøé äëðñú ùòúøå ìáâ"õ ðâã ääçìèä - åëëì äðøàä âí áòéðé øåá äùåôèéí - äééúä äçìèúä äî÷åøéú ùì äîîùìä ìñâåø àú ëáéù áø àéìï áìúé ñáéøä. àåìí îáçéðú äîîùìä, äçøãéí ååòãä çéìåðéú-çøãéú îòåøáú ùäå÷îä òì éãé òéøééú éøåùìéí ìáçåï àú äðåùà, äñâéøä ðøàúä ñáéøä áòìéì.75
áâ"õ äâéá ìèéòåï æä áèòðä ùäåà òùåé ìáèì ø÷ äçìèä ùàé ñáéøåúä ëä áåèä òã ù"àéï ìäòìåú òì äãòú ëé øùåú ñáéøä ëìùäé äééúä òùåéä ì÷áìä".76 àåìí îáè çèåó á÷åîõ îúåê òùøåú äî÷øéí ùáäí òùä áâ"õ ùéîåù áîáçï æä îâìä òã ëîä ääëøòä äéà ñåáéé÷èéáéú. áùðú 1990, ìîùì, áéèì áâ"õ àú äçìèú äéåòõ äîùôèé ìîîùìä ùìà ìäâéù ëúá àéùåí ðâã ÷áåöä ùì áð÷àéí áëéøéí ùòñ÷å áååéñåú îðéåú åâøîå áëê ìîôåìú äáåøñä áùðú 1983. äéä æä ììà ñô÷ àçã äàñåðåú äëìëìééí äçîåøéí áéåúø, àí ìà äçîåø îëåìí, áúåìãåú îãéðú éùøàì, åòìåúå ìîîùìä äééúä ë-9.6 îéìéàøã ãåìø, áôéöåééí ìáòìé îðéåú ùàéáãå àú ëì ëñôí. äòøëú áéú äîùôè ëé ëì àãí ñáéø äéä îâéù ëúá àéùåí ðâã äàçøàéí ðøàéú, áîáè øàùåï, äâéåðéú. åàëï, ìàçø àçã äîùôèéí äàøåëéí åäé÷øéí áéåúø áúåìãåú éùøàì (äåà ðîùê ùðúééí åçöé, áòìåú äîåòøëú á-30 îìéåï ãåìø77), äåøùòå îðäìé äáð÷éí åðéãåðå ìîàñø. àåìí áòøòåø ìáéú äîùôè äòìéåï - àåúå áéú îùôè ùöéååä ìäòîéãí ìãéï - æåëå äáð÷àéí îääàùîä äîøëæéú ùáä äåøùòå åòåðùé äîàñø ùäåèìå òìéäí áåèìå; áñåôå ùì ãáø ðøàä, ëé äçìèúå äî÷åøéú ùì äéåòõ äîùôèé ìîîùìä ùìà ìáæáæ ùðéí åòùøåú îéìéåðé ãåìøéí îëñôå ùì îùìí äîñéí òì îùôè ëæä, îùåí ùìãòúå ìà äéä áàôùøåúå ìðöç áå, äééúä ñáéøä ìîãé.78
ãåâîä àåôééðéú ìà ôçåú ðéúðä áôñ÷ äãéï ùì áéú äîùôè îùðú 1993, ùáå ð÷áò ëé äçìèúå ùì øàù äîîùìä éöç÷ øáéï ùìà ìôèø àú ùø äôðéí àøéä ãøòé, ùäåâù ðâãå ëúá àéùåí, äééúä ëä áìúé ñáéøä òã ùìà äééúä çå÷éú. àîðí àéï ìäëçéù àú äñáéøåú ùáòîãú áéú äîùôè, ùìôéä ùø ùîåâù ðâãå ëúá àéùåí òìåì ìôâåò ÷ùåú áàîåï äöéáåø áùìèåï åìôéëê òìéå ìäúôèø, àåìí îâåçê ìèòåï ùáçáøä äîúééîøú ìäå÷éø àú æëåéåú äôøè, äòîãä äçìåôéú - ìàîåø ùàôéìå ùø áîîùìä äåà áçæ÷ú çó îôùò òã ìäåëçú àùîúå - äéà ëä áìúé ñáéøä ùàó àãí ñáéø ìà éåëì ìäñëéí ìä. ùìåù ùðéí îàåçø éåúø äúçååøä îéãú äñëðä äèîåðä áòîãú áéú äîùôè, äðåèä ìäòðéù àðùéí çôéí îôùò, ëàùø ùø äîùôèéí ãàæ éò÷á ðàîï äåàùí áòãåú ù÷ø åðàìõ ìäúôèø îëåç ôñé÷ú áéú äîùôè áôøùú ãøòé. ðàîï èåäø îëì àùîä òì éãé áéú äîùôè, àåìí òã àæ äúøååç ëáø îéùäå àçø áëéñàå, åìà äéä áàôùøåúå ìùåá àìéå.79
