ìáéú äîùôè äòìéåï éöàå îåðéèéï ëàçã îáúé äîùôè äà÷èéáéñèééí áéåúø áòåìí äãîå÷øèé.1 àåìí áçåøó äàçøåï äáéà áéú äîùôè àú äà÷èéáéæí ùìå ìùéà çñø ú÷ãéí áôñé÷ä äîáåññú òì äðçåú îùôèéåú ÷ìåùåú áéåúø, ùäôëä àú øåáí äîëøéò ùì ääåøéí áéùøàì ìòáøééðéí. äôòí ìà äñúô÷ áéú äîùôè áäúòøáåú áðåùàéí ôåìéèééí åçáøúééí áæéøä äöéáåøéú, àìà ôðä ìèôì âí áãøê ùáä áåçøéí äåøéí éùøàìéí ìçðê àú éìãéäí.
á25- áéðåàø 2000 ÷áòå ùìåùä ùåôèé áéú äîùôè äòìéåï, áî÷øä ôìåðéú ð' îãéðú éùøàì, ëé îëä ÷ìä ùì äåøä òì æøåòå àå òì àçåøéå ùì éìã äéà ú÷éôä ìôé ñòéó 379 ìçå÷ äòåðùéï - òáéøä ùãéðä îàñø ùì ùðúééí. ìà ø÷ òðéùä àëæøéú àå îåôøæú, ëúá áéú äîùôè, àìà ëì òðéùä âåôðéú "ôñåìä äéà îëì åëì, åäéà ùøéã ìúôéùä çáøúéú-çéðåëéú ùàáã òìéä äëìç".2 ìãòú äùåôèéí ùäëøéòå áúé÷ æä - äðùéà àäøï áø÷, ãåøéú áééðéù åéöç÷ àðâìøã - äòðééï áøåø åçã-îùîòé:
äôòìú òðéùä äâåøîú ìëàá åìäùôìä àéðä úåøîú ìàéùéåúå ùì äéìã åìçéðåëå, àìà ôåâòú äéà áæëåéåúéå ëàãí. äéà ôåâòú áâåôå, áøâùåúéå, áëáåãå åáäúôúçåúå äú÷éðä. äéà îøçé÷ä àåúðå îùàéôúðå ìçáøä ð÷ééä îàìéîåú. àùø òì ëï, ðãò ëé ùéîåù îöã äåøéí áòåðùéí âåôðééí àå áàîöòéí äîáæéí åîùôéìéí àú äéìã ëùéèú çéðåê, äðå àñåø áçáøúðå ëéåí.3
åùîà éôøù îéùäå äöäøä æå ëàîéøä îåñøéú âøéãà åìà ëäëøòä îùôèéú îçééáú, îéäøå äùåôèéí ìîðåò àé-äáðä æå:
á÷øáðå îöåééí äåøéí ìà îòèéí, äòåùéí ùéîåù áëåç ùàéðå îåâæí ëìôé éìãéäí (ëâåï îëä ÷ìä áéùáï àå òì ëó äéã), ëãé ìçðëí åìúú áäí îùîòú. äàí ðàîø ëé äåøéí àìä òáøééðéí äí?... äúùåáä äøàåéä äéà ëé áîöá äîùôèé, äçáøúé åäçéðåëé ùáå àðå ðúåðéí, àéï ìäúôùø òì çùáåï ñéëåï ùìåîí åùìîåúí ùì ÷èéðéí. éù âí ìäáéà áçùáåï, ùàðå çééí áçáøä áä äàìéîåú ôåùä ëðâò; äéúø ìàìéîåú "÷ìä" òìåì ìäéãøãø ìàìéîåú ùçåîøúä øáä. àéï ìñëï àú ùìîåú âåôå åðôùå ùì ÷èéï áòðéùä âåôðéú ëì-ùäéà; àîú äîéãä äøàåéä öøéëä ìäéåú áøåøä åçã-îùîòéú, åäîñø äåà ëé àéï òðéùä âåôðéú îåúøú.4
áîéìéí àçøåú, áéú äîùôè äöéâ àú äùàìä äàí äåøä ùèôç òì ëó éãå ùì éìãå öøéê ìäéçùá òáøééï, åäùéá òìéä áîôåøù áçéåá.
øá äôéúåé ìôèåø àú ôñ÷ äãéï ëçåìéä ðåñôú áùøùøú ùì äçìèåú äîøàä òã ëîä øçå÷éí äùåôèéí îäåøàåú äçå÷ äéùøàìé åîï ääù÷ôåú ùì äøåá äîëøéò áéùøàì. àôùø ìèòåï âí ùîàçø ùôñé÷ä æå àéðä ðéúðú ìàëéôä, åäéà úéú÷ì áäúòìîåú ëììéú - àéï î÷åí ìãàâä øáä. àåìí ôñ÷ äãéï áòðééï ôìåðéú øàåé ìùéîú ìá, îùåí ùäåà îééöâ àú äçãéøä äòîå÷ä áéåúø òã ëä ùì áéú äîùôè äòìéåï ìçééäí äôøèééí ùì àæøçé éùøàì. äåà âí îåøéã àú øó ääðî÷ä äîùôèéú ùäùåôèéí øåàéí ëðçåöä ááåàí ìäöãé÷ ùéðåééí îäôëðééí áçå÷ äéùøàìé, äåôê òì ôðéå òé÷øåï øá-ùðéí áãéðé äîùôçä áãøê äôåúçú ôúç ìàëéôä ùøéøåúéú, åîàééí ì÷ò÷ò àú ñîëåú ùìèåï äçå÷, ëîå âí àú ñîëåúå ùì áéú äîùôè òöîå. ääçìèä áòðééï òðéùä âåôðéú ùì éìãéí àëï îáäéøä éåúø îëì ôñ÷ ãéï àçø ùðéúï ìàçøåðä òã ëîä îàééí äà÷èéáéæí ùì áéú äîùôè äòìéåï òì äàéæåðéí äòãéðéí ùáäí úìåéä äãîå÷øèéä äéùøàìéú.
á
áäúçùá áàåôé äîäôëðé ùì ôñ÷ ãéï ôìåðéú, äãòú ðåúðú ùìà ðéúï äéä ìäçìéè áî÷øä æä áìà äëøòä ìâåôå ùì òðééï äòðéùä äâåôðéú, åùáéãé äùåôèéí äéå äöéãå÷éí äîùôèééí äàéúðéí áéåúø ìäðî÷ú äëøòúí. áøí, ìîòùä, áéú äîùôè äéä éëåì ìäëøéò áòðééï áìé ìäéãøù ìùàìú çå÷éåú äòðéùä äâåôðéú ùì éìãéí ëìì åòé÷ø.5 éúø òì ëï, äðéîå÷éí ìôñ÷ äãéï çåøâéí áàåôï ùòøåøééúé î÷ðé äîéãä äî÷åáìéí ìäðî÷ä îùôèéú.
äî÷øä òöîå ôùåè ìîãé: æäå òøòåø ùì àéùä îøîú âï àùø äåøùòä áú÷éôú áúä áú äùáò åáðä áï äçîù åáäúòììåú áäí. áéú äîùôè äîçåæé áúì àáéá îöà ùáîäìê äùðéí 1995-1994 çáèä äàí áéìãéí ùåá åùåá áøàùí, áæøåòåúéäí, áâáí åáéùáðí, äùìéëä òìéäí ðòìééí åäëúä àåúí á÷á÷áé âåîé. ääúòììåú áùðé äéìãéí äùàéøä ñéîðéí âìåééí àùø öååú áéú äñôø ãéååç òìéäí; îåøä àçú äòéãä, ìîùì, ùäéìãä áàä ìáéú äñôø ëùòì æøåòä ñéîðé çáìä öäåáéí, àùø ðâøîå, ìãáøéä, òì éãé äàí ëàùø äëúä áä áî÷ì îùåí ùçãøä ìà äéä îñåãø. áî÷øä àçã äðçéúä äàí òì ôðéå ùì áðä îëä ùò÷øä àçú îùéðéå.6 éúø òì ëï, ùðé äéìãéí äøàå ñéîðéí áøåøéí ùì îöå÷ä ðôùéú ò÷á ääëàä äúëåôä. îåøä àçú ãéååçä ùìòúéí ÷øåáåú äéä äéìã ðøúò ááäìä ëàùø äú÷øáä àìéå, åîåøä àçøú äáçéðä ù"âí ëùäééúé îãáøú àéúä [òí äéìãä] ìà ôòí, åäééúé îøéîä ñúí éã, äéà äééúä áúðåòú äúâåððåú åàôéìå äééúä îåëðä ìäúçáà îúçú ìùåìçï ëé äéà çùáä ùàðé øåöä ìäëåú àåúä".7 ìðåëç îù÷ì äøàéåú ãçä áéú äîùôè äîçåæé àú èòðú äàí ùôòåìåúéä ðåòãå ìùøú îèøåú çéðåëéåú. áéú äîùôè, ëúáä äùåôèú ñáéåðä øåèìåé, àéðå éëåì ìäùìéí òí ôòåìåú àìéîåú ëàìä "äâí ùäï òèåôåú áîçìöåú ùì 'ôéìåñåôééú çéðåê'".8
áéú äîùôè äòìéåï äéä éëåì ôùåè ìàùø àú ääøùòä. äàéùä äðéãåðä çøâä ááéøåø îï äâáåìåú äñáéøéí ùì çéðåê ìîùîòú, âí áäðçä ùòðéùä âåôðéú îúåðä ðçùáú îåúøú.9 àåìí äùåôèú ãåøéú áééðéù, àùø ëúáä àú ôñ÷ äãéï, äúò÷ùä ìãåï âí áçå÷éåúå ùì î÷øä äéôåúèé ùì "îëä ÷ìä áéùáï àå òì ëó äéã". áòùåúä ëï áçøä ìáçåï îçãù ú÷ãéí ù÷áò áéú äîùôè äòìéåï òöîå áùðú 1953, áãìàì øàñé ð' äéåòõ äîùôèé ìîîùìú éùøàì, ôñé÷ä ùäééúä çì÷ î÷åáì îï äîùôè äéùøàìé áîùê ëîçöéú äîàä.10 áàåúä ôñé÷ä ú÷ãéîéú, ùäëéøä áçå÷éåú ùì äëàä ÷ìä áéãé äåøéí åîåøéí, äúáññ áéú äîùôè òì äçå÷ äàðâìé, áäúàí ìäåøàåú äçå÷ ùçìå áàåúä äòú áî÷øéí ùì ìà÷åðä îùôèéú (î÷øä ùáå äçå÷ äëúåá àéðå îñô÷ àú ääðçéä äðçåöä ìùí äëøòä).11 òí çìåó äæîï, îùäùúðúä ãòú ä÷äì áòðééï òðéùä âåôðéú ááúé ñôø, àñø îùøã äçéðåê áîåçìè òì îðäìéí åîåøéí ìäëåú úìîéãéí - îãéðéåú ùàéùø áéú äîùôè äòìéåï áôñé÷åú îï äùðéí 1994 å1998-. 12 òí æàú, ìâáé äåøéí, äåñéó áéú äîùôè äòìéåï, ìøáåú äðùéà àäøï áø÷, ìãáå÷ áò÷áéåú áú÷ãéí îùðú 1953 - åäîçå÷÷, áúé äîùôè åä÷äéìä äîùôèéú øàå áå çì÷ îçééá ùì äîùôè äéùøàìé, àó ùìà ðç÷÷ áàåôï øùîé.13
áðî÷ä àú äçìèúä ìäôåê òì ôðéå ú÷ãéí æä, âééñä áééðéù, áúîéëú ùðé òîéúéä,14 ìà ôçåú îùéùä èéòåðéí ðôøãéí. ëì àçã îäí áôðé òöîå äéä ÷ìåù îëãé ìäöãé÷ àú îñ÷ðú áéú äîùôè. áçéðúí áæä àçø æä äéà îòéï ñéåø îåãøê áéï äñåâéí äùåðéí ùì èéòåðéí îåôøëéí äçáéáéí òì áéú äîùôè äòìéåï ááåàå ìäöãé÷ àú ôìéùåúéå ìúçåí äç÷é÷ä äùéôåèéú.
÷å ääðî÷ä äøàùåï ùì áééðéù áôñ÷ äãéï äåà äèòðä ùéùøàì öøéëä ìáçåï àú äðäåâ áîãéðåú ãîå÷øèéåú àçøåú. áôúéçú äãéåï äéà éåöàú éãé çåáä áäöâú îåøëáåú äòðééï: "ðéúï ìîöåà îâååï âéùåú ìòðééï æä, àùø äùåðé áéðéäï ðåáò îúôéùåú òøëéåú, çáøúéåú, çéðåëéåú åîåñøéåú ùäúôúçå áîùê äùðéí áçáøåú ùåðåú".15 àçø ëê äéà ôåðä ìç÷åø àú äðåäâ ááøéèðéä, ÷ðãä åàøöåú-äáøéú, î÷åîåú ùáäí äçå÷ îúéø áîôåøù òðéùä âåôðéú îúåðä ùì éìãéí áéãé äåøéäí.16 àê ëì æä àéðå àìà ä÷ãîä ìùáçéí ùäéà îøòéôä òì äâéùä äîúçøä, äáàä ìéãé áéèåé áùáãéä, ôéðìðã, ãðîø÷, ðåøáâéä åàåñèøéä. áòùøéí äùðéí äàçøåðåú, àìéáà ãáééðéù, ùîå îãéðåú àìä ãâù "òì æëåú äéìã ìëáåã, ìùìîåú äâåó åìáøéàåú äðôù", åìôéëê äòáéøå ç÷é÷ä ùáä "àñøå àå äâáéìå òã îàåã àú ñîëåúí ùì äåøéí ìäòðéù àú éìãéäí áòðéùä âåôðéú".17 áìùåï ùäéà ðå÷èú, ëîå âí áàæëåøéí äîåáàéí áäîùê áôñ÷ äãéï, îáäéøä áééðéù ùäéà îàîéðä ëé î÷åîä ùì éùøàì áéï äîãéðåú äîú÷ãîåú äîøëéáåú ÷áåöä ùðééä æå.
èéòåï æä ôâåí îëîä áçéðåú. øàùéú, áéú äîùôè äúòìí îäáãì îäåúé áéï àåúï çîù îãéðåú åáéï éùøàì: ëì áúé äîçå÷÷éí ùìäï äòáéøå ç÷é÷ä îôåøùú äîåöéàä òðéùä âåôðéú àì îçåõ ìçå÷, åàéìå äëðñú ìà òùúä æàú.18 ùðéú, áðéâåã ìîùúîò îï äúéàåø ùì áééðéù, àåúï çîù îãéðåú ùäéà îæëéøä äï øùéîä ëîòè ùìîä ùì äãîå÷øèéåú ùàñøå òðéùä âåôðéú áéãé äåøéí, áòåã ù76- îúåê 84 äîãéðåú äãîå÷øèéåú áòåìí áçøå ùìà ìäúòøá áæëåú ääåøéí ìäùúîù áòðéùä âåôðéú îúåðä ìùí çéðåê éìãéäí.19 àéï æä îåáï îàìéå ùéùøàì, ùøååçåú áä äù÷ôåú îñåøúéåú áòé÷øï áúçåí çéé äîùôçä, öøéëä ìöàú ðâã äâéùä äáéðìàåîéú äî÷åáìú áàùø ìàåôï ùáå îåñãøéí éçñéí áéï äåøéí ìéìãéí, ëãé ìòöá àú ãîåúä áäúàí ì÷åîõ îãéðåú àéøåôéåú ùäôëå ìçîîä äðéñéåðéú ùì äòåìí ìðåøîåú åìç÷é÷ä çáøúéú øãé÷ìéåú.