äòåáãä ùàðùéí äâéåðééí éëåìéí ìäéåú çìå÷éí áãòåúéäí ìâáé ñáéøåúä ùì äçìèä äéà ìëùòöîä èéòåï ëáã ðâã äùéîåù áñáéøåú ëàîú îéãä. åâí àé ñáéøåú ÷éöåðéú äðä ëîãåîä òðééï ùì äù÷ôä. ÷ééîú, òí æàú, áòéä îèøéãä éåúø: áøâò ùáéú äîùôè äåôê ìáåøø äòìéåï áëì ääçìèåú äðåâòåú ìîãéðéåú, âãåìåú ë÷èðåú, ðéèì îäàæøçéí, ìîòùä, ëì àîöòé éòéì ìäùôéò òì äçìèåú àìä. ëàùø àðùéí àéðí îñëéîéí òí îä ùðçùá ñáéø áòéðé äîîùìä - àí äí àéðí øåàéí áòéï éôä ñâéøä ùì øçåáåú îñåéîéí áùáú, ìîùì, àå àí ìà îåöà çï áòéðéäí äøòéåï ùùøéí ùúìåé ðâãí ëúá àéùåí éîùéëå ìäçæé÷ áîùøåúéäí - éù áéãéäí ãøëéí ìôòåì áðéãåï. ìæàú ðåòãå ëì äëìéí ùì äôòéìåú äôåìéèéú: ùúãìðåú, äôâðåú åîòì ìëì - ä÷ìôé. ìòåîú æàú, ìàðùéí ùãòúí àéðä ðåçä îäëøòåú áâ"õ àéï ëúåáú ãåîä. ãåå÷à îùåí ùùåôèéí àéðí ðáçøéí åàéðí îééöâéí, åëï àéðí ðéúðéí ìñéìå÷ òì éãé öéáåø îîåøîø, àéï ùåí äöã÷ä ìëê ùáéú äîùôè éùôåè áòöîå, áî÷åí äòí, áùàìú ñáéøåúï ùì ôòåìåú îîùìä. áé÷åøúå ùì òåøê äãéï çåèø-éùé - "àúä îúçéì ìáãå÷ àú äñáéøåú åàú äîéãúéåú, åàúä áòöí àåîø 'àðé äîðäì', ëé àúä ùí àú ùé÷åì ãòúê áî÷åí ùé÷åì ãòúå [ùì äùìèåï]" - äééúä ááçéðú ðéñåç îúåï ùì äáòéä. áî÷øéí ëàìä áéú äîùôè ìà ø÷ îçìéó àú ùé÷åì äãòú ùì äîîùìä áùìå, àìà ùåìì îäöéáåø àú æëåúå ìùôåè àú öòãé äîîùìä áòöîå. åáîöá ëæä, ÷ùä ùìà ìäñëéí òí ãáøéå ùì ëåúá îàîø äîòøëú áéúã ðàîï, ù"úí ùìèåï äòí".
àéï æä àåîø ùëì ôñé÷ä ìà-ôåôåìøéú ùì áéú äîùôè äéà çøéâä îñîëåéåúéå; ôñé÷ä ìà-ôåôåìøéú éëåìä ìäéåú úåöàä îùôèéú ðëåðä áéåúø. ääñúééâåéåú îà÷èéáéæí ùéôåèé àéðï ÷ùåøåú ëìì ìîéãú äàäãä ìúåöàä ùì äçìèåú áéú äîùôè; äï ÷ùåøåú ìúäìéê ùäáéà ìàåúï äçìèåú. ëê, ìîùì, äçìèú áéú äîùôè áùðú 1994 ìäëøéç àú çáøú àì-òì ìäòðé÷ ìòåáãéí äçééí òí áðé æåâ äåîåñ÷ñåàìéí àú àåúï ääèáåú ùäéà ðåúðú ìòåáãéí ìà ðùåàéí äçééí áîùåúó òí áðé æåâ îäîéï äùðé òåøøä ñòøú îçàä îöã ä÷äéìä äãúéú. àåìí îãåáø áäçìèä ùäééúä îòåâðú ìçìåèéï áçå÷ äàåñø òì àôìéä òì ø÷ò äòãôä îéðéú. äééúä æå äëøòä îùôèéú ðëåðä, åäîôìè äéçéã ìîúðâãéä äéä ìäôòéì ìçõ ùãåìúé òì çáøé ëðñú ìîòï ùéðåé äçå÷. áøí, ìà ëê äãáø ëàùø áéú äîùôè äòìéåï îáññ àú äëøòåúéå òì àîåú îéãä ùì "ñáéøåú", àå òì æëåéåú ùäåà òöîå éåöø. ìà æå áìáã ùôñé÷åú îñåâ æä îñáëåú àú äøùåú äùåôèú áäçìèåú äùééëåú áöã÷ ìæøåòåú àçøåú ùì äùìèåï, àìà äï îåðòåú áôåòì îï äöéáåø äøçá àú äéëåìú ìäùôéò áðåùà.
äáòéä òí áéú îùôè à÷èéáéñèé äéà çåñø äúàéîåú áéðå ìáéï æëåúå ùì äòí ìäúååú àú âåøìå. ëì àéîú ùäøùåú äùåôèú îâéðä òì îâååï òøëéí ùìà ÷éáìå âåùôð÷ä îôåøùú îäøùåú äîçå÷÷ú åëåôä àú úôéùú ä"ñáéøåú" ùìä òì úô÷åãí ùì ðáçøé äöéáåø, äéà ðåèìú îäòí àú îåùëåú äùìèåï. òì àó ùëì äãîå÷øèéåú ùîåú øñï îñåéí ìñîëåéåúéå ùì øåá äôëôê áãîåú ç÷é÷ä çå÷úéú, úåôòú äìååàé äáìúé ðòéîä ùì áéú îùôè à÷èéáéñèé èîåðä áëê ùáéëåìúå ìâøåí ìîéòåè áàåëìåñééä - åàó ìøåá äàåëìåñééä, áî÷øéí îñåéîéí - ìçåù ùàéï ìå ëì ãøê ìäùôéò òì äîãéðéåú. àæøçéí äîùúîùéí áëì äàîöòéí äôåìéèééí - áçéøåú, ùãìðåú, äôâðåú åëåìé - ëãé ìùëðò îîùìä ìôòåì áãøê æå àå àçøú, éçåùå áàåôï áìúé ðîðò úñëåì ëàùø éâìå ùôéøåú îàîöéäí äåùîå ìàì òì éãé øùåú ùåôèú áìúé ðáçøú, òì ñîê ò÷øåðåú ùàéðí îáåññéí áçå÷. îàçø ùâåó ìà-ðáçø àéðå éëåì ìééöâ àú òøëéå ùì òí ëôé ùðáçøé öéáåø éëåìéí, ëì ëôééä ùì òøëéí äð÷áòéí òì éãé áéú äîùôè òì öòãéí îîùìúééí ôåâòú îï äñúí áàîåï äöéáåø áîåñãåú äãîå÷øèéä - áîéåçã áúøáåú ëä îâååðú åãéðîéú ëîå æå ùáéùøàì. áèååç äàøåê, äà÷èéáéæí äùéôåèé äåøñ àú àîåï äöéáåø áãîå÷øèéä òã äéñåã.
æ
ìîøåú îéèá îàîöéäí ùì îòöáé ãòú ä÷äì áéùøàì, ìà ðéúï éäéä ìäùúé÷ àú äååéëåç òì äà÷èéáéæí äùéôåèé òåã æîï øá. ëì òåã éãá÷ áéú äîùôè áâéùúå äà÷èéáéñèéú, ëôé ùáååãàé éòùä áîäìê ëäåðúå ùì àäøï áø÷ ëðùéà, äåà éîùéê ìôâåò áð÷åãåú øâéùåú àöì çì÷ ðéëø îäöéáåø äéùøàìé, å÷øéàåú úéâø ëîå æå ùì çåèø-éùé ééùîòå áøîä ùåá åùåá.