àê âí àí ñ÷ðãéðáéä äéà àëï äîåãì äðáçø ìãéðé äîùôçä äéùøàìééí, äøé àéï áðéñéåï ùì îãéðåú àìä ëãé ìúîåê áîäôëä ùéôåèéú, ëîå ùðòùä áôñ÷ ãéï ôìåðéú. îîùìåúéäï ùì àåñèøéä åäîãéðåú äñ÷ðãéðáéåú - ùìà ëîå áéú äîùôè äéùøàìé - ðæäøå ùìà ìäôåê àú äòðéùä äâåôðéú ìòáéøä ôìéìéú áï ìéìä. äï äòãéôå ìééùí úäìéê äãøâúé àùø èéôç äñëîä øçáä, åáé÷ùå ìùðåú úçéìä àú òîãåú äöéáåø åîðäâéå, åø÷ ìàçø îëï ìîñã ùéðåé æä áàîöòåú ç÷é÷ä - åâí àæ ÷áòå ëé òðéùä âåôðéú ùì éìãéí úéçùá òååìä àæøçéú åìà òáéøä ôìéìéú.20 ùáãéä, àùø äééúä áùðú 1979 ìîãéðä äøàùåðä ùàñøä òðéùä âåôðéú áéãé äåøéí, òùúä æàú ø÷ ìàçø îñò äñáøä áï àøáò-òùøä ùðä ùáîäìëå äù÷éòå îîùìåúéä, áæå àçø æå, îàîöéí çéðåëééí àãéøéí ëãé ìééãò äåøéí áãáø ùéèåú çìåôéåú ùì çéðåê ìîùîòú, áòåã áéú äîçå÷÷éí îú÷ï áäãøâä àú ãéðé äîùôçä áàåôï ùäöéá îâáìåú äåìëåú åøáåú òì äòðéùä äâåôðéú. ëàùø äçì úäìéê æä á1965-, çùáå 53 àçåæéí îääåøéí äùáãéí ùòðéùä âåôðéú ðçåöä ìòúéí áâéãåì éìãéí. ùù ùðéí ìàçø îëï ñáøå ëê ø÷ 35 àçåæéí, åùéòåøí äåñéó ìøãú òã ç÷é÷ú äçå÷ áùðú 1979. 21 ääöáòä äàçéãä ëîòè ùì áéú äîçå÷÷éí äùáãé áòðééï äàéñåø òì òðéùä âåôðéú (ø÷ 6 îúåê 265 çáøé äáéú äöáéòå ðâã äçå÷) ùé÷ôä àôåà äñëîä äåìëú åâãìä á÷øá äçáøä äùáãéú.22
ìàçø ùäöéâä úîåðä îñåìôú ùì äðäåâ áòåìí äãîå÷øèé, ôåðä áééðéù ìãåï áðñéáåú ä÷ééîåú áçáøä äéùøàìéú, åîöééðú ëé
ääëøòä áùàìú äìâéèéîéåú ùì òðéùä âåôðéú ëìôé éìãéí, îåùôòú áîéãä øáä îäù÷ôåú çáøúéåú-òøëéåú. äù÷ôåú àìä ðúåðåú ëîåáï ìùéðåééí áäúàí ìäúôúçåéåú çáøúéåú åúøáåúéåú; îä ùðøàä èåá åðëåï áòáø, éëåì ùìà ìäéøàåú ëê áäååä.23
äîùúîò îäöäøä æå, åáééðéù îðñçú æàú áöåøä îôåøùú éåúø áäîùê ôñ÷ äãéï, äåà ù"ääù÷ôä äçáøúéú-òøëéú" áéùøàì àéðä îúéøä òåã ìäåøéí, áùåí ôðéí åàåôï, ìäòðéù àú éìãéäí òðéùä âåôðéú.24 àåìí ääåëçä äéçéãä ùäéà îáéàä ìèòðä æå äéà ùáéú äîùôè äòìéåï òöîå ùéðä àú òîãúå, ëàùø ôñ÷ ôòîééí ðâã òðéùä âåôðéú ááúé ñôø, áîäìê ùðåú äúùòéí. äðéîå÷éí ùì áéú äîùôè áàåúí î÷øéí, ëúáä áééðéù, "éôéí ìãòúé âí ìòðééï äåøéí, òì àó äùåðé".25
äéä àôùø ìöôåú ùèéòåï îñåâ æä ééúîê áøàéä äîåëéçä ùäùéðåé áéçñ ìòðéùä âåôðéú áéãé äåøéí äëä ùåøù áöéáåø äøçá åìà ø÷ á÷øá äùåôèéí - áãåîä ìúîåøä ùçìä áâéùú äöéáåø áòðééï äëàä ááúé ñôø.26 òã ëîä ùäãáø îúîéä, ôñ÷ äãéï àéðå îöéò ùåí øàéä ëæàú. áéú äîùôè àéðå îàæëø ùåí ñ÷ø ãòú ÷äì òì òîãåúéå ùì äöéáåø äéùøàìé, åàéðå îöèè îç÷øéí éùøàìééí òì âéãåì éìãéí - ìîøåú ðâéùåúí ùì ùðé áçðéí àìä ì"äù÷ôä äçáøúéú-òøëéú" ùì úåùáé éùøàì òì òðéùä âåôðéú. ìéçñ ãåîä æåëåú òîãåúéäí ùì äîåîçéí áúçåí: áéú äîùôè ìà ø÷ âéìä àãéùåú ëìôé äòåáãä ùàðùé î÷öåò øáéí áéùøàì îöããéí áòðéùä âåôðéú áðñéáåú îñåéîåú;27 äåà àó îúòìí îàåúí îåîçéí éùøàìéí äúåîëéí áòîãúå, åáåçø ìäøàåú îäé "ääù÷ôä äçáøúéú-òøëéú" áéùøàì áàîöòåú àæëåø îç÷øéí ùðëúáå áàðâìéú òáåø äåøéí àîøé÷ðéí åáøéèéí. äåà âéìä æìæåì ãåîä âí áðúåðéí ùòìå îñ÷øéí øìååðèééí. ùìåùä ùáåòåú áìáã áèøí ðéúï ôñ÷ ãéï ôìåðéú, ôøñí éãéòåú àçøåðåú úåöàåú ùì ñ÷ø ãòú ÷äì ùäøàä ëé 57 àçåæéí îï äéùøàìéí äéäåãéí îàîéðéí ùìëì äôçåú "ééúëï" ùéù îöáéí ùáäí ðëåï ìäëåú éìã ìîèøåú çéðåëéåú.28 åîç÷ø îùðú 1996 îöà ëé 75 àçåæéí îï ääåøéí äéùøàìéí àéùøå ùäí îòðéùéí àú éìãéäí áàîöòåú äëàä, ìôçåú îãé ôòí.29
àé-àôùø àôéìå ìãåï àú äùåôèéí ìëó æëåú åìäðéç ùäí ìà äéå òøéí ìîöéàåú æå. ôñ÷ äãéï äáäéø ùäí áçøå áîåãò ìäúééçñ ááéèåì ìòîãú äøåá.30 ëôé ùäñáéø àçø ëê äðùéà àäøï áø÷ áðàåí ùáà ìäâï òì ääëøòä: "àðçðå ìà ôåñ÷éí ìôé ñèèéñèé÷ä ùì ãòú äöéáåø. áéú äîùôè öøéê ìúú áéèåé ìúôéùåú òåî÷ ùì ääéñèåøéä åìà ìäéñèøéä".31
ìàçø ùðëùìå ááéñåñ äèòðä ëàéìå çìå ùéðåééí éñåãééí áòîãåú äñåáéé÷èéáéåú ùì äöéáåø äéùøàìé, îôðéí áééðéù åòîéúéä àú îáèí ìúçåí îãòé äçáøä áðéñéåï ìîöåà ùí áñéñ àåáéé÷èéáé ìäçìèúí. "îç÷øéí ôñéëåìåâééí åçéðåëééí", ëåúáú áééðéù, "îøàéí ëé äùéîåù áòðéùä îöã äåøéí, äâåøîú ìéìãéäí ëàá àå äùôìä, àéðå øöåé, åàó òìåì ìäéåú îæé÷".32 ìàçø ùñ÷øä îñôø îöåîöí ùì îàîøéí åñôøéí äúåîëéí áèòðä æå, äéà îñëîú: "áéú äîùôè àéðå éëåì åàéðå øùàé ìòöåí òéðéå îôðé äúôúçåéåú çáøúéåú åîäì÷çéí ùäåô÷å îîç÷øéí çéðåëééí åôñéëåìåâééí àùø ùéðå îï ä÷öä àì ä÷öä àú ääúééçñåú ìçéðåê úåê ùéîåù áàîöòé òðéùä âåôðééí".33
àìà ùìàçø ääöäøä äæàú îåñéôéí äùåôèéí ìòùåú áãéå÷ àú æä - äí òåöîéí àú òéðéäí ðåëç ëì äøàéåú äòìåìåú ìñúåø àú èòðúí. ëôé ùéåãò ëì îé ùîúîöà áîöá äîç÷ø äòãëðé áãáø òðéùä âåôðéú òì éãé äåøéí, äúåöàåú áúçåí æä øçå÷åú îìäéåú çã-îùîòéåú.34 àó ùðëåï äåà ùäøáä îçðëéí åôñéëåìåâéí áåìèéí èåòðéí ðâã òðéùä âåôðéú,35 îöáéòéí ëîä îç÷øéí çùåáéí ùôåøñîå áùðéí äàçøåðåú òì ëê ùòðéùä âåôðéú ùàéï áä îùåí äúòììåú äéà ùéèä éòéìä áîéåçã ìéöéøú îùîòú, äîñééòú ìéìãéí ìäúðäâ èåá éåúø åáöåøä àìéîä ôçåú. áôáøåàø 1996, ìîùì, ÷ééîä äà÷ãîéä äàîøé÷ðéú ìøôåàú éìãéí ëðñ ùáçï àú äùôòåúéä ùì òðéùä âåôðéú, åàú äîç÷øéí ùäåöâå áå ôøñîä áâéìéåï îéåçã ùì ëúá äòú äéå÷øúé ùìä ôãéàèøé÷ñ.36 àôùø ùòáåãú äîç÷ø äçùåáä áéåúø ùäåôéòä ùí äééúä òáåãúå ùì øåáøè ìøæìø, ùòøê ñ÷éøä î÷éôä ùì 166 îç÷øéí òì òðéùä âåôðéú ùôåøñîå áùðé äòùåøéí ä÷åãîéí. ìàçø ùãçä àú äîç÷øéí ùìà òáøå áé÷åøú òîéúéí àå ùëììå ôâîéí îúåãåìåâééí çîåøéí - ëâåï äëììú î÷øéí ùì äúòììåú áéìãéí éçã òí òðéùä ÷ìä - ðåúøå áéãé ìøæìø ùìåùéí åçîéùä îç÷øéí ùòîãå áàîåú äîéãä ä÷ôãðéåú ùìå. îúåëí, îñôø äîç÷øéí ùäåëéçå úåöàåú çéåáéåú ùì òðéùä âåôðéú - äúðäâåú èåáä éåúø åàìéîä ôçåú îöã éìãéí - äéä ùååä ôçåú àå éåúø ìîñôø äîç÷øéí ùäåëéçå úåöàåú ùìéìéåú.37 éúø òì ëï, "äîç÷øéí ùøîú äîäéîðåú äôðéîéú ùìäí âáåää éåúø ðèå ìâìåú úåöàåú çéåáéåú", âí áäùååàä ìùéèåú éòéìåú àçøåú ùì çéðåê ìîùîòú, ëâåï ðæéôåú îéìåìéåú åäñáøéí îðåî÷éí.38 áãåîä ìæä, áùðú 1997 ôøñí ëúá äòú äéå÷øúé äàøëéåï ìøôåàú éìãéí åðåòø îç÷ø ùì äôñéëåìåâéú îøâ'åøé ìéðãðø âåÌðåÊ, ùò÷áä àçøé 1,100 áðéí åáðåú áîùê ú÷åôä ùì çîù ùðéí åâéìúä ùéìãéí áðé àøáò òã ùáò ùäåëå ÷ìåú áéãé äåøéäí äéå îòåøáéí áôçåú úâøåú ááéú äñôø - ãáø ùäåìéê àú äçå÷øú ìîñ÷ðä ëé "áðåâò ìøåá äéìãéí, äèòðåú ùòðéùä âåôðéú ÷ìä îìîãú àåúí ìäéåú úå÷ôðéí ðøàåú ìà-îáåññåú".39
áîç÷øéí àìä ëùìòöîí àéï ëãé ìäåëéç ùòðéùä âåôðéú äéà àîöòé çéðåëé øöåé. òí æàú, äîñ÷ðä äòåìä îäí ááéøåø äéà ùäîåîçéí ìà äâéòå ìëìì äñëîä øçáä, åùëì àãí äîá÷ù ìáññ äëøòä îùôèéú òì ÷éåîä ùì äñëîä ëæàú òåùä æàú îúåê äúòìîåú îï äîîöàéí. ëîå ùöééï ìøæìø, "äîîöà äçùåá áéåúø ùì äñ÷éøä äåà ùîç÷øéí àéëåúééí äîúòãéí úåöàåú îæé÷åú ùì òðéùä âåôðéú ùàéï áä ëãé äúòììåú îòèéí îëãé ìúîåê áééòåõ àå áð÷éèú îãéðéåú ðâã îðäâ òúé÷ æä ùì äåøéí".40
â
ø÷ ìàçø ùîéöå àú äèéòåðéí äîùååéí, äñåöéåìåâééí åäîãòééí, îðñéí áééðéù åòîéúéä ìáññ àú äëøòúí áàåôï éùéø éåúø òì äîùôè äéùøàìé. åàåìí âí ëàï îáåññú äîñ÷ðä ùìäí òì îä ùàé-àôùø ìëðåúå àìà ùéîåù îâîúé áéñåãåú äîùôè ä÷ééîéí.
ãáø æä ðéëø áèéòåðéí äîùôèééí ùáçø áéú äîùôè ìáçåï; äåà ãçä ëìàçø éã ëì î÷åø îùôèé ùòìåì äéä ìòîåã ðâã îñ÷ðúå, àå ôùåè äúòìí îîðå. ëê, ìîùì, àó ùçå÷ äòåðùéï îçøéù áùàìú äòðéùä äâåôðéú äîúåðä áéãé äåøéí, ãéðé äðæé÷éï àéðí ùåú÷éí. àçã äîöáéí äðæëøéí áîôåøù áô÷åãú äðæé÷éï ëäâðä ú÷ôä ðâã úáéòåú äåà î÷øä ùáå "äðúáò äåà äåøå àå àôåèøåôñå àå îåøäå ùì äúåáò... åäåà ééñø àú äúåáò áîéãú äðçéöåú äñáéøä ìîòï ééèéá ãøëå". áééðéù îëéøä áòåáãä æå, àê ôåèøú àåúä áäöäøä ùçñéðåú îôðé úáéòä àæøçéú áâéï äëàú éìã àéðä ôåèøú äåøä îàçøéåú ôìéìéú - èòðä àùø, àó ùäéà ðëåðä îáçéðä èëðéú, àéðä âåøòú îï äøìååðèéåú ùì ç÷é÷ä æå ëäðçéä áãáø ëååðú äîçå÷÷ áùàìú äòðéùä äâåôðéú ùì éìãéí.41
ôñ÷ äãéï îúòìí âí îï ääåøàåú äîôåøùåú äîöåéåú áçå÷ éñåãåú äîùôè (1980), áðåâò ìàåôï ùáå éù ìäúîåãã òí ìà÷åðä îùôèéú. ìôé çå÷ æä, éù ìîìà ìà÷åðåú ëàìä áàîöòåú äî÷åøåú åäîñåøåú äîäååéí àú "îåøùú éùøàì".42 àåìí áéú äîùôè ñéøá ìäéãøù áîôåøù àå áîùúîò ìî÷åøåú äéäåãééí - àùø øåáí ëëåìí îúéøéí ìäåøéí ìçðê àú éìãéäí ìîùîòú áàîöòåú òðéùä âåôðéú îúåðä.43
ìàçø ùôúøä áãøê æå àú ä÷ùééí ùäòîéãå áôðéä äî÷åøåú äîùôèééí äáòééúééí, ôúçä áééðéù àú äãéåï áçå÷ äéùøàìé áäòìåúä òì ðñ àú îä ùäôê áîäøä ìöéãå÷ äøá-úëìéúé ùì áéú äîùôè äòìéåï ìëì ç÷é÷ä ùéôåèéú, ãäééðå çå÷ éñåã: ëáåã äàãí åçéøåúå, îùðú 1992. àìéáà ãáééðéù, ÷åáõ æä ùì ò÷øåðåú îåôùèéí - ùàéðå àåîø ãáø òì òðéùä âåôðéú îöã äåøéí - "îùîù àó äåà î÷åø çùåá" ìàéñåø îåçìè òì òðéùä âåôðéú ùì éìãéí.44
áàåôï èéôåñé, ôñ÷ äãéï àéðå îàæëø ùåí ñòéó ñôöéôé áçå÷, ùîîðå îùúîò àéñåø ëæä, åâí àéðå îöèè îúåê ãéåðé äëðñú áçå÷, ëãé ìäøàåú ùäîçå÷÷ àëï äúëååï ìàñåø òðéùä âåôðéú. åàëï, áãé÷ú çå÷ äéñåã äæä åääéñèåøéä äç÷é÷úéú ùìå îáäéøä ùëì ÷ùø áéðå åáéï ôñ÷ äãéï ùì áéú äîùôè äåà áî÷øä äèåá ôøé äãîéåï. áçå÷ æä, äãáø ä÷øåá áéåúø ìäúééçñåú ìðåùà äòðéùä äâåôðéú äåà ääöäøä ù"àéï ôåâòéí áçééå, áâåôå àå áëáåãå ùì àãí áàùø äåà àãí" - îùôè ù÷ùä ìîöåà áå äùòéä áøåøä ùì æëåú äàí ìçðê àú éìãä áï äçîù áòæøú îëä ÷ìä òì äéã.45 âí äãéåï äôøìîðèøé äàøåê áçå÷ éñåã æä àéðå îøàä åìå áøîæ ùàéñåø ëæä òìä òì ãòú äîçå÷÷éí.46
áî÷åí ìöèè àú äçå÷ òöîå àå àú ãáøéäí ùì äîçå÷÷éí ùðéñçå àåúå, îâÄðä áééðéù òì òîãúä áàîöòåú äôðéä ìîàîø à÷ãîé ùëúá ùåôè áéú äîùôè äòìéåï áãéîåñ çééí ëäï, äîöéò ùìðåëç ç÷é÷úå ùì çå÷ æä á1992- "ééèéá äîçå÷÷ òùåú àí éòééï îçãù áëîä îï ääéúøéí äîöåééí òúä áçå÷, ùîà øçáéí äí éúø òì äîéãä. äãáøéí àîåøéí áîéåçã ìòðééï æëåúí ùì äåøéí åîåøéí ìôâåò áâåó éìãéäí àå úìîéãéäí...".47
ääðçä ùùåôè áãéîåñ îáéï àú ëååðú äîçå÷÷ éåúø îï äîçå÷÷éí òöîí äéà îôå÷ô÷ú. àê âí àí ð÷áì äðçä æå, äîàîø ðåúï úîéëä ÷ìåùä ìîãé ìôñé÷úå ùì áéú äîùôè, îàçø ùëäï îöäéø áä÷ãîúå áîôåøù ùàéï äåà îúééîø ìôøù àú äçå÷ áãøê äøàåéä ìùåôè. "ëáø æ÷ðúé", äåà ëåúá, "åîùëúé éãé îï äôøùðåú äùéôåèéú, åàéï àðé îúééîø ìäñéâ âáåìä. ôøùðåúé äéà à÷ãîéú, úéàåøèéú, çåááðéú...".48 áäúçùá áòåáãä ùëäï àéðå îöéò ìáúé äîùôè ìôøù àú çå÷ äéñåã ëàåñø òðéùä âåôðéú, àìà ø÷ ùäîçå÷÷ éáçï îçãù àú òîãúå áðåùà, ÷ùä òåã éåúø ì÷áì àú äèòðä ùçå÷ éñåã æä éëåì ìäéåú "î÷åø çùåá" ìàéñåø ùòìéå äëøéæ áéú îùôè.
áäòãø î÷åøåú îùôèééí éùøàìééí ìáññ òìéäí àú äçìèú áéú äîùôè, àéï ôìà ùáééðéù ôåðä ìîùôè äáéðìàåîé, àùø áùðéí äàçøåðåú îùîù àú áéú äîùôè äòìéåï éåúø åéåúø ìééáåà "ç÷é÷ä" ùàéï ìä úéîåëéï áçå÷é äîãéðä. áî÷øä æä áé÷ù áéú äîùôè ìîöåà úéîåëéï ìòîãúå áàîðú äàå"í áãáø æëåéåú äéìã, ùàåùøøä òì éãé éùøàì áàåâåñè 1991, åáééçåã áñòéó 19, äîçééá àú ëì äîãéðåú äçúåîåú ìð÷åè "àîöòéí úçé÷úééí, îéðäìééí, çáøúééí åçéðåëééí îúàéîéí òì îðú ìäâï òì äéìã îôðé àìéîåú âåôðéú àå ðôùéú ìñåâéäï, åîôðé çáìä, ôöéòä àå ùéîåù ìøòä, äæðçä àå èéôåì øùìðé, ðéöåì àå äúòììåú... ùòä ùäåà ðúåï áèéôåì äåøéí, àôåèøåôåñéí çå÷ééí àå àãí àçø äîåô÷ã òì äèéôåì áå".49
ìëàåøä, îòîãä ùì éùøàì ëîãéðä ùçúîä òì àîðä äàåñøú "àìéîåú âåôðéú àå ðôùéú ìñåâéäï, çáìä, ôöéòä àå ùéîåù ìøòä" àéðå îçééá àåúä ìàñåø öåøåú îúåðåú ùì òðéùä âåôðéú. éù ìäøçéá áîéãä ðéëøú àú äâãøúí ùì îåðçéí ëîå "àìéîåú" àå "ùéîåù ìøòä" ëãé ùéçåìå âí òì î÷øéí ùáäí àí ñåèøú ÷ìåú ìáðä òì äéã.50 àó òì ôé ëï, ðøàä ùéù áñéñ ëìùäå ìôéøåù ùì áéú äîùôè, ùëï äâãøä îøçéáä ëæàú áãéå÷ äåöòä òì éãé òùøú äçáøéí äéåùáéí áååòãú äàå"í ìæëåéåú äéìã - äååòãä äîåô÷ãú òì äîò÷á àçø äöéåú ìàîðä. áùðú 1993 - ùðúééí ìàçø äàùøåø áéãé îîùìú éùøàì - äçìä åòãä æå ìôøù àú ñòéó 19 ëê ùòðéùä âåôðéú ùì éìãéí çééáú ìäéàñø òì ôé çå÷ áëì äîãéðåú ùàùøøå àú äàîðä.51
áøí, ÷áéòú äååòãä ùäàîðä àåñøú òðéùä âåôðéú ùì éìãéí àéðä éëåìä ìçééá àú áéú äîùôè äòìéåï ùì éùøàì ìëôåú àéñåø ëæä. îáçéðä àîôéøéú, áøé ëé øåá äîãéðåú àéðï îôøùåú àú äàîðä áàåôï æä: ø÷ á9- îúåê 190 îãéðåú ùàùøøå àú äàîðä äééúä òðéùä âåôðéú àñåøä áîåòã ùáå ðéúðä ääçìèä ùì áéú äîùôè äéùøàìé.52 éúø òì ëï, éùðí éñåãåú îùôèééí îåö÷éí ùðéúï ìãçåú áàîöòåúí àú äèòðä ùäàîðä àëï îçééáú àú äçúåîéí òìéä ìëôåú àéñåø òðéùä âåôðéú. äîùôè äáéðìàåîé îâï òì ùåúôåú ìàîðåú îñåâ æä îôðé îçåéáåú ìôøùðåú îàåçøú äîøçéáä àú äúçééáåéåúéäï, îï äèòí ùäúøú ùéðåééí ëàìä úùìåì áàåôï øèøåà÷èéáé îéãä ðéëøú éåúø ùì øéáåðåú îëôé ùäúëååðå ìä÷øéá. áîåòã ùáå àùøøä îîùìú éùøàì àú äàîðä, ìà äééúä ëì øàéä ìëê ùäàå"í äúëååï ëé äîãéðåú äçúåîåú éúçééáå ìäåöéà òðéùä âåôðéú ùì éìãéí áéãé äåøéäí àì îçåõ ìçå÷.53 éúø òì ëï, ìàîðä áãáø æëåéåú äéìã àéï áéùøàì úå÷ó ùì çå÷ - òåáãä ùáéú äîùôè äòìéåï òöîå àéùø áôñé÷åú ÷åãîåú.54 åàëï, öååú ùì îùøã äîùôèéí ãçä ìàçøåðä àú äàôùøåú ìòâï àú äàîðä áç÷é÷ä î÷åîéú.55
ã
ìàçø ùãðå áîâååï ëä øçá ùì ðåùàéí - òðéùä âåôðéú áòåìí äãîå÷øèé, äðåøîåú äîùúðåú áçáøä äéùøàìéú, äîç÷ø áîãòé äçáøä, çå÷ éñåã: ëáåã äàãí åçéøåúå, åàîðú äàå"í áãáø æëåéåúäéìã - çùå äùåôèéí ëëì äðøàä ùáéññå àú èéòåðí áàåôï îåö÷ ãéå òì îðú ìäâéò ìîñ÷ðúí: ùîòùä òðéùä âåôðéú ùì éìã ìîèøåú çéðåëéåú "äðå àñåø áçáøúðå ëéåí".56 ø÷ àæ ôðå ìáçåï àú äçå÷ äôìéìé äéùøàìé áðåùà æä. "úéîåëéï ìâéùä æå", äí ëåúáéí, "ðéúï ìîöåà áàé-÷áìúå ùì ñòéó 49(5) ìäöòú çå÷ äòåðùéï" - åáëê îôðéí àåúðå ìäçìèú äëðñú î1994-, ùãçúä úé÷åï äôåèø áîôåøù äåøéí îàçøéåú ôìéìéú ìòðéùä âåôðéú ñáéøä ùì éìãéäí.57 àê áçéðú äãéåðéí áëðñú îåëéçä ùîðéòé äîçå÷÷éí äéå äôåëéí îàìä ùáééðéù îééçñú ìäí: ìàîéúå ùì ãáø, äëååðä äáøåøä ùì çáøé äëðñú äééúä ùáúé äîùôè éåñéôå ìëáã àú äàåèåðåîéä ùì ääåøéí áúçåí æä.
áòú ääéà òøëä äëðñú áãé÷ä éñåãéú åî÷éôä ùì çå÷ äòåðùéï, ùàçú îîèøåúéä äééúä ì÷áò áç÷é÷ä àú ääâðåú, äöéãå÷éí åäôèåøéí ùðòùå î÷åáìéí òì éñåã ú÷ãéîéí ù÷áòå áúé äîùôè. òí ääâðåú äììå ðîðúä âí ääâðä äôåèøú äåøéí ùäëå àú éìãéäí îäøùòä áú÷éôä, ëì òåã ðòùä äãáø "ìùí çéðåê ùì ÷èéï" å"áìáã ùìà çøâ îï äñáéø". çáø äëðñú ãï îøéãåø (àæ òãééï çáø äìéëåã), àùø éùá áøàù åòãú äîùðä ùòùúä àú øåá îìàëú ä÷åãéôé÷öéä, òîã áøàù äîöããéí áäëììú ôèåø æä áç÷é÷ä. äåà èòï ëé àñåø ìëðñú ìäðéç àú îúï äôèåøéí äàìä áéãé áúé äîùôè. äåà âí äæäéø ùáôåòì éù éñåã ìçùåù ùáúé äîùôè ìà éîùéëå ìëáã àú äú÷ãéí äîáåññ åäååúé÷ áðåùà æä.58 äúðâã ìå áååòãú äîùðä éöç÷ ìåé îï äîôã"ì, àùø äñëéí ùàéï ìàñåø òðéùä âåôðéú ùì éìãéí áéãé äåøéäí, àê èòï ùäëììä îôåøùú ùì äôèåø áçå÷ äòåðùéï òìåìä ìòåãã äåøéí ìäâáéø àú äùéîåù áòðéùä âåôðéú.59 äëðñú àéðä öøéëä, àôåà, ìú÷ï àú äç÷é÷ä áð÷åãä æå, èòï, àìà ìñîåê òì áúé äîùôè ùéáéðå àú ëååðú äîçå÷÷ ëéàåú. ëîä îåîçéí îùôèééí îï äà÷ãîéä åîï äîîùìä úîëå áòîãú ìåé. ù"æ ôìø, îï äô÷åìèä ìîùôèéí áàåðéáøñéèä äòáøéú, èòï ùðéúï ìäðéç àú äðåùà ááèçä "ìçëîú äúáéòä åìçëîú áúé äîùôè... çééðå òí äîöá äæä òã òëùéå, åìà äéä ìðå ÷ùä".60 àôéìå éöç÷ ÷ãîï, îðäì 'äîåòöä ìùìåí äéìã' åäîúðâã äáåìè áéåúø áéùøàì ìòðéùä âåôðéú ùì éìãéí, àîø ìçáøé åòãú äîùðä ùäèòí ìëê ùàéï ìëìåì àú äôèåø áçå÷ äåà äøöåï ìäéîðò îäòáøú "îñø" îåèòä ìäåøéí, ùëï äí éëåìéí ìôøù àú äôèåø ëàåø éøå÷ ìäøçé÷ ìëú:
àðå ìà îá÷ùéí æàú [àéñåø òì òðéùä âåôðéú] ëé àðå çåùáéí ùäçáøä äéùøàìéú òãééï àéðä áùìä ìëê... ëì îä ùàðå îá÷ùéí áùìá æä äåà ùúùàéøå àú äîöá ëôé ùäéä òã ì÷áìúå ùì äçå÷ äæä... ùìà éèòä çì÷ îäöéáåø ìäáéï ùéù ëàï îñø çãù.61
àåúå åéëåç òöîå ðîùê âí áãéåðé åòãú çå÷ä, çå÷ åîùôè ùáøàùä éùá çáø äëðñú ããé öå÷ø (àæ îîø"ö), àùø äåô÷ãä òì äëðú äöòú äçå÷ ìùí äöâúä ìôðé äëðñú. áôåøåí æä ãç÷ îøéãåø áòîéúéå ìîìà àú çåáúí òì éãé áéöåò ä÷åãéôé÷öéä ùì äãéï ä÷ééí, åäæäéø ùàçøú "áéú äîùôè éëåì ìôñå÷ ùääåöàä ùì ääâðä äæàú äéà îëååðú, åìëï îäéåí åäìàä àéï äâðä ëæàú áëìì".62 ìåé äëøéæ ùåá ùàé-äëììú ôèåø îùàéøä àú äîöá äîùôèé ä÷åãí òì ëðå, åäãâéù ùåá åùåá ù"àðçðå ìà îùðéí àú äçå÷".63 äåà àó äåñéó åàîø ùéúðâã áôåòì ìàéñåø òì òðéùä âåôðéú ùì éìãéí îùðé èòîéí:
÷åãí ëì áâìì äîöéàåú, îëéååï ùìà ðòùä àú ëì ääåøéí òáøééðéí. ùðéú, îôðé ùéëåì ìäéåú ùéù ôòîéí ùöøéê ìäùúîù áîòùä æä àå àçø.64
òîãúå ùì ìåé äú÷áìä òì éãé øåá çáøé äååòãä, åñòéó äöéãå÷ äåöà îèéåèú äç÷é÷ä.