äáçéøä äðéöáú áôðé äðäâúä äôåìéèéú åäîùôèéú ùì îãéðú éùøàì äéà, àôåà, àí ìòåãã àú äãéåï, ëéàä ìãîå÷øèéä, àå ìàôùø ìúôéñä ðå÷ùä ùì úëìéúå ùì áéú äîùôè, áùéìåá òí æìæåì áçåôù áéèåé àîéúé, ìäîùéê ìçáì áîàîöéí ìôúåç áãéåï ëæä. àí úìê éùøàì áãøê äùðééä, äéà úîöà àú ùìèåï äòí îòåøòø òì éãé øùåú ùåôèú áòìú ðèééä ìëôåú àú úôéùú äòåìí ùìä òì àåëìåñééä ùàéðä øåöä áä. øò áäøáä éäéä äðéëåø äâåáø á÷øá àåúí îâæøéí áçáøä äéùøàìéú - çúê øçá áàåëìåñééä ùàéðå îåâáì ì÷åøàé éúã ðàîï - ùéîöàå òöîí îúðâãéí ìùé÷åì äãòú ùì áéú äîùôè àê ðú÷ìéí áäùúìçåú îåñøéú åîùôèéú ùåöôú ëì àéîú ùäí îáéòéí àú ãòúí.
îãéðú éùøàì äâéòä ìùìá ùáå àéðä éëåìä òåã ìäøùåú ìòöîä ìäùúé÷ àú äååéëåç áùàìú äà÷èéáéæí äùéôåèé. ìîøåú æàú, ðòùä áùðä äàçøåðä îàîõ öéáåøé îñéáé áãéå÷ áëéååï æä. àåìí ñåó-ñåó ðôúç äãéåï áðåùà, åàðå îöåééí ëòú òì ôøùú ãøëéí, ùáä çåáä òìéðå ìäçìéè àí äòøëéí äòåîãéí ááñéñ çå÷é äîãéðä éîùéëå ìäé÷áò òì éãé ÷áåöä ÷èðä ùì ùåôèéí ìà-ðáçøéí, àå ùîà ùàìåú çéåðéåú îòéï àìä éåçæøå ììéáåï áôåøåí äöéáåøé. îòèåú äï ääçìèåú ùúäéä ìäï äùôòä âåøìéú éåúø òì ãîåúä ùì äîãéðä áîäìê äòùåøéí äáàéí.
àååìéï âåøãåï äéà òåøëú áëéøä áúëìú.
äòøåú
1. â'øåæìí ôåñè, 27 áàåâåñè, 1996.
2. J. G. Randall and David Donald, The Civil War and Reconstruction (Boston: D.C. Heath and Company, 1961), p. 114.
3. Inaugural Addresses of the Presidents of the United States (Washington, DC: United States Government Printing Office, 1989), p. 139.
4. Arthur Link, American Epoch (New York: Alfred A. Knopf, 1967), p. 337.
5. Roe v. Wade, quoted in Robert Bork, The Tempting of America (New York: The Free Press, 1990), p. 113.
6. ãä ðéå éåø÷ èééîñ, 5 áéðåàø, 1997. áéåðé 1997, áäéôåê îâîä îùîòåúé ìàçø òùøåú ùðéí ùì à÷èéáéæí, ÷éáì áéú äîùôè àú äòøòåøéí äììå åôñ÷ áøåá ùì 9-0 ùäúàáãåú áñéåò øåôà àéðä æëåú çå÷úéú. ðùéà áéú äîùôè äòìéåï áàøöåú-äáøéú, åéìéàí øÆäÀð÷ååéñè, ëúá áùîå åáùí ùìåùä ùåôèéí àçøéí áôñ÷ äãéï, ëé "áëì øçáé äîãéðä ðúåðéí àîøé÷ðéí áãéåï øöéðé åîòîé÷ áãáø äîåñøéåú, äçå÷éåú åäáòéåú äîòùéåú ùáäúàáãåú áñéåò øåôà... ôñ÷ äãéï ùìðå îàôùø ìãéåï æä ìäéîùê, ëéàä ìçáøä ãîå÷øèéú". äåà äñáéø àú äãáøéí áî÷åí àçø áôñ÷ äãéï ùìå: "òì éãé ôøéñú çñåú çå÷úéú òì æëåú ðèòðú [ùàéðä îôåøùú áçå÷] àå àéðèøñ ä÷ùåø áçéøåú, àðçðå îöéáéí àú äðåùà, áîéãä øáä, îçåõ ìúçåí äãéåï äöéáåøé åäôòéìåú äúçé÷úéú". ãä ðéå éåø÷ èééîñ, 29 áéåðé, 1997.
7. C. Neal Tate and Torbjorn Vallinder, eds., The Global Expansion of Judicial Power (New York: New York University Press, 1995), pp. 3-4.