ëàùø äâéòä äöòú äçå÷ ìîìéàú äëðñú ìàéùåø ñåôé, ðéñå îøéãåø, òí çáø äëðñú àáøäí ôåøæ (àæ îîø"ö) åòåã ùðé çáøé ëðñú, ìäëðéñ ùåá àú äñòéó ùéúéø áîôåøù ìäåøéí ìäùúîù áòðéùä âåôðéú îúåðä. éöç÷ ìåé ééöâ ùåá àú òîãú äøåá - åäôòí áàåôï øùîé, ùëï éåùá øàù äååòãä, ããé öå÷ø, îéðä àåúå ìòùåú ëï.65 "àí ðùîéè ìà ðàîø àéñåø îåçìè", èòï ìåé, "àí ðùîéè ðàîø ìà ëìåí".66 ëàùø ðãç÷ ìôéðä òì éãé ôåøæ, äåà çæø åäãâéù: "ìà îùðéí".67 ëùäöáéòå àôåà çáøé äëðñú ðâã äöòú îøéãåø, òùå æàú òì ñîê ääáðä ùäí àéðí îáèìéí àú äôèåø äîùôèé äîúéø ìäåøéí òðéùä âåôðéú ùì éìãéäí.
áàåôï úîåä, îâééñú áééðéù ñãøú ãéåðéí æå - ùáùåí ùìá áîäìëä ìà öéããå äï úåîëé äôèåø äîôåøù åäï îúðâãéå äòé÷øééí áàéñåø òì òðéùä âåôðéú òì éãé äåøéí - ëãé ìèòåï ùäîçå÷÷ òøòø òì äîòîã äçå÷é ùì òðéùä âåôðéú. ìùí äöã÷ú äôøùðåú äæàú, îãìâú áééðéù òì ãéåðé åòãú äîùðä åòì ãéåðé äååòãä, åîúòìîú îðàåîéäí ùì îøéãåø åìåé áîìéàä. úçú æàú äéà îöèèú çáøú ëðñú éçéãä, éòì ãééï îï äòáåãä - äðåàîú äéçéãä ùèòðä, áùìá ëìùäå áúäìéê äç÷é÷ä, áæëåú àéñåø òì äåøéí ìäòðéù àú éìãéäí òðéùä âåôðéú.68 áäñáéøä àú äúðâãåúä ìòîãú îøéãåø, äöäéøä ãééï: "àñåø áëìì ìäëðéñ ëàï ðåøîåú áéðééí ëìùäï, îùåí ùæä öøéê ìäéåú çã-îùîòé - ìà úåôòì àìéîåú åìà éåôòì ùåí àîöòé ùì ëôééä òì ÷èéï àå òì îéùäå ùðîöà úçú îøåú àå ñîëåú àå àôåèøåôñåú ùì îéùäå".69 åöéèåè æä, ùàéðå îééöâ ìà àú ãòú äøåá áååòãä åìà àú òîãú äîéòåè, àìà àú ð÷åãú äîáè ùì îçå÷÷ú éçéãä, äåà æä ùáå îùúîùú áééðéù ëãé ì÷áåò àú ëååðú äîçå÷÷.70
ùùú äðéîå÷éí ùì áéú äîùôè äòìéåï áôñ÷ ãéï æä îãâéîéí éçãéå òã ëîä îåëðéí äùåôèéí ìäøçé÷ ìëú ëãé ìúú ìäçìèåúéäí îøàéú òéï îùôèéú. äí ÷åáòéí, áìé ìäáéà ëì ðéîå÷ ùì îîù ì÷áéòä æå, ùî÷åîä ùì éùøàì á÷øá äîéòåè äæòéø ùì äãîå÷øèéåú ùáúé äîçå÷÷éí ùìäï àñøå òðéùä âåôðéú ùì éìãéí áéãé äåøéäí; äí éåöøéí àú äøåùí äîåèòä ùäçáøä äéùøàìéú îöããú áòîãúí; åäí îúòìîéí ìçìåèéï îîç÷øéí îãòééí çùåáéí äñåúøéí àú îñ÷ðúí. áæéøä äîùôèéú, äí îúòìîéí îëì î÷åø ùéù áå ëãé ìñúåø àú ãáøéäí, àå ãåçéí àåúå á÷ù; îçéìéí àú çå÷ éñåã: ëáåã äàãí åçéøåúå òì ñåâééú äòðéùä äâåôðéú, àó ùäåà àéðå îúééçñ àìéä; åîâìéí äúçééáåéåú îùôèéåú äòåìåú ëáéëåì îúåê ôøùðåú ùì åòãåú äàå"í ìàîðä, àó ùîùøã äîùôèéí, åâí áéú äîùôè äòìéåï òöîå, îòåìí ìà äëéøå áàîðä æå ëîñîê îçééá. ìáñåó, áéú äîùôè îòååú àú ëååðú äîçå÷÷ åîòîéã ôðé îé ùîåöéà àì äôåòì àú øöåï äëðñú, áòåãå îñëì àåúå ìîòùä.
î÷áõ æä ùì ñéìåôéí, òéååúéí åôøùðåéåú ùååà àåîø äøáä òì àéëåú ääðî÷ä äùéôåèéú äî÷åáìú ëéåí òì áéú äîùôè. àåìí äùéîåù áäðî÷ä îåôøëú îñåâ æä, çîåø ëëì ùéäéä, äåà ñéîôèåí ùì äáòéä åìà î÷åøä. ùåøù äáòéä äåà äúò÷ùåúå ùì áéú äîùôè ìôòåì ëâåó îçå÷÷ - äúò÷ùåú äîçééáú ìåìééðåú îùôèéú ëàùø áéú äîùôè îá÷ù ìùîø àú äîéúåñ ùäåà ø÷ îîìà àú úô÷éãå ëîôøù äãéï ä÷ééí.
ìîòùä, ø÷ áîñâøú ôøãéâîä ùì âåó îçå÷÷ ðéúï ìîöåà äéâéåï áîòùé áéú äîùôè. ëôé ùîñáéø ôñ÷ äãéï, äùåôèéí çùå ùàéï áéëåìúí "ìòöåí òéðééí" áôðé "äù÷ôåú çáøúéåú-òøëéåú" ùì äöéáåø, "äúôúçåéåú çáøúéåú åúøáåúéåú" åì÷çéí "ùäåô÷å îîç÷øéí çéðåëééí åôñéëåìåâééí". åàîðí, ëì àìä äí âåøîéí ùìîçå÷÷éí àéï æëåú ìòöåí òéðééí áôðéäí.
áøí, ìôé äçå÷ äéùøàìé äëúåá, àéï äùåôèéí àîåøéí ìäéåú îçå÷÷éí. æëåú æå ùîåøä ìëðñú. úô÷éãå ùì áéú äîùôè äåà ìôøù àú äçå÷éí ù÷áò äîçå÷÷ åìééùí àåúí áî÷øéí ôøèééí. åéù ñéáä èåáä îàåã ìçìå÷ú äñîëåéåú äæàú: áéú îçå÷÷éí ðáçø, äîåøëá îîàä åòùøéí çáøéí áòìé ø÷ò ãúé, àúðé, çáøúé-ëìëìé, âéàåâøôé åçéðåëé îâååï, îåëùø ì÷áåò îäé "ääù÷ôä äçáøúéú-òøëéú" ùì äöéáåø äøáä éåúø îäøëá ùì ùìåùä ùåôèéí ùìà ðáçøå, äáàéí îø÷ò ëîòè æää. ëôé ùäæäéø äðùéà ìùòáø ùì áéú äîùôè äòìéåï, äùåôè îùä ìðãåé, áéú äîùôè äåà "àåìéâøëéä", åäåà òåùä ùéøåú ãåá ìãîå÷øèéä ëàùø äåà ðëðñ ìðòìéå ùì äîçå÷÷.71 åàëï, äøàéåú ùáðîöà îöáéòåú òì ëê ùäöéáåø àéðå ùåúó ìäù÷ôä äçáøúéú-òøëéú ùì áéú äîùôè áñåâéä äòåîãú òì äôø÷. àôñ, áòéðé áéú äîùôè, ä÷áéòä îä "äðå àñåø áçáøúðå ëéåí" åîäï "úôéùåú çáøúéåú-çéðåëéåú" "ùàáã òìéäï äëìç", ëîòè àéðä ÷ùåøä ìäù÷ôú äøåá áçáøä, àê äéà ÷ùåøä îàåã ìäù÷ôåú äùåôèéí.
ä
îìáã äú÷ãéí äîãäéí ùéåöø ôñ÷ äãéï áëì äðåâò ìäðî÷ä îùôèéú ÷ìåùä åìç÷é÷ä ùéôåèéú, ääëøòä áòðééï ôìåðéú îééöâú âí çãéøä ãøîèéú àì ÷ø÷ò îùôèéú áúåìä: äôììä ùì äúðäâåú ùëéçä, ùáéú äîùôè ñáåø ëé àéðä øöåéä. ñáéø ìäðéç ùäúåöàåú éäéå äøåú àñåï, äï ìãéðé äîùôçä áôøè åäï ìùìèåï äçå÷ áëìì.
äáòéä äáåìèú áéåúø ùì ôñ÷ äãéï áðåùà òðéùä âåôðéú ùì éìãéí äéà ùäåà îúééâ ëòáøééðéí ÷áåöä âãåìä áàåëìåñééä - ãäééðå àåúí ùìåùä øáòéí îï ääåøéí äîùúîùéí áòðéùä âåôðéú îñåâ æä ëãé ìëôåú òì éìãéäí îùîòú. ÷åãí ìôñ÷ äãéï, äùôéòå øåá ääçìèåú äà÷èéáéñèéåú ùì áéú äîùôè òì éçéãéí àå òì ÷áåöåú îåâáìåú; äï âí ëôå äâáìåú àæøçéåú (ëîå äàéñåø òì àãí ìùîù ëùø), åìà äèéìå àçøéåú ôìéìéú.
îôúä ìåîø ùäôììä âåøôú æå ùì äöéáåø àéðä âåøîú ðæ÷ îîùé, ùëï ääçìèä àéðä ðéúðú ìàëéôä. åàëï, äùåôèéí òöîí îéäøå ìäáäéø ð÷åãä æå: "àéï ìùëåç... ëé ìäåøä òåîãåú ääâðåú ä÷áåòåú áçå÷ äòåðùéï, ä÷åáòåú ñééâéí ìàçøéåú ôìéìéú".72 áîéìéí àçøåú, äåøä ùðàùí áäëàú éìãå éëåì òãééï ìäéùòï òì ëîä äâðåú ùéöéìå àåúå îîàñø.
àê äâðåú àìä àéï áäï ðçîä ìëì îé ùîåãàâ îï äúåöàåú äôåèðöéàìéåú ùì ôñé÷ä æå. äøàùåðä áäâðåú äàìä, ìôé áééðéù, äéà ùäåøéí äîëéí àú éìãéäí, áãéå÷ ëîå ëì òáøééï àçø, éåëìå ìäéðöì îäøùòä àí éåëéçå ùîãåáø á"ùéîåù ñáéø áëåç ùðåòã ìîðåò ðæ÷ ìéìã òöîå àå ìæåìúå".73 àåìí äí éú÷ùå ìäåëéç æàú, ëéååï ùáãøê ëìì àôùø ìîðåò éìã ÷èï îìäæé÷ ìòöîå àå ìàçøéí òì éãé øéñåðå áìáã. îèøúä ùì òðéùä âåôðéú, ìãòú àìä äîöããéí áùéîåù áä, àéðä ìîðåò îéìã ìú÷åò îæìâ áù÷ò çùîìé áøâò ðúåï, àìà ìäøúéòå îìòùåú ëï âí ëùääåøä àéððå ðåëç.
áãåîä ìæä èòï áéú äîùôè ù"áðåñó, ÷ééîåú áãéï äôìéìé 'îñððåú' îñôé÷åú, òì îðú ùî÷øéí ÷ìé òøê ìà ééëðñå ìâãøå. ëê ìîùì ðéúï áéãé äúáéòä ùé÷åì ãòú ùìà ìäòîéã ìãéï áäòãø òðééï ìöéáåø; ëï îöåéä áãéï äôìéìé äâðú 'æåèé ãáøéí'".74 àáì âí ãáøéí àìä àéðí îùëðòéí ìàåø äøèåøé÷ä ùì áéú äîùôè òöîå ðâã òðéùä âåôðéú îúåðä. îéåí ùôñ÷ áéú äîùôè ùâí äèôéçä ä÷ìä áéåúø òì äéã "ôåâòú áæëåéåúéå [ùì äéìã] ëàãí", å"ôåâòú áâåôå, áøâùåúéå, áëáåãå åáäúôúçåúå äú÷éðä"; åîéåí ùôñ÷ ùàôéìå äîëåú ä÷ìåú áéåúø öøéëåú ìäéçùá îòùä ôìéìé îùåí ù"àðå çééí áçáøä áä äàìéîåú ôåùä ëðâò", î÷åí ùáå àôéìå "àìéîåú '÷ìä' òìåìä ìäéãøãø ìàìéîåú ùçåîøúä øáä" - éöø áîå éãéå âåøí-ìçõ ùé÷ùä òì îåñãåú àëéôú äçå÷ ìøàåú áî÷øéí äîåáàéí áôðéäï îòùéí "çñøé òðééï ìöéáåø" àå "÷ìé òøê".
îãàéâä áàåúä îéãä äéà àîåðúå ùì áéú äîùôè ùäåøéí éäéå îåâðéí îôðé àéùåí îùåí ù"îòùä ùàãí áòì îæâ øâéì ìà äéä áà áúìåðä òìéå àéððå îäååä éñåã ìàçøéåú ôìéìéú". àí, ìîùì, ðú÷ìú áèòåú áîéùäå áøçåá, ìà éñúééí àéøåò æä, áãøê ëìì, áàéùåí ôìéìé, àó ùôòåìä ëæàú "úéëðñ äéà, ìëàåøä, áâãø éñåãåúéä äôåøîìééí ùì òáéøú äú÷éôä".75 àåìí, îëéååï ùáéú äîùôè äáäéø ùàôéìå òðéùä âåôðéú îúåðä ùì éìã âåøîú ðæ÷ çîåø äï ì÷øáï åäï ìçáøä, äøé ìàãí "áòì îæâ øâéì" úòîåã áäçìè äæëåú ìäúìåðï àí éøöä; åìôéëê ìà úçåì äâðä æå àìà ìòúéí ðãéøåú.
äúùåáä ìùàìä àí àëï ééîöà îé ùéúçéì ìç÷åø åìùôåè äåøéí áâéï ñèéøä îæãîðú ðúåðä ìðéçåù áìáã. îä ùååãàé äåà ùëì ðéñéåï ìééùí ôñé÷ä æå éäéä áäëøç ùøéøåúé. äîèøä ìà úäéä ìúôåñ àú ëì äòáøééðéí, àå àôéìå àú øåáí, îùåí ùàó àçã àéðå îòåðééï ìëìåà ùìåùä øáòéí îï ääåøéí äéùøàìéí îàçåøé ñåøâ åáøéç. åàí ìà ééòöøå åééùôèå ø÷ "òáøééðéí ëáãéí" - åìùí ëê ãé äéä áäâãøä ä÷ééîú ùì ú÷éôä - àéï ëì ãøê ñáéøä ìäçìéè àú îé ìäòîéã ìãéï. àôéìå äîùðä ìéåòõ äîùôèé ìîîùìä éäåãéú ÷øô, ùäéà òöîä úåîëú ðìäáú áàéñåø òì òðéùä âåôðéú, äæäéøä àú äëðñú ùàéñåø âåøó éåìéê ì"àëéôä ìà-ùååéåðéú", ùëï çåñø äàôùøåú ìàëéôä ëåììðéú "ééúï ùé÷åì ãòú øçá ìúáéòä, åääåøéí éäéå áîöá ùì çåñø åãàåú áëì äðåâò ìùàìä îúé äí ðëðñéí ìîòøëú äôìéìéú åîúé ìà".76
úñøéè ñáéø éåúø äåà ùäôñé÷ä ôùåè ìà úéàëó ëìì. àê âí áî÷øä ëæä, äùìëåúéä òì îòøëú äîùôè òìåìåú ìäéåú äøñðéåú. äùåôèéí òöîí äëéøå áàçú ääùìëåú äàìä ëàùø ëúáå "éèòï äèåòï ëé á÷áéòúðå æå, âåæøéí àðå òì äöéáåø âæéøä ùìà éåëì ìòîåã áä, ùäøé á÷øáðå îöåééí äåøéí ìà îòèéí, äòåùéí ùéîåù áëåç ùàéðå îåâæí ëìôé éìãéäí (ëâåï - îëä ÷ìä áéùáï àå òì ëó äéã), ëãé ìçðëí åìúú áäí îùîòú".77 áéú äîùôè ôèø àú äèéòåï äæä ëìàçø éã, àê ìîòùä àé-àôùø ìä÷ì áå øàù - îùåí ùâæéøä ùäöéáåø "àéðå éëåì ìòîåã áä" äéà ãøê áèåçä ìéöåø æìæåì áçå÷, åáòé÷ø ááéú äîùôè òöîå. ëôé ùàîø îøéãåø áãéåðé åòãú äîùðä: "ì÷áåò ùëì ääåøéí òáøééðéí ëì äæîï, ùëì éåí ëì ääåøéí òáøééðéí - æä ôùåè òåùä öçå÷ îäçå÷".78
åàëï, äúâåáåú äøàùåðéåú ìôñ÷ äãéï îöã ëîä îúåîëéå äðîøöéí äøàå ùìà ñáéø ëé øùåéåú äçå÷ éúééçñå ìôñé÷ä áøöéðåú. éöç÷ ÷ãîï îï 'äîåòöä ìùìåí äéìã' äñáéø àú äòðééï:
áéú äîùôè äòìéåï àéðå øåöä ìøàåú àú ääåøéí ááéú ñåäø, åâí àðçðå ìà. äåà àôéìå ìà øåöä ìøàåú àú ääåøéí òåîãéí ìãéï òì òðéùä âåôðéú ùì éìãéí. îä ùàðçðå øåöéí æä ùäöéáåø é÷áì îñø áøåø îáéú äîùôè: éìãéí åîëåú - æä ìà äåìê áéçã.79
ëàùø àôéìå äúåîëéí áäçìèúå ùì áéú äîùôè äòìéåï èåòðéí ùäôñé÷ä ìà ðåòãä ìééùåí, îòîãå ëñîëåú îùôèéú ðúåï áöøåú. äúåöàä ùì ùçé÷ä ëæàú áîòîã áéú äîùôè äéà ëàåñ - òåìí çãù åàîéõ ùáå äï äîîåðéí òì àëéôú äçå÷ åäï äöéáåø äøçá éöèøëå ìðçù àéìå îáéï äëøòåúéå ðåòãå ìàëéôä åàéìå àéðï àìà úåëçä îåñøéú.
àáì äîñåëï îëì äåà äú÷ãéí ùéöø ôñ÷ ãéï ôìåðéú ìäúòøáåú äîãéðä áúçåîéí äàéðèéîééí áéåúø ùì äçééí. ÷åãí ìëï, ìîòè îñôø îåâáì ùì î÷øéí çøéâéí ùáäí áé÷ùå äöããéí ìñëñåê àú äúòøáåú áéú äîùôè, ðéñä áéú äîùôè ìäéùàø îçåõ ìçéé äôøè.80 îòåìí ìà äùúîò îëê ùäîùôçä çñéðä îôðé äçå÷: ëîå ùöééï áéú äîùôè ëãéï, äçå÷ øåàä éìãéí ëáðé àãí ùéù ìäí æëåéåú àãí éñåãéåú, åäàåèåðåîéä äàéùéú îòåìí ìà äøçé÷ä ìëú òã ëãé äéúø ìäùúîù áéìã ë"ù÷ àéâøåó".81 îùåí ëê éùøàì, ëøåá äîãéðåú áòåìí, çå÷÷ä çå÷éí ðâã äúòììåú åú÷éôä áéãé äåøéí, åäéà îöôä îáúé äîùôè ùìä ìàëåó àåúí.
òí æàú, ëáåã ìàåèåðåîéä ùì äôøè îçééá ùäîâáìåú äîùôèéåú òì çééå äôøèééí ùì äéçéã ìà éòìå òì äîéðéîåí ääëøçé äãøåù ìúô÷åã äçáøä. åàëï, áéú äîùôè äòìéåï òöîå ðå÷è ÷å ôòéì á÷éãåí úôéùä æå, åäëáåã ìàåèåðåîéä ùì äôøè òåîã áìá ìáï ùì øáåú îäçìèåúéå, áùåøä àøåëä ùì ðåùàéí - îôìåøìéæí ãúé òã æëåéåúéäí ùì äåîåñ÷ñåàìéí.82 àôñ, áî÷øä ùìôðéðå ðèù áéú äîùôè àú ãàâúå äîäåììú ìàåèåðåîéä ùì äôøè. ÷ùä ìäòìåú òì äãòú òðééï àéùé éåúø îï äàåôï ùáå áåçø àãí ììîã àú éìãéå ìòùåú àú äãáø äðëåï. äæëåú ìçðê àú éìãéê òì ôé äáðúê äéà îï äæëåéåú é÷øåú äòøê áéåúø ùçáøä çåôùéú îòðé÷ä ìçáøéä. æå äñéáä ùøåá îåçõ ùì îãéðåú "ðàåøåú" äçìéè ùäëàä ùàéï áä ëãé äúòììåú ðåôìú áúçåí äàåèåðåîéä äàéùéú äìâéèéîéú, ùáå àéï î÷åí ìçå÷.
åàëï, àçã îï äöããéí äéåúø îãàéâéí ùì ôñ÷ äãéï äåà äàåôï ùáå äåà îîçéù ëé áòéðé áéú äîùôè äòìéåï, àéï âáåì ìæøåòåúéå äàøåëåú ùì äçå÷ - òîãä ùðùéà áéú äîùôè äòìéåï àäøï áø÷ îáññ áàåôï úéàåøèé æä æîï øá. áø÷ äåà ùèáò àú äàîøä äîôåøñîú "îìåà ëì äàøõ îùôè", ùàåúä äñáéø ëê:
ëì äúðäâåú àðåùéú äéà ðùåà ìðåøîä îùôèéú. âí ëàùø ñåâ ôòéìåú îñåéí - ëâåï éçñé çáøåú àå îçùáåú ñåáéé÷èéáéåú - ðùìè òì éãé äàåèåðåîéä ùì äøöåï äôøèé, àåèåðåîéä æå ÷ééîú, îùåí ùäéà îåëøú òì éãé äîùôè.83
àåìí æå äôòí äøàùåðä ùáéú äîùôè îééùí øòéåï æä áàåôï îìà ëì ëê. åàé-àôùø ìäðéç ùäëøòä æå äééúä ñèééä î÷øéú: äðùéà áø÷ äâï òìéä îàåçø éåúø ëàùø äöäéø áîôåøù ùéçñéí áîùôçä öøéëéí ìäéåú ùôéèéí - ëìåîø, ëôåôéí ìáé÷åøú ùéôåèéú - ëîå ëì äéçñéí äàçøéí áçáøä:
áøâò ùúçåí îñåéí äåà ìà ùôéè, áòì äëåç òåùä îä ùäåà øåöä... îùîòåú äãáø ùäøùåú äîáöòú, ùäéà áòìú äëåç, àå äîùèøä, òåùéí îä ùäí øåöéí. ìåîø ùéçñé äîùôçä äøâéìéí äí ìà ùôéèéí, îùîòåú äãáø äéà ùîé ùééôâò äåà äéìã, îùåí ùäàá åäàí äí áòìé äëåç.84
áøí, àí àåèåðåîéä àéùéú ÷ééîú ø÷ îùåí ù"äéà îåëøú òì éãé äîùôè", ãäééðå òì éãé áéú äîùôè äòìéåï, àæé äôñé÷ä áðåùà äòðéùä äâåôðéú îåøä ùäàåèåðåîéä äæàú ðîöàú áñëðä çîåøä. ùëï áàîöòåú ôñé÷ä æå äöäéø áéú äîùôè ùàéï ìîòùä ëì òé÷øåï îåñøé äî÷åáì á÷øá äùåôèéí, ùäí ééîðòå îìúøâîå ìðåøîä îùôèéú îçééáú - úåê ùäí ùåììéí îàæøçé éùøàì àú æëåúí ìáçåø áòöîí.
å
äôñé÷ä áðåùà äòðéùä äâåôðéú äééúä öøéëä ìäîçéù ìöéáåø äéùøàìé ùòøëéå ðãç÷éí äöãä áùéèúéåú åîôðéí î÷åîí ìàìä ùì ùåôèé áéú äîùôè äòìéåï. òì ëï ðéúï äéä ì÷ååú ùôñ÷ äãéï éãøáï àú àæøçé éùøàì ìãøåù éúø äéöîãåú ìðåøîåú åìðäâéí äîùîøéí àú äãîå÷øèéä - äâãìú úô÷éãí ùì ðáçøé äöéáåø áîéðåé äùåôèéí, ùéîú ÷õ ìäëúîú ùîí ùì àæøçéí äîá÷øéí àú áéú äîùôè äòìéåï, åôñ÷é ãéï äîâìéí éåúø ëáåã ìòîãåú äëðñú.85 àåìí úâåáú äöéáåø ìàéñåø òì òðéùä âåôðéú ùì éìãéí îìîãú ùúáéòä ëæàú àéðä öôåéä áòúéã ä÷øåá. äôñé÷ä àëï òåøøä ãéåï ÷öø áðéîå÷éí áòã åðâã òðéùä âåôðéú, àê ëîòè ìà äú÷ééí åéëåç òì æëåúå ùì áéú äîùôè ìúú ôñ÷ ãéï ëæä.86 ìîøåú ùñ÷ø ãòú ÷äì ùðòøê æîï ÷öø ìàçø îúï ôñ÷ äãéï îöà ëé 58 àçåæéí îï äéäåãéí äéùøàìéí äúðâãå ìäúòøáåú áéú äîùôè áòðéùú éìãéí áéãé äåøéäí, àåúå øåá áçø, áãøê ëìì, ìùúå÷.87
éùðí ùðé äñáøéí àôùøééí ìùúé÷ä æå, åëì àçã îäí ðåúï òéìä ìãàâä. äñáø àçã äåà ùäöéáåø äçì ìøàåú ááéú äîùôè äòìéåï âåøí ùåìé: äåà îåëï áäçìè ùáéú äîùôè éåöéà ëì ôñé÷ä ùäéà, îùåí ùàéï ìå ùåí ëååðä ìöééú ìä. ääñáø äùðé äåà ùùðéí ùì à÷èéáéæí ùéôåèé äåìê åâåáø ùëðòå àú øåá äéùøàìéí ùäí çñøé àåðéí áîàá÷í ðâã çãéøúå ùì áéú äîùôè ìçééäí äôøèééí. æä, ëîåáï, îèøéã áàåúä îéãä: àæøçéí äñáåøéí ùäí çñøé àåðéí ðâã âçîåúéå ùì áéú äîùôè äòìéåï ùìäí òìåìéí ìàáã àú àîåðí áîùèø äãîå÷øèé. ëê àå ëê, áéï ùäñéáä äéà áåæ àå ééàåù, äúòìîåú îôñ÷ äãéï àéðä úâåáä ðàåúä ìèååç äàøåê. áñåôå ùì ãáø éöèøëå àæøçé éùøàì ìäçìéè àí äí øåöéí ùáéú äîùôè äòìéåï ùìäí éùîù ôåñ÷ áðåùàéí òøëééí âãåìéí ë÷èðéí.
áøí, áøîä äéåí-éåîéú, äâåó äðåùà áòé÷ø äàçøéåú ìøéñåï áéú äîùôè äåà äëðñú. òìéä ìäúçéì ìîìà àú çåáúä ëâåó îçå÷÷ áëê ùúôñé÷ ìéöåø çììéí îùôèééí, ùáéú äîùôè òè òì ääæãîðåú ìîìàí. àéï ëéåí ëì äöã÷ä ìäñúîê, ëîå ùòùä éöç÷ ìåé, òì äàéôå÷ åòì äùëì äéùø ùì äæøåò äùéôåèéú. åëîå ùàîø ãï îøéãåø ìçáøéå äîçå÷÷éí áãéåï òì ñòéó äöéãå÷ áòðééï òðéùä âåôðéú ùì éìãéí: "àðå ìà øåöéí ùáéú äîùôè éçå÷÷ àìà ùäîçå÷÷ éçå÷÷".88 îøãëé ÷øîðéöø, ìùòáø ãé÷ï äô÷åìèä ìîùôèéí ùì äàåðéáøñéèä äòáøéú, àùø äùúúó áðéñåç çå÷ äòåðùéï, ãç÷ âí äåà áëðñú ìøãú îï äéöéò àì äîâøù äîùôèé åìîìà àú çåáúä ëîçå÷÷ú:
äòåáãä ùáúé äîùôè éëåìéí, ìôé îä ùð÷áò ëàï, ìäîùéê ìééöø ñééâéí, äéà ìà ñéáä ìäæîéï àú äîçå÷÷ ìäúôø÷ îàçøéåúå åìäñãéø ãáøéí. àí àðé ùåàì àú òöîé îéäå äâåó ùöøéê ì÷áåò áòðééï æä, ÷áéòä òøëéú îîãøâä øàùåðä - äàí áúé äîùôè, ùàðçðå àó ôòí ìà éåãòéí àéê æä éâéò àìéäí, àéæä î÷øä îúàéí ìäëììä [àå] ìà îúàéí ìäëììä, àå äîçå÷÷; ðãîä ìé ùæä öøéê ìäéåú äîçå÷÷.89
áò÷áåú ôñ÷ äãéï ùì áéú äîùôè äòìéåï äâéùå ùìåùä çáøé ëðñú äöòåú çå÷ ôøèéåú ùîèøúï ìäúéø òðéùä âåôðéú ùì éìãéí áéãé äåøéäí.90 àåìí, áôåòì ÷ùä ìäôåê úâåáåú ëàìä, ùäï àã äå÷ åìàçø îòùä, ìçå÷, îàçø ùäï îåöâåú áäëøç òì éãé äîîñã äîùôèé, åáò÷áåúéå øåá ëìé äú÷ùåøú, ëôìéùä áìúé ìâéèéîéú ùì äîçå÷÷ ìúçåí ñîëåúå ùì áéú äîùôè.
ëì òåã ìà úçãì äëðñú îîðäâä äôçãðé ìðñç çå÷éí áìùåï îòåøôìú äîåúéøä àú ääçìèåú äçùåáåú áàîú áéãé áúé äîùôè, ìà éùåá îàæï äëåçåú áéï ùìåùú òðôé äîîùì ùì îãéðú éùøàì ìòîåã òì ëðå. äëðñú, åäöéáåø ùîîðå äéà î÷áìú àú äîðãè ùìä, öøéëéí àôåà ìøàåú áôñ÷ äãéï áòðééï äòðéùä äâåôðéú ùì éìãéí úîøåø àæäøä ìîçå÷÷ ùîùðä ìùðä ðòùä ôçåú åôçåú øìååðèé.
àååìéï âåøãåï äéà òéúåðàéú äëåúáú òì òðééðé îùôè, åòåøëú òîéúä áúëìú.