8. äúðåòä ìàéëåú äùìèåï áéùøàì ð' îîùìú éùøàì (áâ"õ 4319/93), ôñ÷é ãéï ùì áéú äîùôè äòìéåï áéùøàì (ìäìï ô"ã) îæ (5), òî' 421.
9. øàä, ìîùì, ãáøéå ùì ôøåô' îøãëé ÷øîðéöø, ãä â'øåæìí ôåñè, 26 áéåìé, 1993.
10. çå÷ éñåã çåôù äòéñå÷ úå÷ï ëê ùøåá îéåçã ùì 61 çáøé ëðñú éåëì ìäòáéø ëì ç÷é÷ä ùäéà, àôéìå àí äéà ñåúøú àú ò÷øåðåú äçå÷. àåìí àéï ñòéó ãåîä áçå÷ éñåã ëáåã äàãí åçéøåúå.
11. àó òì ôé ùäîðéò ìëúéáú îàîøé äîòøëú äéä áîéãä øáä àåôééï äàðèé-éäåãé, ìúôéñú äçøãéí, ùì ôñé÷åúéå ùì áø÷, äúî÷ãå äîàîøéí áòé÷ø áôï äãîå÷øèé ùì äáòéä.
12. äúáèàåú æå îúééçñú ìùúé äëøòåú: ôñ÷ ãéï îùðú 1993 ùäåøä ìîîùìä ìñì÷ àú ùø äôðéí ãàæ àøéä ãøòé îúô÷éãå áùì ëúá äàéùåí äúìåé ðâãå, åôñ÷ ãéï îå÷ãí éåúø ùàñø òì îôìâú "ëê" ìäöéâ àú îåòîãåúä ìáçéøåú áòéìä ùîãåáø áîôìâä âæòðéú.
13. éúã ðàîï, 25 áàåâåñè, 1996.
14. ëì äùáåò, 22 áàåâåñè, 1996.
15. éãéòåú àçøåðåú, 28 áàåâåñè, 1996.
16. äàøõ, 28 áàåâåñè, 1996.
17. áø÷ ÷éáì àéåí òì çééå áîùéáåï ùìå æîï ÷öø ìàçø äåôòú îàîøé äîòøëú (éãéòåú àçøåðåú, 28 áàåâåñè, 1996). ëîä éîéí ìàçø îëï - ìàçø ùîàîøé äîòøëú åäúâåáåú ìäí òìå ìëåúøåú äøàùéåú áëì òéúåðé äîãéðä - äú÷áìå áîùèøä ùðé àéåîéí áòéìåí ùí òì çééå ùì áø÷; äàéåîéí äâéòå îèìôåðéí öéáåøééí äîîå÷îéí áùëåðåú çøãéåú. äàøõ, éãéòåú àçøåðåú, 29 áàåâåñè, 1996.
ääàùîä äîåæøä ìîøàéú òéï ùìôéä ÷éåîí ùì àéåîé øöç äåôëú áãéòáã àú ãáøé äáé÷åøú ìãáøé äñúä ðáòä áçì÷ä îäúôéùä äîåèòéú äðôåöä á÷øá äöéáåø äéùøàìé ùøöç øáéï äéä úåìãä ùì çåãùéí ùì áé÷åøú öéáåøéú ÷ùä òì øáéï îöã îúðâãéå äôåìéèééí, åæàú ìîøåú äòåáãä ùäéåòõ äîùôèé ìîîùìä îéëàì áï-éàéø äñé÷, ìàçø ùç÷ø àú äøöç, ùøåöçå ùì éöç÷ øáéï, éâàì òîéø, ìà äåùôò îääñúä ùì äéîéï ä÷éöåðé. øàä äàøõ, 13 áãöîáø, 1995; â'øåæìí ôåñè, 13 áãöîáø, 1995.
18. äàøõ, 27 áàåâåñè, 1996.
19. äàøõ, 29 áàåâåñè, 1996. òì ôé äçå÷ äéùøàìé éëåì ùø äôðéí ìñâåø ëì òéúåï ìæîï áìúé îåâáì åììà äåãòä îøàù àí, ìãòúå, ôøñí àåúå òéúåï ôøñåí äîñëï àú äñãø äöéáåøé. áñîëåúå âí ìùìåì øùéåï äôòìä ùì òéúåï ëøàåú òéðéå, îáìé ìðî÷ àú äçìèúå. áøí, ñîëåéåú àìä ëîòè àéðï îåôòìåú.
20. äàøõ, 27 áàåâåñè, 1996.