äòøåú
1. òì äà÷èéáéæí äùéôåèé ùì áéú äîùôè äòìéåï øàä äìì ðééòø, "úåøú äîäôëä ùì àäøï áø÷", úëìú 3, çåøó äúùð"ç / 1998, òî' 43-11; àååìéï âåøãåï, "à÷èéáéæí ùéôåèé åäãéåï ùàéððå", úëìú 3, çåøó äúùð"ç / 1998, òî' 77-44.
2. ôìåðéú ð' îãéðú éùøàì, ò"ô 4596/98, ôñ÷ä 29.
3. ôìåðéú, ôñ÷ä 29.
4. ôìåðéú, ôñ÷ä 30.
5. áùôä äîùôèéú äãáø ð÷øà "àåáéèø ãé÷èåí" (obiter dictum) - àîøú àâá - çååú ãòú ùì ùåôè áòðééï ùàéðå îäåúé ìî÷øä äðéãåï. "àåáéèø ãé÷èä" îòåøøåú áãøê ëìì äúðâãåú îöã îùôèðéí, îùåí ùúô÷éãå ùì áéú äîùôè äåà ìäëøéò áîçìå÷åú ùì îîù åìà áîçìå÷åú úéàåøèéåú ùàåìé úúòåøøðä áòúéã. äøáä îùôèðéí àó èåòðéí ùàîøåú ëàìä àéðï îçééáåú. òåã ñéáä ìçùãðåú ëìôé àîøåú äàâá äéà ùäï òìåìåú ìôúåç ÷åôåú ùì ùøöéí, âí áìà ëååðä. àçú îäàåáéèø ãé÷èä äîôåøñîåú áéåúø áäéñèåøéä äéà æå ùëúá äùåôè øåâ'ø èééðé, îáéú äîùôè äòìéåï ùì àøöåú-äáøéú, áôñ÷ äãéï áòðééï ãøã ñ÷åè î1856-. ùí, áúåê ääëøòä ùñ÷åè äåà òáã åàéðå øùàé ìúáåò ááéú îùôè ôãøìé, äëøéæ èééðé ù"ôùøú îéæåøé", ù÷áòä îúé úéçùá òáãåú ìçå÷éú åîúé úéçùá ìà-çå÷éú áîãéðåú çãùåú ùäöèøôå ìàøöåú-äáøéú, ðåâãú àú äçå÷ä. äéñèåøéåðéí øáéí øåàéí áôñé÷ä æå àçú îï äòéìåú äòé÷øéåú ìôøåõ îìçîú äàæøçéí.
6. äáú èòðä âí ùàîä äëúä àåúä ôòí áùåàá àá÷, àáì áéú äîùôè ìà äöìéç ìàîú äàùîä æå.
7. ôìåðéú, ôñ÷ä 3.
8. ôìåðéú, ôñ÷ä 20.
9. àëï, áéú äîùôè òöîå äòìä èòðä ëæàú ëàùø àéùø àú äøùòú äàí áòáéøä çîåøä éåúø ùì äúòììåú - îòùä àùø, áîéìåúéå ùì áéú äîùôè, "àéðå òåìä á÷ðä àçã òí öéãå÷ çå÷é àå òí äâðä ùì öéãå÷ äîòåâðú áðåøîä çáøúéú î÷åáìú". ôìåðéú, ôñ÷ä 17. áëê ùäøùéò àú äàí áäúòììåú, äöäéø áéú äîùôè ùîòùéä çøâå îâáåìåú äñáéø, åãé äéä á÷áéòä æå ëãé ìäöãé÷ àú äøùòúä áú÷éôä, áìé ìäéãøù ìðåùà ùì òðéùä âåôðéú îúåðä áàåôï ëììé.
éù ìöééï ùâí áéú äîùôè äîçåæé ìà äöìéç ìäôòéì øéñåï òöîé áòðééï æä. äùåôèú øåèìåé äùúîùä áîîöàéä ëî÷ôöä ìäëøæä âåøôú ùëì òðéùä âåôðéú áéãé äåøéí àéðä çå÷éú. áéú äîùôè äòìéåï, òì ëì ôðéí, ìà ééçñ ëëì äðøàä çùéáåú øáä ìãòúä ùì øåèìåé áðåùà æä. àó ùôñ÷ äãéï ùì áééðéù îöèè áäøçáä îãáøéä ùì øåèìåé äï áúéàåø äîîöàéí äòåáãúééí åäï áäðî÷ú ôñ÷ äãéï, äåà îúééçñ ø÷ á÷öøä ìáé÷åøú äçøéôä ùìä òì äòðéùä äâåôðéú.
10. ãìàì øàñé ð' äéåòõ äîùôèé ìîîùìú éùøàì, ò"ô 7/53, ôñ÷é ãéï ùì áéú äîùôè äòìéåï (ìäìï ô"ã) æ, úùé"â-¬úùé"ã / 1953, òî' 790.
11. äæé÷ä äæàú àì äîùôè äàðâìé áåèìä òì éãé çå÷ éñåãåú äîùôè äúù"í / 1980, àùø ÷áò ùìà÷åðä ëæàú éù ìîìà îúåê äéæ÷÷åú ì"îåøùú éùøàì", ëìåîø ìîñåøú äéäåãéú. ÷áéòä æå éëìä ìçæ÷ àú äèòðä ùú÷ãéí øàñé ëáø àéðå ú÷ó - àéìåìà äòåáãä ùáî÷øä æä äîñåøú äéäåãéú åäîùôè äàðâìé îåìéëéí ìàåúä úåöàä. ééúëï ùæå äñéáä ìëê ùáéú äîùôè, àó ùäåà îöééï àú áéèåì äæé÷ä ìîùôè äàðâìé, àéðå îáéà æàú ëàçã îï äèòîéí ìëê ùéù ìäúééçñ ìú÷ãéí øàñé ëîéåùï.
12. äôñé÷ä î1994- îöåéä áôñ÷ ãéï îãéðú éùøàì ð' îøáú òáã àìâðé, ò"ô 4405/94, ô"ã îç (5), úùð"ã-úùð"ä / 1994. ääçìèä î1998- îöåéä áôñ÷ ãéï îãéðú éùøàì ð' ùãä àåø, ò"ô 5224/97, ô"ã ðá (3), úùð"ä-úùð"è / 1998. áôñ÷ äãéï äîàåçø öéèè áéú äîùôè ùìåù äåøàåú îéðäìéåú ðôøãåú îúåê çåæøé îðë"ì ùôåøñîå áùðéí 1991, 1994 å1997-, ùëåìï àåñøåú òðéùä âåôðéú ááúé äñôø.
13. áôñ÷ ãéï îùðú 1988, ìéëèîï ð' îãéðú éùøàì, ò"ô 103/88, ô"ã îâ (3), òî' 388-373, ëúá áø÷ ùäåøä äîàééí ìäëåú àú éìãå "åäàéåí ðòùä ìöåøëé çéðåê äéìã åáîñâøú äðçéöåú äñáéøä ìîòï ééèéá ãøëå", ìà éäéä àùí áòáéøä ôìéìéú, îùåí ùäôâéòä ùääåøä îàééí áä úäéä "ôâéòä ëãéï". îåáà àöì àîðåï ñèøùðåá, éìãéí åðåòø áøàé äîùôè (úì àáéá: ìùëú òåøëé äãéï, 2000), òî' 275. ÷ééîéí ëîä ôñ÷é ãéï ùì òøëàåú ðîåëåú éåúø ùäëøéæå ëé òðéùä âåôðéú áéãé äåøéí àéðä çå÷éú, åäáåìè ùáäí äåà ôñ÷ äãéï ùì áéú äîùôè äîçåæé áúì àáéá îùðú 1997 áúé÷ ôìåðéú. àåìí áéùøàì, îòîãä äîùôèé ùì ôñé÷ú òøëàä ðîåëä àéðå çåøâ îï äî÷øä ùìôðéä, åòì ëï ôñ÷é ãéï àìä, âí àí úøîå ìîàá÷ äöéáåøé ðâã òðéùä âåôðéú ùì éìãéí, ìà äéä áëåçí ìùðåú àú äãéï ä÷ééí.
14. äùåôè àðâìøã ëúá ãòú îéòåè ùáä ÷áò ëé éù ìáèì àú äøùòú äàí áäúòììåú åìàùø àú ääøùòä áú÷éôä. äåà ìà ð÷è òîãä áùàìú äàé-çå÷éåú ùì ëì òðéùä âåôðéú áéãé äåøéí, ùáééðéù ëúáä òìéä áãòú äøåá.
15. ôìåðéú, ôñ÷ä 21.
16. àó ùàéï áàøöåú-äáøéú çå÷ ôãøìé äîúéø òðéùä âåôðéú ùì éìãéí, "çå÷ äòåðùéï äàîøé÷ðé ìãåâîä" (American Model Penal Code) îúéø òðéùä âåôðéú áéãé äåøéí, åäøåá îúåê çîéùéí äîãéðåú àéîöå ñòéó æä îçå÷ äòåðùéï ìãåâîä, àå äúéøå áîôåøù òðéùä âåôðéú áéãé äåøéí áàîöòåú áéú äîçå÷÷éí ùì äîãéðä àå áúé äîùôè ùìä.
17. ôìåðéú, ôñ÷ä 22.
18. ìñ÷éøä ùì äãøê ùáä àåîöå àéñåøéí òì òðéùä âåôðéú ùì éìãéí áàøöåú àìä, øàä Peter Newell, Children Are People Too: The Case Against Physical Punishment (London: Bedford Square, 1989), pp. 67-96; Susan H. Bitensky, "Spare the Rod, Embrace Our Humanity: Toward a New Legal Regime Prohibiting Corporal Punishment of Children,” University of Michigan Journal of Law Reform 31:2, Winter 1998, pp. 362-379 (ìäìï áäúàîä: âí éìãéí äí áðé àãí; "çùåê ùáèê").
19. ä÷áéòä àéìå îï äîãéðåú äï ãîå÷øèéåú ì÷åçä îúåê ðúåðé 'ôøéãåí äàåñ' îéåí 1 áéðåàø 2000.Adrian Karatnycky, "A Century of Progress,” Journal of Democracy 11:1, January 2000, pp. 192-193. òåã ùìåù îãéðåú ùçå÷éäï àå ääçìèåú äùéôåèéåú ùìäï ôåøùå òì éãé ëîä îåîçéí ëàåñøåú âí òì òðéùä âåôðéú ÷ìä áéãé äåøéí äï ÷ôøéñéï, ìèáéä åàéèìéä. äî÷øä äàéèì÷é ãåîä ìæä ùì éùøàì, áëê ùâí ùí äéä æä áéú äîùôè äâáåä åìà äîçå÷÷ ùäåöéà àú äòðéùä äâåôðéú àì îçåõ ìçå÷. àåìí, áúé äîùôè áàéèìéä àéðí ëôåôéí ìò÷øåï äú÷ãéí äîçééá, åòì ëï áúé îùôè àçøéí àéðí îçåéáéí ìôòåì áäúàí ìôñé÷ä æå åäí çåôùééí ìôøù àú äçå÷ äàéèì÷é àçøú, åìåîø ùàéðå ëåôä àéñåø òì òðéùä âåôðéú. òì äîöá áàéèìéä øàä áéèðñ÷é, "çùåê ùáèê", òî' 386-380.
20. áòðééï æä øàä áîéåçã ðéåàì, âí éìãéí äí áðé àãí, òî' 96-67. áéèðñ÷é îöéòä ôøùðåú äôåëä åèåòðú ùàó ùùáãéä åøåá äîãéðåú ùàñøå òðéùä âåôðéú òùå æàú áàîöòåú äçå÷ äàæøçé, òöí äééùåí ùì àéñåøéí àìä äôê àú äòðéùä äâåôðéú, áò÷éôéï, ìòáéøä ùäéà âí òáéøä ôìéìéú. áéèðñ÷é, "çùåê ùáèê", òî' 378-362.
21. Kandice K. Johnson, "Crime or Punishment: The Parental Corporal Punishment Defense—Reasonable and Necessary, or Excused Abuse?” University of Illinois Law Review 1998:2, p. 478 (ìäìï "äçèà àå òåðùå").
òã 1981 éøã îñôø ääåøéí äúåîëéí áòðéùä âåôðéú ì26- àçåæéí. ìîéãò ðåñó òì ãòú ä÷äì áùáãéä, øàä Dennis Alan Olson, "The Swedish Ban of Corporal Punishment,” Brigham Young University Law Review 1984:4, pp. 454-455.
22. â'åðñåï, "äçèà àå òåðùå", òî' 478. áîãéðåú äàçøåú ùäèéìå àéñåø ëæä äúâìä ãôåñ ãåîä. ãðîø÷, ìîùì, äòáéøä á1985- çå÷ äîâáéì áîéãä øáä òðéùä âåôðéú áéãé äåøéí, åëòáåø ùúéí-òùøä ùðéí úé÷ðä àú äçå÷ åàñøä æàú ìçìåèéï. áôéðìðã (1983) åáàåñèøéä (1989) àéîöå áúé äîçå÷÷éí àú äàéñåø òì òðéùä âåôðéú áéãé äåøéí ôä àçã, ãáø äîìîã ùòã àæ ÷ðä ìå äøòéåï úîéëä ðøçáú. òì ëê øàä áéèðñ÷é, "çùåê ùáèê", òî' 378-368.
23. ôìåðéú, ôñ÷ä 25.
24. øàä áîéåçã ôìåðéú, ôñ÷ä 27: "áéú äîùôè àéðå éëåì åàéðå øùàé ìòöåí òéðéå îôðé äúôúçåéåú çáøúéåú åîäì÷çéí ùäåô÷å îîç÷øéí çéðåëééí åôñéëåìåâééí àùø ùéðå îï ä÷öä àì ä÷öä àú ääúééçñåú ìçéðåê úåê ùéîåù áàîöòé òðéùä âåôðééí". øàä âí ôìåðéú, ôñ÷ä 29: "áäúàí ìëì äàîåø, éù ì÷áåò, ëé òðéùä âåôðéú ëìôé éìãéí, àå äùôìúí åáéæåé ëáåãí ëùéèú çéðåê îöã äåøéí, ôñåìä äéà îëì åëì, åäéà ùøéã ìúôéùä çáøúéú-çéðåëéú ùàáã òìéä äëìç".
25. ôìåðéú, ôñ÷àåú 26-25.
26. ôñ÷é äãéï ùì áéú äîùôè äòìéåï ùàñøå òðéùä âåôðéú ááúé ñôø ðúðå áñê äëì úå÷ó ìîãéðéåú ùëáø éåùîä òì éãé îùøã äçéðåê. àó ùàéï æå äåëçä îåçìèú ìëê ùäâéùåú áöéáåø äëììé äùúðå - ùëï øùåéåú îîùìä àéðï îù÷ôåú úîéã àú øöåï äöéáåø - äøé äòåáãä ùäåøàåú äîéðäì ùì äîùøã äàåñøåú òðéùä âåôðéú äåöàå úçú ùìåù îîùìåú áæå àçø æå, áùðéí 1991, 1994 å1997-, òì éãé ùøéí îîø"ö åîï äîôã"ì, îìîãú ùîãéðéåú æå æëúä ìäñëîä øçáä ìîãé.