21. äàøõ, 29 áàåâåñè, 1996.
22. éãéòåú àçøåðåú, 27 áàåâåñè, 1996; äàøõ, 28 áàåâåñè, 1996.
23. éãéòåú àçøåðåú, 27 áàåâåñè 1996.
24. äàøõ, 28 áàåâåñè, 1996.
25. éãéòåú àçøåðåú, 27 áàåâåñè, 1996.
26. éãéòåú àçøåðåú, 28 áàåâåñè 1996.
27. äàøõ, 30 áàåâåñè, 1996.
28. äàøõ, 27 áàåâåñè, 1996.
29. äàøõ, 28 áàåâåñè, 1996.
30. â'øåæìí ôåñè, 27 áàåâåñè, 1996.
31. éãéòåú àçøåðåú, 27 áàåâåñè, 1996.
32. äàøõ, 30 áàåâåñè, 1996.
33. â'øåæìí ôåñè, 1 áñôèîáø, 1996; äàøõ, 1 áñôèîáø, 1996.
34. äàøõ, 15 áàå÷èåáø, 1996.
35. â'øåæìí ôåñè, 15 áàå÷èåáø, 1996.
36. òåøê äãéï çåèø-éùé ìà äæëéø àú áø÷ áùîå àå áúåàøå áàó ùìá áøéàéåï, ùúôñ òîåã ùìí. òí æàú, òåøëé éúã ðàîï ðäâå áçåñø äâéðåú åöééðå áä÷ãîúí ìøéàéåï ùçåèø-éùé ú÷ó áå àú áø÷. ëîå ëï, äí ùéáöå áî÷åîåú îñåéîéí äòøåú áñåâøééí ùáäï öåéï ìâáé äúáèàåéåú îñåéîåú ëé äï îúééçñåú ìáø÷. ëúåöàä îëê, øåá äãéååçéí äú÷ùåøúééí òì äøéàéåï äúééçñå àìéå ëàì äú÷ôä àéùéú òì áø÷, åëê òùå áúåøí âí øåá àéùé äöéáåø ùäâéáå òì äøéàéåï. éåîééí ìàçø äåôòú äøéàéåï äåãéò çåèø-éùé áôåîáé ùìîøåú ùàéðå çåæø áå îäòøåúéå, äééúä æå èòåú ìäùîéòï ãøê éúã ðàîï.
37. éúã ðàîï, 26 áðåáîáø, 1996. ÷ééîåú áçå÷ ø÷ ùúé ãøëéí ìäòáéø ùåôè ùì áéú äîùôè äòìéåï îúô÷éãå. ãøê àçú ìòùåú æàú äéà áàîöòåú äçìèä ùì àåúä åòãä áú úùòä çáøéí äîîðä àú äùåôèéí, ùø÷ àøáòä îçáøéä äí çáøé îîùìä àå çáøé ëðñú (ëìåîø, "ðáçøé äöéáåø", àó ùäí ðáçøéí ëçáøé îôìâä åìà ááçéøåú éùéøåú), åàéìå çîùú äàçøéí äí ùåôèéí àå ðöéâéí ùì ìùëú òåøëé äãéï. äãøê äùðééä îöøéëä äçìèä ùì åòãä îùîòúéú îéåçãú ùøåá çáøéä öøéëéí ìáåà î÷øá ùåôèé áéú äîùôè äòìéåï òöîí. ÷éöåøå ùì òðééï, îéðåéí àå äãçúí ùì ùåôèéí àéðí çééáéí ìòáåø ùåí îáçï ãîå÷øèé øöéðé. æàú áðéâåã ìàøöåú-äáøéú, ùáä ðãøùéí ùåôèé áéú äîùôè äòìéåï ìòáåø ùúé îùåëåú ãîå÷øèéåú ìçìåèéï - îéðåé îèòí äðùéà åàéùåø ùì äñðàè - ëãé ìæëåú áîùøä.
38. éúã ðàîï, 26 áðåáîáø, 1996.
39. éúã ðàîï, 29 áðåáîáø, 1996.
40. äàøõ, 28 áðåáîáø, 1996. ëäï áé÷ù îäîùèøä ìôúåç áç÷éøä ôìéìéú; á÷ùúå ùì ôéðñ äåôðúä ìéåòõ äîùôèé ìîîùìä.
41. äàøõ, 28 áðåáîáø, 1996.
42. äàøõ, 29 áðåáîáø, 1996. äúé÷ äéä îåðç òì ùåìçï ôø÷ìéèú äîçåæ áîùê ùðéí, åìà áøåø àí úæîåï ëúá äàéùåí äéä î÷øé ìâîøé àå ùîà äîðéò ìå äéä äøéàéåï. áøéàéåï äàùéí çåèø-éùé àú äéåòõ äîùôèé ìîîùìä îéëàì áï-éàéø ùäåà "îçôù úçú äàãîä" ëãé ìîöåà îùäå ðâãå. òì ëê äùéá áï-éàéø ùçåèø-éùé ðéñä îøàù ìäèéì ãåôé áîðéòé îùøãå áàîöòåú äøéàéåï.
43. äàøõ, 29 áðåáîáø, 1996.
44. äàøõ, 29 áðåáîáø, 1996.
45. â'øåæìí ôåñè, 28 áðåáîáø, 1996.
46. äàøõ, 3 áîøñ, 1997.
47. äàøõ, 13 áîøñ, 1997. áòúéøä öåéï âí ëúá äàéùåí ùäåâù ðâã çåèø-éùé áàùîú äòìîú îñ. äååòã äàøöé ùì äìùëä ãçä äöòä ùì ëîä îçáøéå ìñì÷ àú çåèø-éùé.
48. Compassion in Dying v. Washington, quoted in Russell Hittinger, "A Crisis of Legitimacy " in First Things, November 1996, p. 26 (ìäìï "îùáø äìâéèéîéåú"). ÷áéòä æå ðòùúä áî÷åø òì éãé áéú äîùôè äòìéåï áôñ÷ äãéï Planned Parenthood v. Casey (1992), àê àåîöä áôñ÷é ãéï øáéí áäîùê.
49. Richard John Neuhaus, "The End of Democracy? The Judicial Usurpation of Politics," editorial in First Things, November 1996, p. 18 (ìäìï "÷õ äãîå÷øèéä").
50. ðåéäàåñ, "÷õ äãîå÷øèéä", òî' 19.
51. Robert Bork, "Our Judicial Oligarchy," in First Things, November 1996, p. 23 (ìäìï "äàåìéâøëéä äîùôèéú ùìðå").
52. Hadley Arkes, "Culture Corrupted" in First Things, November 1996, p. 30.
53. áåø÷, "äàåìéâøëéä äîùôèéú ùìðå", òî' 23.
54. äéèéðâø, "îùáø äìâéèéîéåú", òî' 29.
55. áàøöåú-äáøéú îøåëæú ääúðâãåú ìà÷èéáéæí ùéôåèé áòé÷ø áîçðä äùîøðé.
56. Norman Podhoretz, quoted in David Brooks,"The Right's Anti-American Temptation", in The Weekly Standard, November 11, 1996, p. 25. áîáåà ì÷åáõ äîàîøéí ëúá äòåøê äøàùé øéö'àøã â'åï ðåéäàåñ ù"àîøé÷ä àéðä, åàí éøöä äàì, ìòåìí ìà úéäôê ìâøîðéä äðàöéú, àê ø÷ âàååä òéååøú úúëçù ìàôùøåú ùäãáø éëåì ì÷øåú ëàï, åàåìé àôéìå ÷åøä ëàï, áàåôï àîøé÷ðé". ìòéì, äòøä 49, òî' 19.
57. ùéçä ùì äîçáøú òí øéö'àøã â'åï ðåéäàåñ, äòåøê äøàùé ùì First Things.
58. îëúá ùôåøñí áëúá äòú First Things, January 1997, p. 2.
59. Robert L. Bartley, in "On the Future of Conservatism: A Symposium," in Commentary, "
February 1997, p. 16.
60"It's Time to Take On the Judges," editorial in The Weekly Standard, December 16, 1996 ,
pp. 9-10.
61. îãéðåú îñåéîåú, ëîå ÷ðãä, îâáéìåú âí "ãáøé ùèðä" åöåøåú äúáèàåú àçøåú äðúôùåú ëîðåâãåú ìðåøîåú äãøåùåú ì÷éåí äúùúéú ùì çáøåú ãîå÷øèéåú.
62. éúã ðàîï, 25 áàåâåñè, 1996.
63. äàøõ, 6 áñôèîáø, 1996.
64. äàøõ, 1 áñôèîáø, 1996.
65. äàøõ, 4 áñôèîáø, 1996.