27. îúåê àøáòä-òùø äñôøéí áòáøéú àùø ðáã÷å ìöåøê ëúéáú îàîø æä, ùðãôñå ëåìí áçîù-òùøä äùðéí äàçøåðåú, ùáòä èòðå ùòðéùä âåôðéú ùì éìãéí äéà òðéùä øàåéä áðñéáåú îñåéîåú åùáòä èòðå ùìà. àåìí, àøáòä îúåê äùéùä ùðëúáå òì éãé éùøàìéí îöããéí áòðéùä âåôðéú: øôé éò÷åáé, éãéãåú òí éìãéí (úì àáéá: ô÷ø, 1995); îøéí ìåé, äåøéí ëäìëä (éøåùìéí: äåöàú øàåáï îñ, 1991); éôä áøæëàé, äåøéí ëîçðëéí (éøåùìéí: àåöø äñôøéí, 1985); ãðé ååìó, ìäéåú äåøéí (úì àáéá: éãéòåú àçøåðåú, 1993). ùðé äñôøéí äîáèàéí äúðâãåú ìòðéùä âåôðéú áëì äðñéáåú äí ñôøï ùì îéëì øåæîï åîéøä ãéèì, àéðèìéâðöéä äåøéú PQ (÷øééú áéàìé÷: àç, 1999), åñôøä ùì ã"ø øçì ôñèøð÷, äîòâì äøàùåï: äîùôçä ëîçðëú: çîîä àå îìëåãú (úì àáéá: àéúàá, 1994). ìòåîú æàú, çîéùä îúåê ùîåðú äñôøéí ùúåøâîå îàðâìéú ðåèéí ìäúðâã ìòðéùä ëæàú. àó ùðúåðéí àìä àéï ãé áäí ëãé ìäñé÷ îñ÷ðä ëìùäé áãáø ãòú äøåá á÷øá äîåîçéí áéùøàì, äí îòîéãéí áñô÷ àú ÷áéòúå äîùúîòú ùì áéú äîùôè ëàéìå ðåöøä áéùøàì äñëîä ëììéú çãùä.
28. àú äñ÷ø äæä òøê îëåï âéàå÷øèåâøôéä, ùøàééï ìùí ëê çîù îàåú îáåâøéí. éãéòåú àçøåðåú, îåñó ùìê, 2 áéðåàø, 2000, òî' 7. îùàì æä äîòéè îäúðâãåúí ùì àæøçé éùøàì ìàéñåø òì òðéùä âåôðéú, îùåí ùìà ëìì òøáéí éùøàìéí, å÷øåá ìååãàé ùìà äéä áå ééöåâ äåìí ìçøãéí - ëìåîø, äåà ìà äáéà áçùáåï àú òîãåúéäï ùì ùúé ä÷äéìåú ùáäï òðéùä âåôðéú ùì éìãéí î÷åáìú áéåúø.
29. îùàì ãòú ÷äì æä ðòøê òì éãé 'äîåòöä äìàåîéú ìùìåí äéìã' åàåæëø áøùéîúä ùì èåáä öéîå÷é, "áìé éãééí", éãéòåú àçøåðåú, 30 áàå÷èåáø, 1996. ÷øåá ìååãàé ùîùàì æä îîòéè áàçåæ ääåøéí äîùúîùéí áòðéùä âåôðéú, îùåí ùáñ÷øéí ëàìä éù ðèééä ìãéååç çñø îöã äåøéí äîúðâãéí áàåôï ò÷øåðé ìòðéùä âåôðéú, åàéðí øåöéí ìäåãåú ùáôåòì äëå àú éìãéäí. áòðééï æä øàä Murray A. Straus, Beating the Devil Out of Them: Corporal Punishment in American Families (New York: Lexington Books, 1994), pp. 52-53 (ìäìï ìäåöéà àú äùã áîëåú).
30. áééðéù ëúáä áôñ÷ äãéï: "éèòï äèåòï ëé á÷áéòúðå æå, âåæøéí àðå òì äöéáåø âæéøä ùìà éåëì ìòîåã áä, ùäøé á÷øáðå îöåééí äåøéí ìà îòèéí, äòåùéí ùéîåù áëåç ùàéðå îåâæí ëìôé éìãéäí (ëâåï - îëä ÷ìä áéùáï àå òì ëó äéã), ëãé ìçðëí åìúú áäí îùîòú". ø÷ ôñé÷ä äñåúøú àú ääøâìéí åäàîåðåú ùì øåá äàåëìåñééä ðúåðä áñëðä ùúéòùä âæéøä "ùàéï äöéáåø éëåì ìòîåã áä". ôìåðéú, ôñ÷ä 30.
31. àäøï áø÷, ðàåí îéåí 27 áéåðé, 2000, ááéú öéåðé àîøé÷ä áúì àáéá, îöåèè àöì ãìéä ùçåøé, äàøõ, 28 áéåðé, 2000.
32. ôìåðéú, ôñ÷ä 27.
33. ôìåðéú, ôñ÷ä 27.
34. ÷éåîï ùì ãòåú ñåúøåú á÷øá àðùé îãòé äçáøä äéà ñéáä àçú ìëê ùîùôèðéí øáéí äúééçñå áñô÷ðåú ìäñúîëåú òì îç÷ø ëæä: ìà æå áìáã ùäîç÷ø áúçåí îãòé äçáøä àéðå îáéà áãøê ëìì ìîñ÷ðåú çã-îùîòéåú, àìà ùîù÷ì ä"øàéåú" òåáø ìòúéí ÷øåáåú îöã àçã ùì äèéòåï ìöãå äàçø - åìòúéí áîäéøåú øáä.
35. ìãéåï áîç÷ø åáèéòåðéí äîåëéçéí àú ääùôòåú äùìéìéåú ùì òðéùä âåôðéú ìéìãéí, øàä ùèøàåñ, ìäåöéà àú äùã áîëåú; åëï Irwin A. Hyman, The Case Against Spanking: How to Discipline Your Child Without Hitting (San Francisco: Jossey-Bass, 1997), pp. 58-62.
36. Pediatrics 98:4, October 1996, Supplement.
37.Robert E. Larzelere, "Presentation: A Review of the Outcomes of Parental Use of Nonabusive or Customary Physical Punishment,” Pediatrics 98:4, October 1996, Supplement, pp. 824-828 (ìäìï "ñ÷éøä").
38. ìøæìø, "ñ÷éøä", òî' 824. äîåîçéú ìäúôúçåú ãéàðä áàåîøéðã îñëéîä òí îîöàéå ùì ìøæìø: "òðéùä âåôðéú ùì éìãéí ááéú ìöåøê îùîòú, ëàùø äéà ðòùéú áúáåðä, éëåìä ìòöá äúðäâåú çáøúéú ÷åðñèøå÷èéáéú åáëê ìäâï òì äéìãéí îôðé äúåöàåú äèáòéåú åäëåàáåú éåúø ùì äúðäâåú ùìéìéú äîúøçùú îçåõ ìñáéáä äîùôçúéú äîâåððú". Diana Baumrind, "Response: A Blanket Injunction Against Disciplinary Use of Spanking Is Not Warranted by the Data,” Pediatrics 98:4, October 1996, Supplement, p. 830. äéà âí îöèèú îç÷ø äîøàä ùéìãéäí ùì äåøéí ùäùúîùå áòðéùä âåôðéú îúåðä äéå ôçåú àìéîéí ëìôé éìãéí àçøéí, åùàìéîåú éìãéí äééúä ÷ùåøä áòðéùä âåôðéú îåôøæú àå áäòãøä äîåçìè.
39.Marjorie L. Gunnoe and Carrie Lea Mariner, "Toward a Developmental-Contextual Model of the Effects of Parental Spanking on Children's Aggression,” Archives of Pediatrics and Adolescent Medicine, vol. 151, August 1997, p. 768.
40. ìøæìø, "ñ÷éøä", òî' 827.
41. ôìåðéú, ôñ÷ä 24. äãáø äîôúéò áéåúø áãçééä ùèçéú æå äåà ùáéú äîùôè äéä éëåì ìäáéà ðéîå÷ îùëðò äøáä éåúø ìàé-øìååðèéåú ùì ô÷åãú äðæé÷éï. á3- áðåáîáø 1999 òáøä á÷øéàä øàùåðä áëðñú äöòú çå÷ ìîçå÷ ñòéó æä (äéà òáøä ÷øéàä ùìéùéú áéåðé 2000, çîéùä çåãùéí ìàçø ùáéú äîùôè ðúï ôñ÷ ãéï æä). ìôéëê, áéú äîùôè äéä éëåì ìèòåï ùëååðú äîçå÷÷ ðåèä ëáø ìëéååï äðâãé. áðåâò ìàôùøåú ìäùúîù áô÷åãú äðæé÷éï ìùí äáäøú ëååðú äîçå÷÷ áùàìä, äàí òðéùä âåôðéú ùì éìãéí áéãé äåøéäí öøéëä ìäéåú ôèåøä îàçøéåú ôìéìéú, øàä àîðåï ñèøùðåá, éìãéí åðåòø áøàé äîùôè, òî' 236-234.
42. çå÷ æä äçìéó àú ääôðéä äîùôèéú ä÷åãîú ìîùôè äáøéèé ëî÷åø ìîéìåé ìà÷åðåú.
43. ëîå ùöééï ùåôè áéú äîùôè äîçåæé àîðåï ñèøùðåá áñôø ùôåøñí ìàçøåðä, ôñ÷ äãéï ìà ëìì "ùåí öéèåè àå äôðéä, åìå áøîæ, ìîùôè äòáøé". ñèøùðåá îãâéù: "äúòìîåú æå îãéðé äîùôè äòáøé àéðä òåìä á÷ðä àçã òí äåøàåú ñòéó 1 ìçå÷ éñåãåú äîùôè". ñèøùðåá, òî' 273. ìãéåï òì î÷åøåú éäåãééí äîöããéí áàåèåðåîéä ìäåøéí ìâáé òðéùä âåôðéú ùì éìãéäí, øàä ãòúå ùì äùåôè äøá àñó áôøùú øàñé î1953-, åñèøùðåá, òîåãéí 225-219. ìãòä îðåâãú øàä äøá éöç÷ ìåé, "éäãåú åäëàú éìãéí", æëåéåú äéìã áéùøàì: ÷åáõ îàîøéí åî÷åøåú, áòøéëú éöç÷ ÷ãîï åâìéä àôøú (éøåùìéí: äîåòöä äìàåîéú ìùìåí äéìã, 1998), òî' 100-97.
44. ôìåðéú, ôñ÷ä 28.
45. îèøúå ùì çå÷ éñåã: ëáåã äàãí åçéøåúå, ëôé ùäéà îåáàú áñòéó äôåúç ùìå, äéà "ìäâï òì ëáåã äàãí åçéøåúå, ëãé ìòâï áçå÷ éñåã àú òøëéä ùì îãéðú éùøàì ëîãéðä éäåãéú åãîå÷øèéú". äçå÷ îôøè ùù çéøåéåú éñåã ùäåà áà ìäâï òìéäï, åáäï: "àéï ôåâòéí áçééå, áâåôå, àå áëáåãå ùì àãí áàùø äåà àãí"; "àéï ôåâòéí á÷ðééðå ùì àãí"; "àéï ðåèìéí åàéï îâáéìéí àú çéøåúå ùì àãí áîàñø, áîòöø, áäñâøä àå áëì ãøê àçøú". åîàçø ùæëåéåú àìä àéðï éëåìåú ìäéåú îåçìèåú - ùëï äîùèøä öøéëä ìòöåø çùåãéí áòáéøåú åäîîùìä öøéëä ìäèéì îñéí åëåìé - ëåìì çå÷ äéñåã âí ñòéó îàæï, ä÷åáò ùàôùø ìôâåò áçéøåéåú àìä "áçå÷ ääåìí àú òøëéä ùì îãéðú éùøàì, ùðåòã ìúëìéú øàåéä, åáîéãä ùàéðä òåìä òì äðãøù".
46. ãáøé äëðñú, ëøê é (1991), òî' 1249-1235; ãáøé äëðñú, ëøê éá (1991), òî' 1532-1527; ãáøé äëðñú, ëøê ëã (1992), òî' 3794-3781.
47. çééí ëäï, "òøëéä ùì îãéðä éäåãéú åãîå÷øèéú - òéåðéí áçå÷ éñåã: ëáåã äàãí åçéøåúå", äôø÷ìéè: ñôø äéåáì, òî' 30 (ìäìï "òøëéä").
48. ëäï, "òøëéä", òî' 11. éúø òì ëï, ëäï îöééï ùëòðééï ùì îãéðéåú ôøùðéú äåà äúòìí îëååðú äîçå÷÷, îùåí ùàéðå îçùéá àú "ëì äãéåðéí äôøìîðèøééí åäçåõ-ôøìîðèøééí ùðñúééîå áàåúä ôùøä ôåìéèéú ùîöàä áéèåéä áçå÷ äéñåã" ëøìååðèééí ìôøùðåú äçå÷. ëäï, "òøëéä", òî' 18.
49. áéú äîùôè îöèè îúåê äúøâåí äøùîé ìòáøéú, áôìåðéú, ôñ÷ä 28. äâøñä äàðâìéú ùì äàîðä îöåéä áàúø äàéðèøðè ùì äàå"í òì æëåéåú äàãí: www.unchr.ch.
50. òì äòøôåì áìùåï äàîðä áð÷åãä æå, øàä David P. Stewart, "Ratification of the Convention on the Rights of the Child,” Georgetown Journal on Fighting Poverty 5:2, Summer 1998, pp. 161-184.
51. áäñúîê òì äîñîëéí äøùîééí ùì äååòãä ìæëåéåú äéìã, ðøàä ùäååòãä äâéòä ìòîãä æå áîåòã ëìùäå áéï äîåùá äùðé ìçîéùé, ùäú÷ééîå áéï ñôèîáø 1992 ìéðåàø 1994. îñ÷ðåú åäîìöåú ùàéîöä äååòãä ìæëåéåú äéìã áîåùáéí äùðé òã äçîéùé, ôñ÷àåú 483-482, 19 áîàé, 1994. àúø äàéðèøðè ùì äàå"í òì æëåéåú äàãí: áñéñ äðúåðéí ùì âåôé äàîðåú. áäæãîðåéåú îñôø äöéòä äååòãä ùîãéðåú îñåéîåú éùðå àú çå÷éäï. øàä áîéåçã àú äãå"çåú òì ôåìéï, áøéèðéä, ÷ðãä, áìâéä, ôåøèåâì åâøîðéä. ìñ÷éøä ëåììú òì äòîãä ùàéîöä åòãú äàå"í ìæëåéåú äéìã, øàä áéèðñ÷é, "çùåê ùáèê", òî' 404-388.
52. îìáã ùîåðä äîãéðåú äãîå÷øèéåú ùöåéðå ÷åãí áîàîø æä, îãéðä ìà-ãîå÷øèéú àçú, ÷øåàèéä, àñøä áéðåàø 1999 ìçìåèéï òðéùä âåôðéú ùì éìãéí. îàä åúùòéí äîãéðåú ùàùøøå àú äàîðä äï ëì çáøåú äàå"í çåõ îàøöåú-äáøéú åñåîìéä.
53. åàëï, ôòéìéí ìîòï æëåéåú äéìã áéùøàì öééðå áàåúä òú ëé "äçå÷ äéùøàìé úåàí áàåôï ëììé àú äåøàåú äàîðä". Surie Ackerman, "Israel Ratifies UN Child Rights Convention: Changes Expected in Processing of Minors' Arrests in Areas,” The Jerusalem Post, November 5, 1991. øàä âí Irwin Cotler and Philip Veerman, "A Tool for Teaching Human Rights,” The Jerusalem Post, October 7, 1991.
54. øàä ìîùì òîåúú ùåçøé âéìú ð' ùø äçéðåê åàçøéí, áâ"õ 1554/95 åáâ"õ 7715/95, ôñ÷ä 38, ô"ã ð (3), úùî"ä, òî' 2 (ùðéäí ðéãåðå áàåúå ôñ÷ ãéï). éçã òí æàú, áéú äîùôè äòìéåï àéîõ ùéèú ôøùðåú ùìôéä éôåøù äçå÷ äéùøàìé, ëëì äàôùø, ëê ùéòìä á÷ðä àçã òí äîùôè äáéðìàåîé. áòðééï æä øàä ñåôéàï àáå çñï ð' îãéðú éùøàì, ò"ô 3112/94, ôñ÷ä 9, ô"ã ðâ (3), úùî"ã, òî' 422. àôùø ìäðéç ùáééðéù äçéìä àåúå òé÷øåï ôøùðé ëùäùúîùä áàîðä ìæëåéåú äéìã ëáî÷åø ìàéñåø òðéùä âåôðéú ùì éìãéí, àó ùàéðä îúééçñú ìòðééï æä áôñ÷ äãéï.
55. äîùðä ìéåòõ äîùôèé ìîîùìä, éäåãéú ÷øô, ééöâä àú òîãú îùøã äîùôèéí áååòãú äëðñú ìîòîã äéìã, áéåí 12 áéåðé 2000. ãéåðé åòãú äëðñú ìîòîã äéìã, 12 áéåðé 2000. îàæ 1995 äééúä ÷øô çáøä áååòãú äàå"í ìæëåéåú äéìã åîùåí ëê äééúä á÷éàä áéåúø áðåùàéí ä÷ùåøéí ìîéãä ùáä äàîðä îçééáú àú äçúåîåú òìéä.
56. ôìåðéú, ôñ÷ä 29.
57. ôìåðéú, ôñ÷ä 29. äúé÷åï äåöò á1992-, àê ä÷øéàä äùìéùéú äúøçùä ø÷ ùðúééí ìàçø îëï.
58. èòðúå äîøëæéú ùì îøéãåø äééúä ùëì äôèåøéí çééáéí ìäéëúá áîôåøù áçå÷: "ùàðùéí ìà éöèøëå ìçôù áôñ÷é ãéï ùì áéú äîùôè äòìéåï àú äãéï, àìà éåëìå ìäâéò ìñòéó åìîöåà áå àú äãáøéí". ôøåèå÷åì îéùéáú åòãú îùðä ùì åòãú çå÷ä, çå÷ åîùôè ìòðééï çå÷ äòåðùéï, 23 áîàé, 1993, òî' 2. àåìí äåà çùù âí ùàí ééååúø ôèåø æä îçåõ ìçå÷ äëúåá, éôøù áéú äîùôè äòìéåï àú ääùîèä ëäöäøä òì ëååðú äëðñú ìàñåø òðéùä âåôðéú ùì éìãéí - çùù îåöã÷, ëôé ùäúáøø úåê æîï ìà øá.
59. ôøåèå÷åì îéùéáú åòãú îùðä ùì åòãú çå÷ä, çå÷ åîùôè ìòðééï çå÷ äòåðùéï, 23 áîàé, 1993, òî' 25-24.
60. ôøåèå÷åì îéùéáú åòãú îùðä ùì åòãú çå÷ä, çå÷ åîùôè ìòðééï çå÷ äòåðùéï, 20 áéåìé, 1993, òî' 39. âí ÷øô, äîùðä ìéåòõ äîùôèé ìîîùìä, äãâéùä ù"éù äáãì áéï àîéøä ôìéìéú îôåøùú, ìáéï áéèåì äâðä". ôøåèå÷åì îéùéáú åòãú îùðä ùì åòãú çå÷ä, çå÷ åîùôè ìòðééï çå÷ äòåðùéï, 23 áîàé, 1993, òî' 11. øá-ô÷ã àìéðåòø îæåæ îï äîçì÷ä äîùôèéú ùì îùèøú éùøàì áéèàä àú ääðçä ùáéñåã äèéòåï áöåøä áåèä áãéåðé äååòãä òì äâðä îåöòú àçøú áçå÷ äòåðùéï: "âí àí àðçðå îáèìéí àú äñòéó, àðé ìà øåàä àú äçùù ùëì ùåôè éîöéà ìå ãå÷èøéðåú. äøé ÷ééí äëìì äøâéì ùì çìå÷ä áéï úô÷éãéí ùì áéú îùôè åëììé ôøùðåú ìôé çå÷ éñåãåú äîùôè. åäúçåí äæä, ëîå áëì äúçåí ùì äîùôè. ìà áëì ðåùà ùåôè ÷í ááå÷ø - àåìé çåõ î[ùåôè áéú äîùôè äòìéåï àäøï] áø÷ - åîîöéà ãå÷èøéðä çãùä". ôøåèå÷åì îéùéáú åòãú îùðä ùì åòãú çå÷ä, çå÷ åîùôè ìòðééï çå÷ äòåðùéï, 23 áôáøåàø, 1993, òî' 7.
61. ôøåèå÷åì îéùéáú åòãú îùðä ùì åòãú çå÷ä, çå÷ åîùôè ìòðééï çå÷ äòåðùéï, 23 áîàé, 1993, òî' 17.
62. ãéåðé åòãú çå÷ä, çå÷ åîùôè, 25 áàôøéì, 1994, òî' 37.
63. ãéåðé åòãú çå÷ä, çå÷ åîùôè, 25 áàôøéì, 1994, òî' 40.
64. ãéåðé åòãú çå÷ä, çå÷ åîùôè, 25 áàôøéì, 1994, òî' 38.
65. ãáøé äëðñú, ëøê î (1994), òî' 9823. âí îøéãåø, éåùá øàù åòãú äîùðä, îéðä àú ìåé ìäéåú ðöéâ òîãú äøåá. ãáøé äëðñú, ëøê î (1994), òî' 9832.
66. ãáøé äëðñú, ëøê î (1994), òî' 9844.
67. ãáøé äëðñú, ëøê î (1994), òî' 9845. ìåé àîø ùàéï öåøê áôèåø îôåøù ëãé ìäâï òì ääåøéí, ëéååï ùàôùø ìñîåê òì äúáéòä åäùåôèéí ùìà éòîéãå ìãéï àå éøùéòå áî÷øéí ùáäí àéï áëê öåøê. ãáøé äëðñú, ëøê î (1994), òî' 9833.
68. àó ùãééï äöáéòä òí äøåá áãéåðé äååòãä, äéà ìà äöäéøä àæ òì òîãúä. ìîòùä, äéà ìà òùúä ëï òã øâòé äñéåí ùì ãéåðé äîìéàä.
69. ãáøé äëðñú, ëøê î (1994), òî' 9848-9847.
70. ùðéí îñôø ìàçø îëï ñéôø çáø äëðñú ããé öå÷ø ìòéúåðåú ùäååòãä òîãä òì ëê "ùçùåá ì÷áåò òé÷øåï ëììé äàåñø ùéîåù áëåç áëì îñâøú åáëì úðàé, âí ëàùø îãåáø áéçñé úìåú áúåê îùôçä. òì ôé çå÷ éñåã: ëáåã äàãí åçéøåúå àñåø ìôâåò áâåôå ùì àãí". öéîå÷é, "áìé éãééí", òî' 2. àìà ùöå÷ø ìà áéèà òîãä æå ëìì áãéåðé äååòãä àå äîìéàä, åîéðä àú éöç÷ ìåé - àùø äúðâã ìàéñåø òì òðéùä âåôðéú ùì éìãéí - ìééöâ àú òîãú äååòãä. òì ëï, ìòîãúå ùì öå÷ø áãéòáã àéï îù÷ì øá á÷áéòú ëååðú äîçå÷÷.
71. îùä ìðãåé, "îúï çå÷ä ìéùøàì áãøê ôñé÷ú áéú-äîùôè", îùôè åîîùì, ëøê â, îñ' 2, 1996, òî' 705.
72. ôìåðéú, ôñ÷ä 30.
73. ôìåðéú, ôñ÷ä 30.
74. ôìåðéú, ôñ÷ä 30.
75. ôìåðéú, ôñ÷ä 30.
76. ôøåèå÷åì îéùéáú åòãú îùðä ùì åòãú çå÷ä, çå÷ åîùôè ìòðééï çå÷ äòåðùéï, 23 áîàé, 1993, òî' 6. ÷øô, ëîå ùöåéï áäòøú ùåìééí ÷åãîú, äéà àçú îçáøåú åòãú äàå"í ìæëåéåú äéìã, äâåó àùø äçìéè ìôøù àú äàîðä áãáø æëåéåú äéìã ëîçééáú àú äîãéðåú äçúåîåú òìéä ìàñåø òðéùä âåôðéú ùì éìãéí áéãé äåøéäí. äéà âí äáäéøä áëì ãéåðé åòãú äîùðä ùäéà äééúä îòãéôä àéñåø òì òðéùä âåôðéú ùì éìãéí. ìäöâä îôåøèú ùì äù÷ôúä ùì ÷øô áòðééï äñëðä ùáàëéôä ùøéøåúéú, øàä éäåãéú ÷øô, "òðéùä âåôðéú - ääéáè äîùôèé", çéðåê áàìéîåú - çéðåê ìàìéîåú: òðéùä âåôðéú åäëàú éìãéí (éøåùìéí: äîåòöä äìàåîéú ìùìåí äéìã, 1993), òî' 9-8. âí ãï îøéãåø äòìä àú äðåùà ùì àëéôä ùøéøåúéú: "äéåòõ äîùôèé ìîîùìä àå äîùèøä éçìéèå ìôé øàåú òéðéäí... àå äù÷ôúí äîúçìôú îúé éòîéãå ìãéï åîúé ìà. àãí éäéä òáøééï, àê äéåòõ äîùôèé ìîîùìä éçìéè òì ôé øàåú òéðéå ëé àú øàåáï äåà îòîéã ìãéï åàú ùîòåï ìà". ôøåèå÷åì îéùéáú åòãú îùðä ùì åòãú çå÷ä, çå÷ åîùôè ìòðééï çå÷ äòåðùéï, 23 áîàé, 1993, òî' 2.
77. ôìåðéú, ôñ÷ä 30.
78. ôøåèå÷åì îéùéáú åòãú îùðä ùì åòãú çå÷ä, çå÷ åîùôè ìòðééï çå÷ äòåðùéï, 20 áéåìé, 1993, òî' 43. ÷øô äúøéòä áàåôï ãåîä ìôðé åòãú äîùðä ù"àé-àëéôú äçå÷ úâøåí ìáéæéåï äçå÷". ôøåèå÷åì îéùéáú åòãú îùðä ùì åòãú çå÷ä, çå÷ åîùôè ìòðééï çå÷ äòåðùéï, 23 áîàé, 1993, òî' 6.
79. øéàéåï áâìé öä"ì, áúëðéú "áå÷ø èåá éùøàì", 26 áéðåàø, 2000.
80. ãåâîä èåáä ìæä äéà ääçìèä äîôåøñîú áòðééï ðçîðé, ùáä ôñ÷ áéú äîùôè äòìéåï ùøåú ðçîðé úåëì ìäùúéì àú äáéöéåú ùäôøä áòìä ìùòáø àöì àí ôåðã÷àéú, çøó äúðâãåúå. æäå áååãàé òðééï ôøèé îàåã, àê áàåúå î÷øä áé÷ùå áðé äæåâ îáéú äîùôè áîôåøù ìäëøéò áðåùà. éúø òì ëï, áéú äîùôè ìà äéä éëåì ìäúçî÷ îäëøòä òì éãé ôðééä ìçå÷ äîúàéí, îùåí ùìà äéä çå÷ ëæä: äçå÷ ìà àîø îéìä áñåâéä æå. ìôðé äúòøáåúå ùì áéú äîùôè äú÷áìä äçìèä ááéú äçåìéí ùáå àåçñðå äáéöéåú. àåìí îàçø ùáðé äæåâ ìà îéðå àú áéú äçåìéí ëáåøø åùåí çå÷ ìà ðúï ìå ñîëåú ì÷áì òì òöîå úô÷éã æä îáìé ùðúá÷ù, ìà äéä ìäçìèú áéú äçåìéí ëì úå÷ó îùôèé.
81. ôìåðéú, ôñ÷ä 29.
82. ìòúéí äîù÷ì ùðåúï áéú äîùôè ìàåèåðåîéä ùì äôøè âåáì áàáñåøã - ëîå áôñé÷úå ùäîãéðä çééáú ìñô÷ îñëåú âæ îéåçãåú ìàðùéí áòìé æ÷ï ììà úùìåí îùåí ù"æ÷ï äåà çì÷ îï äãéîåé äòöîé ùì äàãí". ò÷éáà ðåó ð' îùøã äáéèçåï, áâ"õ 205/94, ô"ã ð (5), úùð"ã, òî' 449.
83. àäøï áø÷, "äù÷ôú òåìí áãáø îùôè åà÷èéáéæí ùéôåèé", òéåðé îùôè 17, 1992; îöåèè àöì äìì ðééòø, "úåøú äîäôëä ùì àäøï áø÷", òî' 13.
84. àäøï áø÷, ðàåí îéåí 27 áéåðé, 2000, ááéú öéåðé àîøé÷ä.
85. ìãéåï òì äìéëé îéðåé ùåôèéí áéùøàì áäùååàä ìäìéëéí áîãéðåú ãîå÷øèéåú àçøåú, øàä îøãëé äìø, "îéðåé ùåôèéí: äôúøåï ìîùáø äòìéåï", úëìú 8, ñúéå äúù"ñ / 1999, òî' 77-54. òì äñèéâîèéæöéä ùì àìä äîá÷øéí àú áéú äîùôè äòìéåï, øàä âåøãåï, "à÷èéáéæí ùéôåèé åäãéåï ùàéððå", úëìú 3, çåøó äúùð"ç / 1998, òî' 77-44, åàååìéï âåøãåï, "äãìâéèéîöéä äæåçìú ùì çåôù äáéèåé", úëìú 7, àáéá äúùð"è / 1999, òî' 40-27.
86. øàä, ìîùì, äúâåáåú ùöåèèå áéãéòåú àçøåðåú îéåí 26 áéðåàø 2000, àå øéàéåðåú øãéå ùåðéí áðåùà æä îéåí 25 áéðåàø å26- áéðåàø.
87. áñ÷ø ãòú ÷äì ùòøëä çáøú äñ÷øéí 'îçùåá' òáåø îøëæ âùø ðîöà, ëé 58 àçåæéí îï äîùéáéí àîøå ùáéú äîùôè ìà äéä öøéê ìôòåì ìäèìú àéñåø òì òðéùä âåôðéú ùì éìãéí.
88. ôøåèå÷åì îéùéáú åòãú îùðä ùì åòãú çå÷ä, çå÷ åîùôè ìòðééï çå÷ äòåðùéï, 23 áîàé, 1993, òî' 20.
89. ôøåèå÷åì îéùéáú åòãú îùðä ùì åòãú çå÷ä, çå÷ åîùôè ìòðééï çå÷ äòåðùéï, 20 áéåìé, 1993, òî' 40. àåìí äèéôåì äëåùì ùì äëðñú áçå÷ äòåðùéï îçååéø ìòåîú ëîä îï äôøöåú äàçøåú ùæéëúä áäï àú áéú äîùôè äòìéåï. äáåìèú îëåìï äéà äôøöä áçå÷ éñåã: ëáåã äàãí åçéøåúå òöîå, ùáå äöäéøä äëðñú ëé äæëåéåú äîðåéåú áçå÷ äéñåã àôùø ìôâåò áäï ø÷ áçå÷ ääåìí àú òøëéä ùì îãéðú éùøàì ë"îãéðä éäåãéú åãîå÷øèéú", åàæ äðéçä ìáéú äîùôè ì÷áåò îäí òøëéä äéäåãééí åäãîå÷øèééí ùì îãéðú éùøàì.
90. äùìåùä äéå àáøäí øáéõ åîùä âôðé (éäãåú äúåøä), åøàåáï øéáìéï (ìéëåã). äöòú çå÷ ùì çáø äëðñú îùä âôðé, ô / 1345, 20 áôáøåàø, 2000; äöòú çå÷ ùì çáø äëðñú øàåáï øéáìéï, ô / 1487, 6 áîøõ, 2000; äöòú çå÷ ùì çáø äëðñú àáøäí øáéõ, ô / 1468, 19 áéåìé, 2000.