66. Marbury v. Madison, quoted in Robert Bork, The Tempting of America, (New York: The Free Press, 1991), p. 24 (ìäìï áåø÷). ÷éåîï ùì äâáìåú ëúåáåú äéä âí äáñéñ ì÷áéòúå ùì áéú äîùôè äòìéåï áéùøàì, îàæ ä÷îúå, ùæëåúå ìáçåï àú îéãú äçå÷éåú ùì ôòåìåú îîùìä ìàåø ç÷é÷ú äëðñú. áéú äîùôè èòï ùäëðñú îçå÷÷ú çå÷éí ëãé ùéöééúå ìäí, åáòåã ùìëðñú ðúåðä äøùåú ìáèì àú äçå÷éí äììå ëøöåðä, ìîîùìä àéï ùåí æëåú ìäôø àåúí ëì òåã ìà áåèìå.
67. öéèåè îúåê áåø÷, òî' 20. àéøãì àîø àú äãáøéí áúâåáä ì÷áéòúå ùì ùåôè àçø ááéú äîùôè äòìéåï, ñîåàì ö'ééñ, ùèòï ùáéú äîùôè öøéê ìäéåú îñåâì ìáèì ç÷é÷ä äîðåâãú ì"éñåãåú äçùåáéí ùì äàîðä äçáøúéú". áåø÷, òî' 19.
68. â'øåæìí ôåñè, 10 áéðåàø, 1997.
69. "àîåú äîéãä äöéáåøéåú äî÷åáìåú òì áðé æîððå": àîú äîéãä äî÷åáìú áàøöåú-äáøéú áðåùà æä, ùàåîöä òì éãé îòøëú äîùôè áéùøàì.
70. ò÷éáà ðåó ð' îùøã äáéèçåï (áâ"õ 205/94), ìà ôåøñí.
71. àäøï áø÷, öéèåè áúåê â'øåæìí ôåñè, 14 áéåìé, 1996.
72. àäøï áø÷, öéèåè áúåê â'øåæìí ôåñè, 16 áàåâåñè, 1996.
73. äùåôè îéùàì çùéï, öéèåè áâ'øåæìí ôåñè, 16 áàåâåñè, 1996.
74. â'øåæìí ôåñè, 14 áéåìé å-16 áàåâåñè, 1996.
75. áìçõ áéú äîùôè ä÷éîä äîîùìä åòãä öéáåøéú ùðééä ùúìîã àú äñåâéä, åâí åòãä æå äîìéöä ìñâåø àú äëáéù. òí æàú, ëîä îçáøé äååòãä äçéìåðééí àîøå ùääîìöåú ëììå äáèçä ìà-ëúåáä ùì îúï úîåøä ìöéáåø äçéìåðé áöåøú ùéøåú îåðéåú ùéîåñã ááéøä áùáú, ìîøåú ùáäîìöåú äëúåáåú ìà ðëììä ùåí òñ÷ä îòéï æå. çáøéí àìä áååòãä îùëå îàåçø éåúø àú çúéîåúéäí ëàùø äîîùìä ãçúä àú äôøùðåú äæå ìäîìöåú.
76. ùîåàì åéëñìáàåí ð' ùø äáéèçåï (ãðâ"õ 3299/93), ô"ã îè (2), òî' 210.
77. âãòåï àìåï, "á÷öä îñò äîøåøéí ùì äéåòõ", äàøõ, 10 áñôèîáø, 1996.
78. áî÷øä ãåîä îùðú 1989 áéèì áéú äîùôè àú äçìèú äéåòõ äîùôèé ìîîùìä ùìà ìäòîéã ìãéï àú äòåøê äøàùé ùì éãéòåú àçøåðåú åàú àçã îëúáéå áòååï äôøä ìëàåøä ùì ëììé ñåáéåãéöä. âí ëàï, ìàçø äøùòä ááéú îùôè äùìåí, æåëå äðàùîéí áòøòåø ìáéú äîùôè äîçåæé áúì àáéá. áãéòáã ðøàä ëé ðèééúå ùì äéåòõ äîùôèé ìà ìäâéù ëúá àéùåí äééúä ìîòùä ñáéøä éåúø îæå ùì áâ"õ. äàøõ, 3 áéåìé, 1997.
79. ø÷ áî÷øä ìà ðäøñä ä÷øééøä äôåìéèéú ùì éò÷á ðàîï ìçìåèéï: æîï ÷öø ìàçø äúôèøåúå ùì ðàîï äúôèø ùø äàåöø ãï îøéãåø îúô÷éãå, åøàù äîîùìä áðéîéï ðúðéäå äöéò ìðàîï àú äúé÷ äôðåé.
|